October 31, 2014

NOBIEMBRE 10, 2014



SARITA
6 Ti Babai iti Dagus
    Juan Al. Asuncion

NOBELA
26 Dagiti Kulalanti ti Arapaap (7)
     Juan S.P. Hidalgo, Jr.
30 Bantay a Bato (32)
     Virginia A. Duldulao

DANIW
 9 Ti Imbatim a Kalanglangko
    Romel A. Pascua
27 Dama de Noche
     Vincent Cab. Berroy
48 Dandaniw a Para Ubbing
     Jobert M. Pacnis/ Efren A. Inocencio

SALAYSAY
10 Nasaysayaat ti Makikappia
     Noli S. Dumlao
12 Ania, Nakurapay Kontra Nabaknang?
    Neyo Mario E. Valdez
40 Nabunga a Karabasa ken Tabungaw, Kayatmo?
    Reynaldo E. Andres

KOMIKS
17 Gayang ni Lam-ang (58)
20 Aritosan (107)
22 Miks & Tiks

KOLUM
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
16 Dear Doc
32 Okeyka, Apong
34 TIPS
37 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
38 Kosina Ilokana
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat

DADDUMA PAY
 2 Ti Makunami
 4 Tao, Lugar, Pasamak
15 Anian a Nagrukbos ti Bannawag Diamond Jubilee Tree!
24 Idi Nagkasar da Kuton ken Elepante
28 Siled ti Kararag
29 Apay a Dilpatannaka ti Asom?
31 Txtm8
33 Pangisuruanton Da Apo Propesor?
35 Ti Gasatmo Ita a Lawas
36 Ammuem Pay Dagitoy
39 Kasano a Maileppas Dagiti Aramid iti Pagtaengan?

Dios ti Agngina, Bannawag!

Dios ti Agngina, Bannawag!
Ni MANUEL S. DIAZ
San Manuel, Pangasinan

WALOPULON ti edad ti Bannawag ket, ne, aganay met gayamen a 59 a tawen nga agsursuratak iti daytoy a magasin; nangrugi iti “Picnic” a rimmuar iti benneg dagiti agdadamo a mannurat idi 1955 idi addaak iti fourth year iti sekundaria iti Binalonan High School, Binalonan, Pangasinan.

Gapu iti Bannawag, sumurok-kumurangen a 500 dagiti sarita ken salaysayko a rimmuar iti daytoy a magasin.

Diak ilibak a produktonak ti Bannawag ket no labsen ti agsarita, eskolarnak daytoy, nangruna kadagidi panawen nga agop-opisina pay laeng daytoy iti Soler St., Santa Cruz, Manila. Managing Editor pay la daydi Manong Tante (Constante) Casabar idi. No labsen tiagsao, dimi pay nasursurat ti sarita wenno movie interview, mabalinmin a kolektaen ti bayadna a P25 wenno P30 nga ikideman ni ‘Tang David Campanano (maysa idi kadagiti kameng ti magasin a nagbalin nga editor kalpasanna) a yaramidan iti voucher nga isakadami iti accounting department tiLiwayway Publication, Inc. (nagbalin a Liwayway Publishing, Inc. kalpasanna).

Uray idi agad-adalkamin iti University of Santo Tomas a nangalaanmi iti Bachelor of Literature in Journalism (Litt.B), isamsamirami latta ti agidatag kadagiti sinuratmi. Kaaduanna nga agraranakami idi kada Gunding (Segundo Foronda), Narding Leonardo Q. Belen), Eddie (Edilberto H. Angco), Peter (La. Julian), Loring (Lorenzo G. Tabin) kdp.

Uray idi agtrabahoakon a kas working student iti UST a nangalaak iti units-ko iti Master of Arts in English, ken idi immakarak iti Ministry of Agrarian Reform iti Diliman, QC. isamsamirak latta ti pumasiar iti Bannawag, nangruna iti Sabado, nga igpilko ti maysa wenno dua a manuskrito.

Ibilangko met ti bagik nga “alumni” ti tinawen idi a pasalip iti sarita nga iti nabayag a panawen inesponsoran a mismo ti Bannawag. Gagangay a Paskua a rummuar ti resulta dagiti mangabak a sarita. Aggigiddan dagititallo a major prizes a maipablaak agraman ti komentario dagiti hurado a pakaibilangan idi da Joe Quirino, Benjamin M. Pascual, Marcelino Foronda, Angel Anden (pimmusayda aminen) ken dadduma pay a teddek tiLiteratura Ilokana.

Nagtultuloy ti pannakainanaig ti biagko iti Bannawag ket idi 2006-2007, impablaak ti magasin ti nobela daydi Carlos Bulosan (ti Binalonan, Pangasinan) a napauluan iti “America is in the heart” nga impatarusmi iti Ilokano babaen ti paulona nga “Adda iti Puso ti America.” Nailibro met daytoy babaen ti tulong ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA). Mismo a ni sigud a Presidente Gloria Macapagal Arroyo tikangrunaan a sangaili iti pannakayalnagna iti Binalonan idi 2008.

Ag-Dios ti agnginaak ngarud iti Bannawag, ta patiek a saan koma a napasamak daytoy kangangayedan a pagteng iti biagko— ti panagbalinko a mannurat— no saan a nainaw, ken tinagtagiben dagiti adun a nagpaay nga editor ken kamengna.--O


(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 10, 2014 a bilang.)

