November 15, 2017

NOBIEMBRE 27, 2017



SARITA
 4 Agabroden ni Baket
    Cecilio T. Teñoso
12 Ina
     Eden L. Cachola

NOBELA
8 Oplan Maharlika (46)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (14)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
6 Panagkabsat
   Junley L. Lazaga
20 Padaya ken Ragragsak
   Jaime M. Agpalo, Jr.
34 2 a Soneto
    Honor Blanco Cabie
47 Daniw a Para Ubbing
     Diana Sagario-Macalos

SALAYSAY
14 Komustan ti Marcos Vs. Robredo?
     Neyo Mario E. Valdez
16 Intayon Idiay Tubajon!
      Remedios S. Tabelisma-Aguillon
19 Ni Lolo Artemio ti “Tali King” ti Ilokandia
      Leilanie G. Adriano
26 Naganar Met a Pamastrekan ti Kalamansi
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (63)
38 Don Clavio de Ylocos (66)
41 Miks & Tiks

KOLUM
21 Saludsodem ken ni Apo Hues
23 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
18 Siled ti Kararag
22 Dagiti Pagannurotan ti AMMAFLA 2018
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

Palagip iti Maika-7 a Salip iti Sarita ti ALVIYA

Ipalagip ti Secretariat ti ALVIYA Literary Foundation nga agpatingga ti Maikapito a Pasalip ALVIYA (2017-2018) iti Enero 31, 2018. Tinawen nga is-isponsoran daytoy ni Alex V. Yadao, maysa a patron ti Literatura Ilokana a tubo iti Libertad, Abulug, Cagayan ngem agdama nga agnanaed iti Siudad ti New York iti Estados Unidos. Imatonan met daytoy ni Dr. Freddie Pa. Masuli ti Cagayan State University ken iti pannakitinnulong ti GUMIL Cagayan.

Dagiti pagalagadan:

1. Agpatingga ti panagawat ti Secretariat kadagiti maisalip a sarita iti Enero 31, 2018.

2. Silulukat ti salip kadagiti amin nga agsursurat iti sarita nga Ilokano.

3. Nawaya ti makisalip a mangpili iti tema a kayatna a suraten.

4. Agatiddog ti pakisalip iti 15-25 a panid iti short bond paper, nai-computer (agusar iti Times New Roman, Font Size 12) iti doble espasio ken addaan iti maysa a pulgada a margin iti amin nga igid ti bondpaper.

5. Maysa laeng a sarita ti maipalubos nga isalip ti tunggal makisalip a mannurat.

6. Nasken a bukod a putar ti autor ti maisalip, saan pay a naipablaak iti ania man a magasin, ken saan a patarus manipud iti ania man a lengguahe.

7. Ti laeng parbo a nagan ti autor ti agparang iti manuskrito a maisalip. Mapakuyogan ketdi ti opisial nga entry iti maysa pay a dokumento a nakailanadan dagitoy: paulo ti sarita, parbo ken pudno a nagan ken kabibiag ti autor agraman numero a pakakontakan kenkuana.

8. Ipatulod dagiti dua a dokumento (sarita ken ti impormasion maipanggep iti autor) babaen ti electroniko a wagas (email) iti daytoy nga email account: freddie.padua.masuli@gmail.com.   Saanen a masapul pay ti nakaprinta a kopia.

9. Nasken a maipatulod iti Secretariat dagiti dua a dokumento iti saan a naladladaw ngem alas-11:59 ti Enero 31, 2018 (oras iti Filipinas).

10. Saan a mabaliwan ti pangngeddeng dagiti hurado malaksid no maduktalan a nasalungasing ti Pagannurotan Bilang 6. Dinto metten mapalubosan ti autor a makisalip pay kadagiti sumarsaruno a pasalip ti ALVIYA.

11. Makipagtagikua ti ALVIYA Literary Foundation kadagiti mangabak a sarita nupay adda karbengan ti autor iti copyright daytoy. Maaddaan pay ti agpasalip iti karbengan a mangipablaak kadagitoy mangabak a sarita iti ania man a wagas a kayatna karamanen iti elektroniko ken tradisional a wagas ti panagipablaak.

12. Dagiti Gungona : First Prize: P15,000.00; Second Prize: P10,000.00, Third Prize: P5,000.00; ken dua a panglinglingay a premio a sag-P2,000.00. Maipaayanto met dagiti mangabak iti sertipiko ti pammigbig.