October 29, 2014

Kasla Tallo a Tawa



KASLA TALLO A TAWA. Maysa laeng daytoy kadagiti natural a buya iti baet dagiti natatayag ken naadi-adi nga agduduma iti sukogda a kasla sangarimmuok nga “stalagmite” a “rock formation”  iti Marag Valley a sumang-at iti maysa a bantay iti sagpat ti karayan. Maysa ita daytoy kadagiti tourist spot iti Marag Valley, Luna, Apayao a daydaywen dagiti lokal ken gangganaet a turista. Kinapudnona, iti panangidaulo ni Provincial Tourism Officer Rebekah Tamaken-Mamba, pinarangen ti Departamento ti Turismo iti probinsia ti Apayao ti panangitandudona kadagiti tourist spot iti daytoy a deppaar. Malaksid iti rock formation, addada pay kueba, underground river, dissuor ken botanical garden a pagdakiwasan ken pagpallailangan itoy met laeng a lugar. Baba: Dagiti mannurat a kameng ti GUMIL Cagayan, gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Cagayan, a nanguli iti rock formaton kalpasan ti panangisayangkatda iti maysa a seminar-workshop maipanggep iti lengguahe nga Ilokano iti nasao a lugar. (Rinetrato ken teksto da Johmar R. Alvarez ken Jobert M. Pacnis)


(Naipablaak iti Nobiembre 3, 2014 a bilang.)


Palawan, nabutosan manen a kangrunaan a pagpasiaran nga isla iti sangalubongan

Nabutosan manen ti nalatak a Puerto Princesa Subterranean River iti Palawan kas kangrunaan a pagpasiaran iti lubong.

Segun iti surbey nga inwayat ti Conde Nast Travel magazine, inatiw ti Palawan ti 147 a sabsabali pay nga isla iti intero a sangalubongan.

Inladawan ti magasin ti Underground River kas maysa kadagiti kaatiddogan nga underground river iti lubong, maipasiar  dagiti turisa babaen ti magaudan a bangka iti karayan a pakaimatanganda kadagiti natural a rock formation.

Nairaman iti nabiit kas maysa kadagiti New Seven Natural Wonders of the World, nakagun-od ti Puerto Princesa Underground River iti grado a 88.750 iti maika-27 a Reader’s Choice Awards ti nasao a magasin.


(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 3, 2014 a bilang.)

October 23, 2014

Iti Maika-80 nga Anibersario ti Bannawag: Ta ti Bannawag, Isu Met Laeng ni Ilokano

Ni JIM P. DOMINGO


Iti napalabas a walopulo a tawen, nagtalinaed ti Bannawag a kas maysa a paratignay, maysa a burayok a nagsaksakduan ti adu nga Ilokano kadagiti adu a kapampanunotan…

NO ukradentayo dagiti panid ti Bannawag, kasla di umapay kadatayo a walopulo gayamen ti tawen daytoy “kangrunaan a magasin dagiti Ilokano.”

No madakamat ditoy dagiti Ilokano, saanna a kayat a sawen a dagiti laeng nayanak nga Ilokano ken agsasao iti Ilokano wenno Iloko. Mairaman pay ditoy dagiti Ibanag, Itawes, Gaddang, Kankanaey, Ibaloi, Itneg, Bontoc, Kalinga ken dagiti dadduma pay a puli iti Amianan a kabimbinninglay ti kultura dagiti Ilokano. Mairaman pay ditoy dagiti saan nga Ilokano nga agbasbasa ti Bannawag ken mangar-aramat iti pagsasao nga Ilokano iti pannakinaigda kadagiti dadduma a tattao iti aglawlawda.

Rambakantayo ita ti panagkasangay ti Bannawag babaen ti panangtaliaw ken panangamiristayo kadagiti napaspasamak iti napalabas, panangnanam iti panagbiag iti agdama ken panangnamnama iti naragragsak a masakbayan dagiti Ilokano.

Unibersidad ti Away
Iti biang ti Bannawag, iti uneg ti naglabas a walopulo a tawen, siniguradona ti panangparang-ay iti nasayaat a kababalin ken kabaelan dagiti mannurat, dagiti prioridad dagiti agbasbasa, kultura ken lengguahe.
Ni mannalon Artemio T. Tabag ti Villa,
Sta. Teresita, Cagayan ken ti koleksionna
a Bannawag. Kunana a manipud idi 1984
agingga ita, saan pay a nangliwat
a gimmatang iti kopiana a Bannawag.

Insaysayangkat dagitoy ti Bannawag tapno maitutopna ti akemna a kas ramit ti komunikasion ken panagrang-ay ta iti panaglabas dagiti adu a tawen, naglupos, simmaririt ken nagbalin a sopistikado dagiti agbasbasa iti Bannawag kangrunaan ti panangawatda kadagiti isyu a maipanggep iti gimong ken kultura.

Indandanon ti Bannawag kadagiti agnanaed kadagiti nasulinek nga away dagiti pakaseknan iti politika, iti gimong ken iti kultura, ken impapaanagna ti epekto dagiti panagkusit iti eleksion, korupsion wenno panagkunniber, pannakairurumen dagiti napanglaw ken awan gawayna, ken dadduma pay nga isyu ken di nasayaat nga aramid tapno maitandudo ti panagbalbaliw nga agturong iti naragragsak a panagbiag.

Sinuksukisok ti magasin dagiti pagduyosan wenno pakaawisan dagiti kadawyan nga umili, no ania ti kasapulan ken maitutop nga impormasion a maidanon kadakuada.

Ikalkalikagum ken pinaspasarut ti Bannawag ti kuriosidad dagiti umili kadagiti mapaspasamak iti aglawlawda ken tapno mapnek ti pannakawawda kadagiti napaypayso, saan nga inuulbod, ken adda pakainaiganna iti biagda nga impormasion.

Iti ngamin agdama, agliplipiasen dagiti impormasion a maidandanon kadagiti umili a ditayo pay ketdin ammo no agpayso wenno saan.

Iti napalabas a walopulo a tawen, nagtalinaed ti Bannawag a kas maysa a paratignay, maysa a burayok a nagsaksakduan ti adu nga Ilokano kadagiti adu a kapampanunotan, saan laeng kadagiti agnaed kadagiti away no di ket pay kadagiti dadakkel nga ili ken siudad ken ballasiw-taaw a pakairamanan ti Hawaii, California ken kadagiti dadduma a paset ti lubong a nakaipurpuruakan dagiti Ilokano.

Kadagiti Ilokano iti ballasiw-taaw, ibilbilangda ti Bannawag a manginanaig kadakuada iti napanawanda a lugar, tapno mailadawanda ti langa ti sigud a lugar a pinanawanda, ken pinalpalangto pay ti magasin dagiti maliplipatandan a tagipatgen ken kinangayed ti kultura ni Ilokano.

Ti Bannawag ti nangirakrakurak kadagiti mapaspasamak iti naggapgapuanda a namunganayan iti awagda iti magasin a maysa pay a paset ti Biblia dagiti Ilokano wenno kadagiti dadduma, maysa nga unibersidad dagiti tagaaway.

Kinapateg ti Kannawidan
Maysa kadagiti kangrunaan a nagapuanan ti Bannawag iti uneg ti walopulo a tawen ti panangitantandudona iti kultura Ilokana.

Mamati unay ti magasin a saan nga epektibo dagiti ipabpablaakna no maisiasi iti kultura.

Nagpapaay ngarud ti Bannawag a ramit tapno maamiris ti kultural a panagbiag dagiti Ilokano: dagiti aspekto ti tradision a kasapulan nga inaig iti moderno a panagbiag ken iti panangipamatmat kadagiti agbasbasa iti kinapateg dagiti tagipatgen, dagiti pammati ken kababalin a kasapulan iti inaldaw-aldaw a panagbiag.

Pinabileg ti magasin dagiti bambanag a mainaig iti naabel a kannawidan, literatura ken arte.

Agyamantayo iti Bannawag ta timmultulong daytoy tapno maipamatmat ken mapasingkedan ti kinapateg ti tradision ken mapabileg dagiti tagipatgen tapno maital-o dagitoy a kannawidan a pakairamanan ti kinamanagpaliiw iti aglawlaw, kinasaririt ken edukasion.

Saan kadi ngamin a ti kannawidan wenno nariingan a kultura ti mangmangted kadatayo iti naidumduma a kababalin?

Agsipud ta mamati unay ti Bannawag a maysa a naidumduma a galad wenno kababalin ti biag ti kultura a kas disenio ti panagbiag ti maysa a puli wenno maysa a komunidad, rumbeng laeng ngarud a parang-ayen daytoy.

Kadagiti panid ti magasin nga impagpaganetgetna a masapul a mamatitayo a ti nasayaat a galad ti mangitan-ok kadatayo, a ti kultura ti rumbeng a mamagkaykaysa kadatayo, saan laeng nga iti lugar a pagnanaedantayo no di ket iti sadino man a papanantayo.

Nadidigratayo ken nabibinegtayo ngaminen kadagiti pammati ken ganggannaet a tagipatgen.

Gapu iti moderno a teknolohia ken globalisasion, nagbalinen a materialistiko ken kasla kuarta lattan ti mangpatpataray iti agdama a kulturatayo nga inar-arapaap ti Bannawag nga aturen.

Iti panagkuna ti magasin, saanna a kayat a sawen a baybay-antayon ti modernisasion ket arakupentayo lattan dagiti kadaanan a wagas ti panagbiag no kasta man a maipalpalagip ti kinapateg ti kannawidan.

Ngem ketdi, masapul nga ipalagiptayo kadagiti bagbagitayo, a kas ar-arapaapen ti Bannawag  a no ditay bigbigen ti napalabas, awanto a pulos ti kaipapanan ti agdama ken dinto masigurado ti pagturongan ti masakbayan.

Nasken unay nga itandudotayo dagiti nangangayed a tawid, dagiti makaay-ayo a sursuro a natawidtayo kadagiti appotayo, ta dakkel ti paset dagitoy iti puso ti kaaduan ken iti kararua ti tunggal maysa kadatayo.

Isu a no ukradentayo dagiti panid ti Bannawag, maipaspasagid latta ti kinapateg ti nasiken a panaglalangen ti kaamaan, panagkaykaysa, panangraem iti linteg, panagayat, talna, ken urnos, panaggaggaget, panangraem iti relihion wenno pammati ti tunggal maysa ken dadduma pay a nasasayaat a bambanag.

Napardas Dagiti Darikmat
Adu pay laeng ti kasla di mamati a walopulo met gayamen ti Bannawag.

Kadagiti nataengan, kaano laeng dagidi panawen nga ibasbasaan ida dagiti dadakkelda kadagiti linaon ti Bannawag.