13. Maiwaragawag dagiti mangabak a sarita iti di naladladaw ngem iti umuna a lawas ti Abril 2018 ken mayawatto dagiti premio bayat ti tinawen a Nailian a Kombension ti GUMIL Filipinas.


(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 20, 2017 a bilang.)

November 13, 2017

Miracle Fruit



MIRACLE FRUIT. Naayatan a nangiggem iti bunga ti Miracle Tree ni Jenny Vi Irorita, maysa a mannursuro iti Gonzaga South Central School, idi makitana daytoy iti ilalabasda iti kalsada iti Lal-lo, Cagayan. Calabash Tree wenno Crescentia cujete ti awag iti daytoy a kayo ngem ad-adda nga am-ammo ditoy Filipinas a kas Miracle Tree. Adu ti mangibagbaga nga adu ti maagasan ti bunga daytoy karaman ti kanser. Maragadi ti bunga ti Miracle Tree gapu ta natangken ti ukisna sa makarus ti nagunegna. Kalpasanna, maipaburek, masagat, sa maipainum. Iti Central ken South America ti pakasarakan iti adu a Calabash Tree ta sadiay ti nagtaudan daytoy a kayo. Idiay Mexico, maus-usar sadiay a paginuman wenno malukong ti sabut daytoy. (Roselyn C. Campano)

(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 20, 2017 a bilang.)

Agrikultura iti PH, maparang-ay koma tapno di pumanaw dagiti mannalon

Ginutigot ti Food and Agriculture Organization (FAO) ti United Nations ti gobierno ti Filipinas a parang-ayenna koma ti agrikulturana babaen ti pannakaipaay ti umdas a puonan ken dadduma pay a kasapulan dagiti agnaed kadagiti away; iti kasta, malapdan ti ipapanaw dagiti mannalon a mapan mangged iti ballasiw-taaw.

Kinuna ni José Luis Fernández, pannakabagi ti FAO iti Filipinas, a ti ipapanaw dagiti mannalon ti maysa kadagiti isyu a rumbeng koma a risuten ti gobierno ti Filipinas nangruna kadagiti lugar a pagrarairaan ti kinakurapay ken gubat.

Iti pannakarambak ti World Food Week itay nabiit, kinuna ni Fernandez nga iti nabayagen a tiempo, maipangpangrunan iti panagtintinnulong ti Department of Agriculture (DA) ken ti FAO maipapan iti panagpuonan para iti pannakapadur-as dagiti away ken iti pannakaipanamnama ti kaadda ti umdas a suplay ti taraon.

Kunana a karaman ditoy ti pannakapaadu ti apit kadagiti talon, pannakaisubli ti pagbiagan kalpasan ti didigra, pannakatarabay dagiti tattao a maaddaan iti kabaelan (skills) malaksid iti panagtalon tapno manayonan ti pagbiaganda, pannakaisuro kadagiti mannalon iti kabaelan nga agnegosio, ken pannakaipasdek dagiti sistema tapno maidanonda iti merkado dagiti produktoda. 

Ngem kuna daytoy nga adu pay ti nasken a maaramid tapno maparnuay ti oportunidad para kadagiti pamilia kadagiti away tapno agtalinaedda iti away ken dumur-asda iti mismo nga awayda.

Mangnamnama ketdi ti FAO a kabaelan ti gobierno ti Filipinas nga ipakat dagiti nasken a maaramid tapno mapaadu ti apit.

Maibatay iti panagadal a naipablaak itay nabiit, kuna ti FAO nga iti laksid ti kaadda ti rebelion ken dadduma a problema iti urnos ken talna iti Filipinas iti dua a napalabas a dekada, nabaelan ti Filipinas nga inkabassit ti bilang dagiti malnourished nga ubbing iti pakabuklan ti populasionna.


(Naipablaak iti Nobiembre 20, 2017 a bilang.)

Sultip kontra droga ken pannakarames

Nangirusat ti Council for the Welfare of Children (CWC) iti kampania nga agpanggep a mangyadayo kadagiti ubbing iti droga ken dadduma pay a kita ti kinaranggas.

Iti pannakayalnag ti maika-25 a tinawen a pannakarambak ti National Children’s Month (NCM) itay Nobiembre 6, kiniddaw ti CWC ken dagiti katinnulong daytoy ti pannakipartisipar ti publiko iti proyekto daytoy a “Pito, Bata, Pito! A Call 4 Help” (C4H). Ti tema ti National Children's Month para itoy a tawen: “Bata: Iligtas sa Droga!”