Iti daytoy a pananglagip, mabalin nga idiligtayo ti bukodtayo a bagi iti Bannawag ket ditay koma baybay-an dagiti lumabas a darikmat nga awan pulos ti nasayaat a maaramidan.

Saan kadi nga agkurkurang a kanayon ti oras kadagiti kayattayo nga aramiden?

Ngem iti naun-uneg pay a kaipapapanan, ti oras a kankanayon a kalkalikagumantayo ti kankanayon a maab-abuso ken masaysayang.

Kayattayo man ken saan, saan a mapupuotan ti panagtayab ti oras - ken saanen a maisubli pay.

Ta uray ni Apo Dios a mismo, saannan a maisubli ti napalabas.

Ket laglagipentayo koma a kanayon a kas ipampamatmat dagiti panid ti Bannawag ken uray dagiti inaldaw-aldaw nga ar-aramidentayo  a naragragsaktayo no ti napalabas ti pagsakduantayo iti adal a pakairamanan dagiti nagbiddutantayo. Saantayo koman nga uliten dagiti biddut ken parikut ti napalabas, a saantayon a maisubli pay; ngem adu dagiti leksion nga impapaayda a rumbeng laeng a pidutentayo tapno agbiagtayo a naragsak iti agdama ken tapno mapangnamnamaan met ti masakbayan.

Ta ti Bannawag, isu met laeng ni Ilokano, isu met laeng ni Samtoy a namunganay ti puso ken panunotna iti Amianan.

Agur-uray pay laeng ti lubong kadatayo.--O

(Paset ti bitla ni Propesor Jim P. Domingo, maysa a mabigbig nga International Histo-Cultural Researcher ken Science Journalist, iti pannakairubuat ti pannakarambak ti maika-80 nga anibersario ti Bannawag nga addaan iti tema “Panangbiag iti Napalabas Para iti Arapaap ti Agdama ken Masakbayan Dagiti Ilokano.” Naangay ti parambak iti Siudad ti Ilagan, Isabela itay Oktubre 18, 2014 iti pannakitakunaynay ti Departamento ti Edukasion, Schools Division of the City of Ilagan. Naipablak iti Bannawag, Nobiembre 3, 2014 a bilang.)

Manipud iti Editor: Wen, Say-upentayo Man Dagiti Nabanglo a Sabsabong

Ni CLES B. RAMBAUD

Agsardengtayo met ita a mangsay-up kadagiti nabanglo a sabsabong, a kas dinakamat ni Apo Denizon P. Domingo  iti“Nasken Kadi La Unay, Aya, Dagiti Panagrambak?” (panid 41). Ngamin, nadanonan manen ti anibersario ti pannakaipasngay ti Bannawag. Walopulo a tawennan!

Agasem that? kuna man ti maysa nga FB account dagiti naubbing pay a mannurat nga Ilokano. Walopulon a napaut a tawen ngem adda pay laeng a kaludludontayo ti Bannawag. Isu a nasken nga agrambaktayo!

Wen, agrambaktayo ta manipud iti daydi damo a bilangna a napetsaan iti Nobiembre 3, 1934 aginggga ita, linawas pay laeng a maidandanon ti Bannawag iti pagtaengan ni Saluyot.

Agrambaktayo ta iti napalabas a walopulo a tawen, gapu kadagiti nasudi ken nasidap a kapampanunotan dagiti mannuratna, nagtalinaed ti Bannawag a kas maysa a paratignay, maysa a burayok a nagsaksakduan ti adu nga Ilokano kadagiti adu a kapampanunotan, a kas kuna ni Apo Jim P. Domingo  iti “Ta ti Bannawag, Isu Met Laeng ni Ilokano” (panid 10)

Adu dagiti gapuna a rumbeng laeng rambakantayo ti panagtawen manen ti Bannawag. Ngem iti panagrambaktayo, kabuyog daytoy iti panagyaman kadakayo nga agbasbasa iti Bannawag iti agtultuloy a panangtartarabayyo iti daytoy a magasin. Kangrunaanna, iti Dios a Mannakabalin a nagtaudan ti amin—a nakaigapuan met ti panagramrambaktayo ita.

Naragsak a panagbasayo!


(Naipablaak iti Nobiembre 3, 2014 a bilang.)

NOBIEMBRE 3, 2014



SARITA
6 Gapu ken ni Angelica
   Ronelyn B. Ramones

NOBELA
26 Dagiti Kulalanti ti Arapaap (6)
     Juan S.P. Hidalgo, Jr.
30 Bantay a Bato (31)
     Virginia A. Duldulao

DANIW
27 Pentecostes
     Roy V. Aragon
48 Dandaniw a Para Ubbing
     Dexter Marin Fabito/ Charmaine Joy Sebastian

SALAYSAY
10 Ta ti Bannawag, Ni Met Laeng Ilokano
      Jim P. Domingo
12 Selfie, Kayatmo?
    Neyo Mario E. Valdez
16 Kastoykami Idi Iti Bannawag: Daydi Greg, Editor
     Guillermo R. Andaya

KOMIKS
17 Gayang ni Lam-ang (57)
20 Aritosan (106)
22 Miks & Tiks

KOLUM
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
15 Dear Doc
32 Okeyka, Apong
37 TIPS
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
40 Kosina Ilokana
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat

DADDUMA PAY
 2 Ti Makunami
 4 Tao, Lugar, Pasamak
24 Naragsak a Panagkasangaymo, Bannawag!
28 Siled ti Kararag
29 Mangted Met iti Liwliwa Dagiti Al-alia?
31 Txtm8
33 Taraken nga Aso Kada Pusa: Ania ti Maitedda?
34 Dida Pagaayat ti Asignatura a Historia?
35 Ti Gasatmo Ita a Lawas
36 Nasken Kadi La Unay, Aya, Dagiti Panagrambak?
38 Ammuem Pay Dagitoy
41 Kasano ti Panangileppas Kadagiti Trabaho iti Balay?

October 21, 2014

Agpatanortayo iti Kanutkanot



AGPATANORTAYO ITI KANUTKANOT. Malaksid iti panagkalap, mabalin a maaddaanen dagiti mangngalap iti nayona pagsapulan kas kadagiti mangngalap iti Barangay Davila, Pasuquin, Ilocos Norte a pakaisursuruan ti panagpatanor iti kanutkanot wenno Eucheuma. Adu ti agkasapulan iti daytoy a ruot-baybay, uray pay iti ballasiw-taaw ta maus-usar a kas stabilizer ken gelling agent iti panagaramid iti kendi, pagpapalet iti ice cream, ken dadduma pay a kasapulan iti panagproseso iti dairy products, kosmetiko, makan para iti aywan nga ayup, panagproseso iti karne, ken iti industria ti mainum. Saan met a dakkel ti pagpuonan iti daytoy. (Leilanie G. Adriano)


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 27, 2014 a bilang.)

Saanen a makigasanggasat: Trabaho iti pagilian nga addaan iti ebola, liklikan – DoLE

Imballaag ti Department of Labor and Employment (DoLE) kadagiti overseas Filipino workers (OFW) itay nabiit a liklikanda koma ti ania man a baro a diaya a trabaho manipud kadagiti pagilian iti West Africa a nagwarasan ti ebola.

Nangiruar ni Labor and Employment Secretary Rosalinda Baldoz iti ballaag kadagiti kaaw-awat nga OFW a mangnamnama nga agtrabaho iti Guinea, Liberia ken Siera Leone. Agdama nga adda iti crisis alert level 2 wenno restriction phase dagitoy a pagilian gapu iti umad-adu a kaso ti Ebola Virus Disease (EVD).

Iti babaen ti restriction phase, dagiti laeng agsubli nga OFW wenno dagiti addaan iti agdama a kontrata ti mapalubosan a mapan kadagiti nadakamat a pagilian.

Kuna ni Baldoz a kaipapanan daytoy nga amin a damona ti agtrabaho koma kadagiti nadakamat a pagilian iti Africa, maibilangda nga illegal.

Kuna ni Baldoz a saan nga iproseso ti Philippine Overseas Employment Administration (POEA) ti papelesda.

Nairuar ti nasao a ballaag iti baet dagiti report ti panagpakpakaasi dagiti pagilian nga apektado iti Ebola iti sangalubongan a komunidad a mangibaonda koma iti nayon a tao a mangasikaso iti salun-at ta agtultuloy ti epidemia ti EVD kadagiti nadakamat a lugar.

Immunan a dinakamat ti gobierno ti Filipinas a panunotenna pay no mangibaon wenno saan iti maysa a bunggoy-medikal tapno tumulong kadagiti pasiente ti EVD.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 27, 2014 a bilang.)

Denmark, kayatnan a maiparit ti pannakiseks kadagiti ayup

Nangisingasing ti gobierno ti Denmark itay nabiit iti linteg a mangipariten iti pannakiseks kadagiti ayup tapno malapdan ti pannakabigbig ti pagilianda nga apon dagiti zoophile.

No maaprobaran ti linteg, mainayonton ti Denmark kadagiti pagilian iti Europa ken kadagiti kakaarrubana a Germany, Norway ken Sweden a nangipariten iti kastoy nga aramid, kas kuna ni Agriculture, Food and Fisheries Minister Dan Jogersen ti Denmark.

“Ayonak ti singasing a pannakabaliw ti paglintegan maipanggep iti pannakasalaknib dagiti ayup tapno nalawag a maibaga a maiparit ti pannakinaig iti ayup,” kinuna ni Jogersen iti maysa a naisurat a pakaammona.

Innayon ti minister a masapul a marespeto dagiti ayup ken maikkanda iti umno a pannaripato ta saanda met a makapagsaan,” kinunana.

Iti Denmark, nabayagen a legal wenno ipalubos ti linteg ti ‘bestiality’ wenno pannakiseks kadagiti ayup malaksid no mapaneknekan a nadangran ti ayup gapu iti pannakiseks ti tao kenkuana.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 27, 2014 a bilang.)