Kuna ni CWC Executive Director Mitzi Cajayon-Uy a ti nasayaat iti sultip (pito iti Tagalog), mausar ti biktima ta di makapagpatulong ti umel kas pagarigan marames. Agserbi ti sultip a kas pagilasinan iti agkasapulan iti tulong ta no adda agsasaruno a sultip, mabalin nga adda karkarna a mapaspasamak.

Paset ti kampania ti pannakaur-or ti donasion nga igatang iti maysa a milion a sultip a maited kadagiti ubbing iti sibubukel a pagilian bayat ti tiempo ti Paskua.

Innayon ni Cajayon-Uy nga ikalkalikagumda met a maisubli dagiti child protection unit iti tunggal barangay tapno maipanamnama a maammuan dagiti ubbing dagiti karbenganda iti baet dagiti operasion dagiti autoridad kontra iti droga.


(Naipablaak iti Nobiembre 20, 2017 a bilang.)

Dua nga antolohia, isagsagana ti GMM

Dua a libro ti isagsagana ita ti GUMIL Metro Manila, maysa nga antolohia dagiti sarita a para ubbing, ken maysa nga antolohia dagiti daniw iti Ingles.

Da Cles B. Rambaud, editor ti Bannawag, ken Ariel S. Tabag, Poetry Editor ti Bannawag, ti agpaay nga editor ti umuna nga antolohia; ni met Bucaneg Awardee Honor Blanco Cabie ti editor ti maikadua a libro. Manamnama a mairuar dagitoy a libro iti 2018.

Dagiti kameng ti GUMIL Metro Manila, aktibo wenno saan, ken uray dagiti dati a kameng no la ketdi regularda a kameng ti GUMIL Filipinas, ti maawis a mangidatag kadagiti sinuratda.

Iti sarita a para ubbing, maysa agingga iti dua ti idatag. Iti daniw, tallo agingga iti lima. Mabalin ti agidatag iti daniw a nasurat iti Ilokano (maipatarusto). No naipablaaken ti sinurat, ilanad ti nakaipablaakanna ken petsa ti pannakaipablaakna.

Mapakuyogan dagiti sinurat iti pakasaritaan ti biag ti autor (saan nga at-atiddog ngem maysa wenno dua a parapo) ken pakuyogan iti kaudian a retrato iti 'jpeg' a file format.

Ipatulod babaen ti email dagiti sinurat a sarita iti clesrambaud@gmail.com wenno asseng.tabag@gmail.com, ken daniw iti poetn.peasant@yahoo.com. Masapul a maawat dagiti sinurat iti di naladladaw ngem Enero 31, 2018. Para iti detalye, makiuman kadagiti editor babaen dagiti email address iti ngato.


(Naipablaak iti Nobiembre 20, 2017 a bilang.)

November 9, 2017

NOBIEMBRE 20, 2017



SARITA
  4 Nenita
    Arnold C. Baxa
12 Sangapirgis a Dungngo
    Prudencio C. Andrion


NOBELA
8 Oplan Maharlika (45)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (13)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
6 Agpinnaludipta Latta
   Leonardo Tejano
47 Daniw a Para Ubbing
    Adoracion B. Madarang

SALAYSAY
14 “‘Lo-Diyes! ‘Lo-Diyes!”
     Rene B. Ragunton
26 Agtarakenka iti “Ariwawa”
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (61)
38 Don Clavio de Ylocos (64)
41 Miks & Tiks

KOLUM
16 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
19 Saludsodem ken ni Apo Hues
21 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
17 Siled ti Kararag
18 Dagiti Agad-adal nga Ubbing ken ti Bannawag
20 ‘Tay Kurso a Bokasional ti Alaem, Nakkong!
22 Dagiti Pagannurotan ti ALVIYA 2018
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

November 5, 2017

Ukay-ukay iti Night Market



UKAY-UKAY ITI NIGHT MARKET. Naragsak dagitoy a tindera ti ukay-ukay a mangpadpadaan kadagiti kustomerda iti puestoda iti sigud a nakaipasdekan ti Bayanihan Hotel iti Siudad ti Baguio nga adda laeng iti asideg ti Burnham Park.  Am-ammo ti Siudad ti Saleng a kas Ukay-ukay Capital of the Philippines. Daydaywen dagiti aggatang ti rinabii a night market iti Harrison Road a pakagatangan kadagiti napipintas ken nalaka nga aruaten. (VIRGILIO D. DOMALOY)


(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 13, 2017 a bilang.)

Mannursuro, nasken nga ammoda ti umno a panagiggem iti kuarta

Sakbay pay a mangrugida nga agtrabaho kalpasan a makastrekda iti trabaho, guyugoyenen dagiti agpapautang iti kuarta dagiti titser kadagiti para publiko a pagadalan agingga a maruamda ken mailumlomda iti utang.

Daytoy ti rason a kuna ni Department of Education (DepEd) Secretary Leonor Briones a masapul a masursuruan dagiti titser maipapan iti umno a panagiggem iti kuarta.

Dinakamat ni Briones nga iti agdama, agdagup ti utang dagiti titser manipud kadagiti lehitimo nga agpapautang iti mapan a P170-bilion.

Kinuna ni Briones nga idi mangrugi iti trabahona iti DepEd idi 2016, mapan a P120-bilion ti dagup ti utang dagiti titser. Kalpasan ti makatawen, ngimmato iti 42 a porsiento ti utang dagitoy.

Mainaig itoy, kinuna ni Briones nga indiaya ti Prudence Foundation, malaksid pay dagiti sabsabali nga institusion, ti tulongna kadagiti titser tapno masursuruan dagitoy iti umno a panangimatonda iti sueldoda.

Innayon ni Briones nga addan naiwayat a panagadal maipapan iti panagutang ken pannagasto dagiti titser tapno maitudo ti ramut ti problema iti kuarta dagiti titser.


(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 13, 2017 a bilang.)

Agannad iti trabaho iti ‘third country,’ kuna ti POEA

Binalakadan ti Philippine Overseas Employment Administration (POEA) dagiti mangmangged a Filipino nga adda iti sabali a pagilian nga agannadda koma iti panagawatda iti diaya a trabaho.

Mainaig daytoy kadagiti naawat a report ti POEA nga adda dagiti Filipino a household service workers (HSWs) iti Hong Kong, Singapore ken Cyprus a maaw-awis nga umakar kadagiti sabali a pagilian kas iti Dubai, Mongolia, Turkey ken Russia ngem naduktalanda a saan unay a nasayaat ti kasasaad ti panagtrabaho ket wenno nakarkaro pay gapu ta peke dagiti dadduma a maididiaya a trabaho.

Kaaduanna a ganggannaet dagiti recruiter manipud kadagiti third country nga addaan kadagiti kakadua a Filipino.

Kas proteksion, masapul a siguraduen ti aplikante nga addaan iti umisu a working permit, visa ken kontrata nga aprobado ti Philippine Overseas Labor Office (POLO) ken naproseso iti POEA, sakbay a pumanawda a mapan iti third country.

Maibilang a third country ti papanan ti Filipino no rummuar daytoy manipud iti pagilian a nairanta a pagtrabahuanna (second country) idi pimmanaw iti Filipinas.


(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 13, 2017 a bilang.)

November 4, 2017

NOBIEMBRE 13, 2017



SARITA
 4 Ni Rapit, ti Mannanakaw
    Rolando A. Seguro, Jr.
14 Iti Sakaanan ti Tanem
      Leonardo Q. Belen

NOBELA
10 Oplan Maharlika (44)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
12 Yuri (12)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
6 Am-ammonakanto Latta
   Corazon F. Quiamas
47 Daniw a Para Ubbing
     Marlyn Garcia-Del Rosario

SALAYSAY
26 Nabunga Dagitoy a Pipino
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (61)
38 Don Clavio de Ylocos (64)
41 Miks & Tiks

KOLUM
17 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
21 Saludsodem ken ni Apo Hues
22 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
8 Komusta ti Mulayo a ”Bannawag @ 80 Commemorative Tree”?
11 Netizone
16 Biag ni Ilokano
18 Ti Bannawag ken Siak
19 Siled ti Kararag
20 Pasiarenyo Met ti Baler!
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

October 30, 2017

Binigat a Zumba



BINIGAT A ZUMBA. Naipakadawyanen kadagiti taga-Siudad ti Baguio a naayat iti ehersisio ti binigat a zumba iti Burnham Park.  Bayat ti panagsala ken panangkompasda iti tokar babaen ti panangiwardas ti pannakalider, di met agressat ti panag-jogging wenno panagpagnapagna dagiti senior citizen, estudiante, ken dadduma pay a naayat iti ehersisio iti aglikmut ti nalatak a parke. (VIRGILIO D. DOMALOY)


(Naipablaak iti Nobiembre 6, 2017 a bilang.)