October 16, 2014

OKTUBRE 27, 2014



SARITA
6 Mennamenna ti Maysa a Mannurat, iti Ipupusayna, iti Maysa a Nadagaang a Malem
    Roy V. Aragon
16 Nasipnget Dagiti Rabii
     Dionisio S. Bulong

NOBELA
26 Dagiti Kulalanti ti Arapaap (5)
     Juan S.P. Hidalgo, Jr.
30 Bantay a Bato (30)
     Virginia A. Duldulao

DANIW
18 ‘Mayka Man Ditoy
      Cles B. Rambaud
27 Maikapito a Bilin
      Perlas A. Dacuag
33 Kalantip
      Noli S. Dumlao
48 Dandaniw a Para Ubbing
     Robert R. Alicias/ Jan Justin C. Rodriguez

SALAYSAY
12 Umadani Ngaminen ti 2016
    Neyo Mario E. Valdez
40 Tapno Umadu ti Apit a Bawang
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
19 Gayang ni Lam-ang (56)
22 Aritosan (105)
24 Miks & Tiks

KOLUM
10 Dear Doc
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
32 Okeyka, Apong
34 TIPS
37 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
38 Kosina Ilokana
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat

DADDUMA PAY
 2 Ti Makunami
 4 Tao, Lugar, Pasamak
9 KWF Uswag Darepdep
28 Siled ti Kararag
29 Mabuteng ti Anakmo a Makium-ummong?
31 Txtm8
35 Ti Gasatmo Ita a Lawas
36 Ammuem Pay Dagitoy
39 Ti Pudno a Kaipapanan ti Isports

October 13, 2014

Intayon Idiay Solsona!



INTAYON IDIAY SOLSONA! Pormal a nalukatan itay Septiembre 29, 2014 ti sabali pay a makaay-ayo a buya iti Solsona, Ilocos Norte a mabalin a pagpallailangan. Daytoy ti makunkuna nga Aguitap Diversion Dam a pinonduan ti Department of Agriculture iti agarup a P6.3-milion tapno adda madadaan a pagpasayak dagiti mannalon. Gapu iti kinalawa ken kinangayedna, napanunot ti gobierno lokal ti Solsona babaen ti liderato ni Mayor Jonathan de Lara a pagbalinen daytoy a maysa kadagiti eco-tourism destination iti ilida. Kas makita iti ladawan, mabalin daytoy a pag-boating-an ken pagay-ayaman iti zorb ball. Manipud iti munisipio, agarup innem a minuto laeng a tarayen ti lugan tapno madanon ti nasao a lugar. Iti agdama, libre ti sumarungkar ditoy. (Leilanie G. Adriano)


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 22, 2014  a bilang.)

Filipinas, maysa kadagiti kaaduan iti diabetiko

Maysa ti Filipinas kadagiti 15 a pagilian iti lubong a kaaduan iti umilina a maidilig iti sibubukel a populasionna nga agsagsagaba iti type 2 diabetes.

Kinuna ni Dr. Cynthia Rosanna Manabat, dati a presidente ti Philippine Society of Endocrinology and Metabolism (PSEM) nga iti agdama, adda nakarekord a nasurok nga uppat a milion a Filipino a natakuatan nga agsagsagaba iti diabetes, ken adu pay dagiti saan a makaammo nga addaanda gayam iti diabetes.

Ti type 2 diabetes ti kaaduanna a kita ti diabetes a mataktakuatan a sagsagabaen ti maysa a tao. Iti daytoy a kita ti diabetes (T2D), saan nga umdas ti insulin a partuaten ti pancreas. Iti met type 1 diabetes (T1D), agsardeng a mamimpinsan ti bagi nga agpartuat iti insulin tapno mapagtalinaedna koma ti rumbeng a kaadu ti glucose wenno asukar iti bagi. No awan ti insulin, kayatna met a sawen nga awan ti enerhia a mapan kadagiti selula ti bagi.

Iti agdama, kas maibatay iti Diabetes Atlas ti International Diabetes Federation, adda di nakurkurang a 382-milion a tattao— wenno 8.3 a porsiento iti pakabuklan ti populasion dagiti nataengan iti sangalubongan— ti agsagsagaba iti diabetes ket mabalin nga iti 2035, mapanton a 592-milion ti kaadu dagiti agsagsagaba iti diabetes.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 22, 2014 a bilang.)

October 12, 2014

Seminar-workshop iti Ortograpia Ilokana iti DepEd, Dibision ti Ilagan

Mangangay ti Departamento ti Edukasion, Dibision ti Siudad ti Ilagan, iti panangilungalong ni Dr. Denizon P. Domingo, agpapaay a superintendente, iti maysa a seminar-workshop iti Ortograpia Ilokana itoy nga Oktubre 18-20, 2014 iti pannakitinnulong ti Bannawag.

Kangrunaan a nairanta ti seminar-workshop kadagiti mangisursuro iti Grado 1 agingga iti 3 iti nadakamat a dibision. Maangay ti pasken iti Assembly Hall ti Isabela National High School iti Ilagan.
Maysa ti seminar-workshop kadagiti kangrunaan nga addang tapno mairusat ken mataginayon ti pannakaaramat ti Iluko wenno Ilokano a kas maysa kadagiti opisial a pagsasao iti panagisuro iti babaen ti  Mother Tongue Based-Mother Language Education iti kaaduan a pagadalan iti Siudad ti Ilagan.

Maibalbalakad a makiuman dagiti interesado a dumar-ay iti seminar ken ni Mrs. Virginia A. Bergonia, MTB-MLE Coordinator iti selpon bilang 0926-306-3508.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 20, 2014 a bilang.)