Museo kadagiti ili, mapaadda koma, kuna ni Briones

Ginutigot ni Department of Education (DepEd) Secretary Leonor Magtolis Briones dagiti local government units (LGUs) ken dadduma pay a maseknan a mangipatakderda iti museo kadagiti lokalidadda para kadagiti amin nga agad-adal iti pagilian.

Kuna ni Briones iti bitlana bayat ti seremonia ti pannakailagip ti pannakaileppas ti National Museum of Natural History (NMNH) itay Septiembre 30 nga arapaapna nga amin koma a 27-milion nga agad-adal ket maikkanda iti gundaway a mangbisita iti naisangsangayan a pasdek (ti National Museum). Dinakamatna ti nasao a pasdek a kas napintas ken makaparukbab.

Nagyaman met ni Briones iti saan a panagsingsingir iti entrance fee ti museo ken iti panagbalbalin daytoy a kangrunaan a sentro ti edukasion, siensia, ken kultura.

Kunana a naisangsangayan a banag kadagiti ubbing a maimatangan ken masdaawda kadagiti painting ni Juan Luna, ken makitada dagiti eskultura, ken dagiti pisikal nga ebidensia ti napalabastayo a Filipino.

Kangrunaan a pangawis ti NMNH ti estruktura a “Tree of Life” a naaramid iti sarming ken aluminum a nangakkub iti sibubukel nga arubayan, ken iti “Paradise” ni Ramon Orlina.

Dagiti met koleksion ti museo, kas kadagiti eksibit iti botania ken zoolohia, maibilang a saan a pormal a nayon ti maadal iti klasrum, kas mayayon iti pannakayimplimenter ti napasayat a kurikulum ti DepEd— ti K to 12 Basic Education Program ngem kuna ni Briones a dakkel ti maitulong dagitoy para iti naan-anay a pannakamuli dagiti ubbing.

Maysa laeng ti DepEd kadagiti institusion a tumultulong iti NMNH. Karaman pay kadagiti tumultulong ti Pilipinas Shell Foundation, Bloombery Cultural Foundation, Inc., Phinma Group, Ayala Corporation, Hyundai Asia Resources, Inc., BDO Unibank, Inc., Megaworld Foundation, Inc., Sun Life Philippines Foundation, Inc., Ramon and Milagros del Rosario family, First Philippine Holdings Corporation, PLDT SMART Foundation, Inc., Zuellig Family, Jesus V. Del Rosario Foundation, Inc., Mercury Drug Corporation, SGV Foundation, Inc., ken Museum Foundation of the Philippines, Inc.


(Naipablaak iti Nobiembre 6, 2017 a bilang.)

Tips a pangpasalun-at iti panunot manipud iti DOH

Nangipaulog ti Department of Health (DOH) itay nabiit kadagiti tips a pangontra iti stress tapno matulongan dagiti umili a mangmantener ken mangitandudo iti nasalun-at a panunot.

Kuna ti DOH a pangur-urayan daytoy iti pannakaanamong iti Kongreso ti gakat maipapan iti salun-at ti panunot (mental health).

Umuna, masapul a maam-ammo ti bukod a bagi wenno mapatan-ay ti kababalin a mangamiris iti pampanunot, rikna ken kababalin ti tunggal maysa tapno ad-adda pay a maam-ammo ti maysa a tao ti bukodna a bagi.

Kuna ti ahensia a no naun-uneg ti pannakaammom iti bagim wenno pannakaarisitmo iti bukodmo a rikna, ken silulukatka kadagiti padas iti biag, ad-adda met a makaadaptar kadagiti panagbalbaliw nga umisu kenka.

Napateg met ti panagyiskediul wenno panangimaton a nasayaat iti oras ken adda met koma tiempo a para iti siesta, tapno manamnama a magun-od dagiti kalkalikaguman ken makarelaks ti bagi ken panunot.

Ti siesta ket iriridep wenno apagbiit a panaginana tapno “ma-recharge ti bateria.” Babaen daytoy, ad-adu pay ti magapuanan.

Makaikkat met iti depression ken makapadur-as iti panagtalek iti bagi ti panagdengngeg iti musika, idinto a ti masahe, paksiatenna ti stress, palukayenna dagiti piskel ken alay-ayanna dagiti sakit ti ulo ken parikut iti pannaturog.

Masapul met ti panagwatwat tapno mapalukayan dagiti piskel ken maparittuok dagiti susuop. Babaen itoy, manayonan ti bagi iti suplay nga oksiheno.

Wayawayaan met ti isem ti stress ken pakalmaenna ti tao, malaksid a paragsaken ken palapsatenna ti tao.

Kasta met a mapaksiat ti stress babaen ti pannakiraman kadagiti aktibidad a mainaig iti espiritualidad; mangipaay iti oras a para iti pannakinaig ken ni Apo Dios.

Makiraman met kadagiti isport kas iti basketball, tennis, kdpy. tapno makarelaks ti panunot.

Inaprobaran itay nabiit ti Komite iti Salun-at ti Kamara ti gakat nga agpanggep a mangipaay iti komprehensibo a nailian a programa iti pannakaaywan ti salun-at ti panunot (mental health) ken ti pannakayabel wenno pannakairamanna kadagiti kangrunaan a health care delivery system iti pagilian.


(Naipablaak iti Nobiembre 6, 2017 a bilang.)

October 26, 2017

NOBIEMBRE 6, 2017



SARITA
 4 Ti Lubong ni Anastasia
    Ronelyn B. Ramones

NOBELA
10 Oplan Maharlika (43)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
12 Yuri (11)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
6 Iti Lagip ti Maysa a Mannaniw
   Jaime M. Agpalo
17 Panagsubli
    Bayani M. Gabriel
47 Daniw a Para Ubbing
      Ileen M. Piornato

SALAYSAY
18 Papanan ti Kararua ti Pimmusay?
      Fernando B. Sanchez
26 Napintas a Panguartaan ti Panagmula iti Guapple
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (60)
38 Don Clavio de Ylocos (63)
41 Miks & Tiks

KOLUM
14 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
21 Saludsodem ken ni Apo Hues
22 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Biag ni Ilokano
8 Komusta ti Mulayo a ”Bannawag Diamond Jubilee Tree”?
11 Netizone
15 Tao, Lugar, Pasamak
16 Ni Tina ken ti Penpalna
17 Siled ti Kararag
20 Di Nakappapati Ngem Pudno
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

October 23, 2017

Panagkalap iti Palileng



PANAGKALAP ITI PALILENG. Luklukiben dagitoy taga-Musimut, Kabugao, Apayao dagiti bato iti paset ti maysa a sanga ti Karayan Sicapo a pinaatiananda babaen ti panangsarep wenno panangipaturongda iti agus ti karayan iti sabali a sangana. Lagdaw, kappi, tilapia, mori ngem ad-adu a palileng (akinkanawan a ladawan) ti nakalapanda. (Dexter M. Fabito)


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 30, 2017 a bilang.)

Panagyaman

Agyaman ti Pamilia Diaz kadagiti amin a simmaranay ken nakipagladingit iti ipupusay ni Manuel S. Diaz, 78, mannurat ti Bannawag a tubo iti Nagsaag, San Manuel Pangasinan, idi Oktubre 4, 2017.

Impaay ti GUMIL Filipinas kenkuana ti kangatuan a pammadayaw a para kadagiti mannurat nga Ilokano, ti Pedro Bucaneg Award, idi 2000, mabigbig ni MSD a mannurat iti ababa a sarita iti Ilokano a pakairamanan ti “Ti Kalgaw, ti Libut ken ti Sangabotelia a Tudo” ken iti sarita iti English a pakairamanan ti “Rice for the Moon;” impatarusna met iti Ilokano ti “America is in the Heart” a nobela ni Carlos Bulosan; ken nobelista babaen ti nobela a “Paraiso a Papel.”

Nagturpos ni Mang Moling, awagna iti barangayda, iti Bachelor of Literature iti University of Sto. Tomas, nagserbi iti gobierno iti aganay a 32 a tawen a pakairamanan ti panagpaayna nga OIC Director ti Philippine Information Agency, Region I, San Fernando City, La Union a nagretiruanna idi 2001. Nagpaay pay a Punong Barangay ti Nagsaag (2002-2007), malaglagip iti panangilungalongna iti pannakaipasdek dagiti street light iti kadaklan a paset ti barangay.

Inulilana ni Wilfredo “Alan,” maysa a nurse, bugbugtong nga anakda iti daydi Maestra Estefania Lacerna Diaz, umuna a kapisi ti pusona, ti Mabini, Gamu, Isabela; ni Rowena Sicam Diaz a manugangna (agdama nga OFW idiay Hong Kong) nga ina da Steffie ken Clouie nga appokona; ni Mrs. Felicidad Diaz Torres, kakaisuna a sibibiag a kabsatna; ken ni Mrs. Eufemia Lopez-Diaz, agdama a kaingungotna.