OKTUBRE 20, 2014



SARITA
6 Meeeek… Meeek!
    Jose A. Bragado
16 Sabali Pay a Judas
     David D. CampaƱano

NOBELA
26 Dagiti Kulalanti ti Arapaap (4)
     Juan S.P. Hidalgo, Jr.
30 Bantay a Bato (29)
     Virginia A. Duldulao

DANIW
27 Mannanakaw iti Darikmat
     Jake F. Ilac
33 Ti Pagturongak
      Rolando A. Seguro, Jr.
48 Dandaniw a Para Ubbing
      Avelina Fe C. Camacho/ Ariel S. Tabag

SALAYSAY
12 Kaano a Maiparit ti Agawat iti Donasion?
    Neyo Mario E. Valdez
40 Adu ti Maapit Kadagitoy a Haybrid a Mais
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
19 Gayang ni Lam-ang (55)
22 Aritosan (104)
24 Miks & Tiks

KOLUM
10 Dear Doc
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
32 Okeyka, Apong
34 TIPS
37 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
38 Kosina Ilokana
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat

DADDUMA PAY
 2 Ti Makunami
 4 Tao, Lugar, Pasamak
 8 Rumbeng Unay a ni David Ige
15 Muriekos Laeng, Dimo Kunkuna
18 Dayaw Festival ti NCCA, Maangay iti Siudad ti Baguio
28 Siled ti Kararag
29 No Ania ti Binulod, Isu Koma ti Isubli
31 Txtm8
35 Ti Gasatmo Ita a Lawas
36 Ammuem Pay Dagitoy
39 Mapasayaatmo Met ti Gradom, Nakkong

October 6, 2014

Pindang ti Aparri, Cagayan




PINDANG TI APARRI, CAGAYAN. Agpilpili dagitoy taga-Nagattatan, Pamplona, Cagayan iti gatangenda a pindang a tilapia, bulong-unas, dadali, tagaro, talibukno ken aramang. Kuna dagiti aglaklako a taga-Maura, Aparri a dumandanon pay dagitoy a produktoda iti Hawaii, Singapore, Hong Kong ken Canada. (Dexter Marin Fabito)

(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 13, 2014 a bilang.)

FDA, binallaaganna ti publiko kontra iti food supplement

Binallaagan ti Food and Drug Administration (FDA) ti publiko kontra iti kunana a palso nga ibagbaga ti maysa nga agar-aramid iti food supplemement.

Iti ballaagna, kuna ti FDA a nakitana dagiti anunsio ti food supplement a Flor.Essence a naipablaak iti maysa nga aginaldaw a pagiwarnak iti petsa daytoy a Sept. 24 ken 26.

“Natakuatan a kuna ti nangipaanunsio iti Flor.Essence, maysa a food supplement, a makaagas daytoy iti kanser, banag a panangallilaw dayta iti publiko,” kinuna ti FDA.

Kuna ti FDA a naaprobaran ti Flor.Essence a kas food supplement, saan ket a kas agas wenno medisina.

Innayon ti FDA nga iti anunsio ti Flor.Essence, nangdakamat pay kadagiti testimonia a nakairamanan ti patang a babaen ti “wonder tea” a Flor.Essence, “simmayaat ti kasasaad ni nanangko iti laksid a kinapet ti kanser ken nagpaut pay ti biagna.”

“Tapno maammuan a ti agas ket pudno a makaagas, nasken nga aglasat iti adu a klinikal a panagipadas. Ngem ti anunsio ti Flor.Essence, ibagbagana a makaagas, banag a di rumbeng iti maysa a produkto a naklase laeng a food supplement,” kinuna ti FDA.

Innayon ti FDA a kadagiti immun-unan a pakaammona, maibilang amin a food/dietary supplement a kas naproseso a produkto a taraon laeng a saan ket a naaprobaran a kas agas. (Jonathan Hicap/Jenny F. Manongdo)

(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 13, 2014 a bilang.)

October 1, 2014

OKTUBRE 13, 2014



SARITA
6 Lady Artek
    Rolando A. Seguro, Jr.

NOBELA
24 Dagiti Kulalanti ti Arapaap (3)
     Juan S.P. Hidalgo, Jr.
28 Bantay a Bato (28)
     Virginia A. Duldulao

DANIW
 7 Apay a ti Panunot Saanna a Kabaelan a Kettelen?
    Arnold C. Baxa
9 Agsapa iti Kalinga
   Dumay Solinggay
25 Matuktukno ti Langit
     Vincent Cab. Berroy
31 Dugudog
     Delfin P. Dumayas
48 Dandaniw a Para Ubbing
     Ronnie E. Aguinaldo/ Roselyn C. Campano

SALAYSAY
12 Nagasat Pay Laeng ni Juan
    Neyo Mario E. Valdez
38 Komusta ti Sweet Sorghum?
     Virginia A. Duldulao, Ph.D.
40 Rey Andres Article
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
17 Gayang ni Lam-ang (54)
20 Aritosan (103)
22 Miks & Tiks

KOLUM
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
15 Dear Doc
30 Okeyka, Apong
32 TIPS
35 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
36 Kosina Ilokana
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat

DADDUMA PAY
 2 Ti Makunami
 4  Tao, Lugar, Pasamak
10 Itandudotayo ti Turismo Kadagiti Away
16 Timpalak Uswag Darepdep ti KWF
26 Siled ti Kararag
27 Ania, Aya, ti Ebola?
29 Txtm8
33 Ti Gasatmo Ita a Lawas
34 Ammuem Pay Dagitoy
37 Agmulaka Man Met iti Ipus-Tigre

Salip iti Literatura iti Ilokano Para Kadagiti Agtawen iti 12-17: Timpalak Uswag Darepdep ti KWF

Salip iti Literatura iti Ilokano Para Kadagiti Agtawen iti 12-17

Timpalak Uswag Darepdep ti KWF


Linuktan itay nabiit ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) ti Timpalak Uswag Darepdep a nakairamanan ti salip iti panagsurat iti sarita ken daniw iti Ilokano para kadagiti agtawen iti 12-17, agad-adal man wenno saan.