Naitabon iti Laya Memorial Park, Guiset Sur, San Manuel, Pangasinan idi Oktubre 12, 2017, kalpasan ti pannakaaramid ti necrological service iti covered court ti Nagsaag Elementary School ken kalpasan ti funeral service iti Assembly of God Church iti Nagsaag nga indauluan ni Pastor Teoddy Piscador. (Prescillano N. Bermudez).


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 30, 2017 a bilang.)

Libro a para ubbing ni Gaspar, nayalnag



Nayalnag itay nabiit ti The Legend of Cagayan River, ti maikadua a libro a para ubbing ni Anna Liza Madayag Gaspar, mannurat ti Bannawag. Inladawan ni Glednford Lumbao ken naimaldit iti Ingles ken Filipino, impablaak daytoy ti Kahel Press, ti maysa nga imprint ti Saint Matthews Publishing Corp.

Kas kuna ni Prof. Michael Charleston “Xiao” Chua, maysa a historiador ken mannursuro iti De La Salle University, saan nga istoria idi un-unana a panawen ti The Legend of the Cagayan River no di ket maysa laeng a partuat ti panunot ti maysa a mannurat iti agdama a kaputotan.

Innayonna a nupay innala ni Gaspar ti arte ti sarsarita idi ugma, inkabilna daytoy iti nasional nga agpang; nga imbes a pakaseknan laeng koma ti manmano a grupo daytoy a sarita, nagbalin ketdi, iti adu a wagas, a maysa a sarita a para iti pagilian a tumulong a mangbukel iti kinaasinotayo.

Kadagiti interesado a maaddaan iti kopia ti libro, kontaken ti autor iti 0925 552 5277 wenno ag-e-mail iti annalizagaspar@gmail.com.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 30, 2017 a bilang.)

P10-milion, nayon a pondo dagiti SUC

Dakkel a tulong kadagiti state colleges and universities (SUCs) ti nayon a P10-milion a para iti capital outlay ti tunggal maysa kadagitoy iti tawen 2018.

Kas kuna ni Sen. Sonny Angara, mausar daytoy a paggatang kadagiti ramit a para iti panagsagana iti pannakayimplementar ti linteg iti Universal Access to Quality Tertiary Education.

Segun ken ni Angara, kalikagumanda a masigurado a saan laeng a maaddaan dagiti SUCs iti umdas a badiet tapno mayimplementar ti libre a tuision, no di pay ket maponduan ti pannakayimplementar dagiti maipangpangruna a protekto iti impraestruktura ken pannakapasayaat dagiti ramit tapno ad-adda pay a maipaay dagitoy ti dekalidad nga edukasion.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 30, 2017 a bilang.)

October 22, 2017

Visa, saan a kasapulan dagiti mapan iti Taiwan

Saanen a masapul dagiti Filipino ti visa tapno makastrekda iti Taiwan, gapu man iti negosio wenno gapu ta kayatda laeng ti agpasiar, no la ketdi saanda nga agpaut iti Taiwan iti nasursurok ngem 14 nga aldaw. nga agplamplano a bumisita iti Taiwan Kas impakaammo ti Taiwan Economic and Cultural Office (TECO) iti Manila, mangrugi ti visa-free nga iseserrek iti Taiwan itoy a Nobiembre 1 ken agpaut daytoy a pribilehio kadagiti Filipino agingga iti Hulio 31, 2018, kas pamadasan. Paset daytoy ti “New Southbound Policy” ti Taiwan tapno mapasayaat pay ti relasion ti Taiwan ken ti Filipinas.

Malaksid iti ibibisita ken negosio, sakup pay ti visa-free dagiti Filipino a kayatna ti mapan iti Taiwan tapno bisitaenda ti kabagianda sadiay wenno dumar-ayda iti taripnong wenno pasken.

Dagiti kasapulan tapno makapan dagiti Filipino iti Taiwan a saanen a nasken ti panangalada iti visa: masapul a ti pasaporteda, mabalin pay a mausar agingga iti innem a bulan manipud iti petsa ti iseserrekda iti Taiwan, addaanda iti round-trip ticket iti eroplano, pammaneknek ti kaadda ti akomodasionda iti hotel, ken awananda iti criminal record.

Kas subad daytoy nga inaramid ti Taiwan, kiniddaw ti Taiwan iti gobierno ti Filipinas, babaen ti Manila Economic Cultural Office (MECO), a makastrek koma met dagiti Taiwanese iti Filipinas a saanen a nasken ti visa.


(Naipablaak iti Oktubre 30, 2017 a bilang.)