Ti Timpalak Uswag Darepdep ket maysa a salip iti literatura iti Filipinas a pinatalgedan iti Resolusion Blng. 14-28 ti Ummong Dagiti Komisioner ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) nga agpanggep nga agipabuya ken agukkon kadagiti kapipintasan a putar dagiti agtutubo manipud iti edad 12-17. Nagtaud ti nagan ti salip manipud iti Cebuano nga “uswag” a kayatna a sawen, “itandudo” ken iti Ilokano a “darepdep.” Maysa a wagas ti KWF daytoy a pangpaadu pay iti putar iti literatura kadagiti rehion babaen ti pannakairugi kadagiti agtutubo ti panagsurat iti nakayanakanda a pagsasao. Babaen itoy, manamnama a makatulong daytoy tinawen a salip iti pannakapabaknang dagiti nakayanakan a pagsasao iti pagilian ken iti pannakapabaknang met ti lengguahe a Filipino— kas maibatay iti pammati a dagiti kangangatuan ken kangangayedan a kita ti balikas ket masarakan iti literatura.

Silulukat daytoy a salip manipud iti Agosto 1, 2014 agingga iti Marso 2, 2015 kadagiti agtutubo a Filipino manipud kadagiti nadumaduma a rehion iti pagilian nga agtawen iti 12-17 sakbay ti Marso 2, 2015.

Agbaliwbaliw iti tunggal tawen dagiti kategoria a pagsasalipan— sarita, daniw, drama iti maysa-a-parang, ken salaysay— ken iti maituding nga uppat a nakayanakan a pagsasao iti pagilian.

Para iti umuna a tawen (2014-2015) ti Timpalak Uswag Darepdep, maluktan daytoy kadagiti kategoria iti sarita ken daniw iti Ilokano (Bikol, Cebuano ken Meranaw dagiti sabsabali). Mapalubosan ti tunggal makisalip a mangidatag iti maysa a pakisalipna iti sarita ken maysa iti daniw, wenno mabalinna ti makisalip iti maysa laeng a kategoria a maysa laeng met nga entry ti idatagna.

Para iti kategoria ti sarita, agatiddog ti pakisalip iti di nakurkurang ngem 10 a panid ngem saan a nasursurok ngem 25 a panid a makiniliado wenno naikompiuter ken nasken nga adda kakuyogna a maysa a panid a synopsis.

Para iti kategoria ti daniw, koleksion dagiti daniw ti isalip a buklen ti di nakurkurang ngem 10 a daniw ngem di nasursurok ngem 15 a daniw.

Saanen a mabalin nga isalip ti nangabaken iti ania man a salip sakbay ti Marso 2, 2015.

Ti tunggal entry ket nasken a naka-PDF, doble espasio ti pannakaikompiuterna (malaksid iti kategoria ti daniw) iti 8-1/2” x 11” a papel, ken addaan iti margin a maysa a pulgada iti aglawlaw ti panid. Nasken met nga agsasaruno ti bilang dagiti panid ken mailanad iti tengnga ti footer ti tunggal panid. Agusar laeng iti font nga Arial wenno Times New Roman iti kadakkel a 12 pt.

Nasken met a maikarga iti narikpan nga atiddog a brown envelope dagitoy sumaganad a dokumento: (1) tallo a hard copy wenno ti naimakinilia wenno ti nai-print nga entry; (2) maysa a CD a nakailaonan ti digital copy ti entry iti porma daytoy a PDF; (3) pormulario ti pannakisalip (mai-download iti KWF website wenno iti KWF Facebook); (4) pormulario ti pammalubos ti nagannak; ken (5) sertipikasion manipud iti prinsipal ti pagadalan para kadagiti estudiante wenno sertipikasion manipud iti punong barangay para kadagiti out of school youth. Nasken a manotarioan dagiti pormulario ti pannakisalip ken ti pormulario ti pammalubos ti nagannak. Ti laeng paulo ti pakisalip ken ti kategoria daytoy ti isurat iti envelope. Ipatulod daytoy iti: Lupon sa Gawad, 2F Gusali Watson, 1610 Kalye J.P. Laurel, MalacaƱang Complex, San Miguel, Lungsod Maynila.

Nasken a  maawat ti KWF ti/dagiti pakisalip sakbay wenno iti Marso 2, 2015, iti alas singko iti malem.

Umawat dagiti mangabak iti tunggal rehion iti medalia manipud iti KWF ken kadagiti sumaganad a premio a kuarta: Umuna Gunggona, P10,000; Maikadua a Gunggona, P5,000; ken Maikatlo a Gunggona, P3,000.

Pinal ken saan a mabaliwan ti ania man a desision ti Hunta Dagiti Hurado. Saan met a maisubli dagiti entry, nangabak man wenno saan, kadagiti nakisalip. Karbengan ti KWF ken ti kasinnarayna (ti Bannawag iti lengguahe nga Ilokano) ti umuna a pannakaipablaak dagiti nangabak nga entry nga awan ti royalty ti autor.

Para iti pormulario: http://docdroid.net/h2ho

Para iti pammalubos ti nagannak: http://docdroid.net/h2hn