October 19, 2017

OKTUBRE 30, 2017



SARITA

 4 Siak ti Interpreteryo
    Lilia Quindoza Santiago
12 No Sina… Sina!
     John Nolar

NOBELA
8 Oplan Maharlika (42)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (10)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
9 Dagiti Maregmeg ti Oktubre Beinte Nuebe
   Arnold Pascual Jose
29 Alimpatok
    Roy V. Aragon
47 Daniw a Para Ubbing
     Diana Sagario-Macalos

SALAYSAY
16 Intayon Idiay Anuplig Falls!
     Leilanie G. Adriano
18 Ni Louie ken ti Sinapsapulna
a Puon ti Bullalayaw
      D.S. Bulong
26 Natalged a Taraon Dagiti GM a Mula
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (59)
38 Don Clavio de Ylocos (62)
41 Miks & Tiks

KOLUM
 6 Saludsodem ken ni Apo Hues
15 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
14 Biag ni Ilokano
20 Siled ti Kararag
21 Dear Doc
22 Panangisuro iti Panagsurat Kadagiti Ubbing
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

October 17, 2017

'Share the Road'



‘SHARE THE ROAD.’ Nalawa ken atiddog daytoy a kabarbaro a kalsada nga aw-awaganda iti bypass road manipud iti Barangay Buyon, Bacarra a sumalpot iti Airport Road, Cabungaan, Laoag City. Pinonduan daytoy iti Deparment of Public Works and Highways (DPWH) tapno maalay-ayan ti trapiko iti Siudad ti Laoag. Gapu ta maar-aramid pay laeng ti atiddog a rangtay a tuloy (Part II) daytoy a proyekto, kaay-ayo met dagiti siklista wenno dagiti naayat iti bisikleta a kas iti daytoy nga ubing a mangpampanurnor iti kabarbaro a kalsada. (Leilanie G. Adriano)

(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 23, 2017 a bilang.)

Gudbay iti sapatos a nangato ti takonna

Gapu iti salun-at ken kinatalged, imbilin ti Department of Labor and Employment (DOLE) a saanen a mabalin a piliten dagiti kompania dagiti mangmanggedna nga agaruat iti sapatos nga at-atiddog ngem maysa a pulgada ti takonna, malaksid no agdisnudo dagitoy.

Nayetnag itay Septiembre 24, naipaulog ti bilin gapu iti panagreklamo ti uppat a babbai iti nasao a departamento.

Manamnama a maragsakan itan dagiti mangmangged kadagiti shop, flight attendants, ken dadduma pay a propesional a masapul nga agtakder iti nabayag gapu iti daytoy a pammilin.

Segun iti DOLE, ti panagsapatos iti nangato ti takonna ken agtakder iti mabayag, mabalin a pakaigapuan ti panagbukno dagiti saka ken panagsakit dagiti piskel ken delikado pay ti ipaayna a presion kadagiti susuop.

Segun ken ni Alan Tanjusay a pannakangiwat ti Associated Labor Unions, ti panagsapatos iti nangato ti takonna ket maysa a kita ti torture, maysa a klase ti oppression ken panangadipen gapu iti sakit nga ipalay daytoy iti walo agingga iti 10 nga oras. Innayon pay daytoy a maysa a kita ti sexism gapu iti pammati a nasekseksi dagiti babbai nga agsuot iti high heel. Ti adatna, agsagsagaba met dagiti babbai.

Imbilin pay ti departamento a masapul a mangipaay dagiti kompania kadagiti mangmangged nga agtakder iti nabayag iti tiempo tapno makainana wenno tugaw tapno maksayan ti oras a panagtakder wenno panagpagnapagnada.

Mapapati a ti Filipinas ti immuna a nangibilin iti nailian a pannakaipagel ti high heel.

Itay Abril, nangipaulog met ti British Columbia a probinsia iti Canada iti kapadana a bilin.

Iti isu met laeng a bulan, tinungday ti gobierno ti UK ti rekomendasion manipud kadagiti agpampanday-linteg daytoy a mangipaulog iti kapadana a bilin.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 23, 2017 a bilang.)

Salip iti Daniw ti Gabriela Prize, naluktan

Naluktan itay nabiit ti Gabriela Prize (Premio Gabriela) babaen ti Umuna a Salip iti Daniw iti panggep a makatakuat iti naiduma a daniw nga Ilokano.

Dagiti Pagalagadan:

1. Silulukat ti salip iti amin nga agsursurat iti daniw nga Ilokano. Narugian ti salip idi Agosto 30, 2017 ken maigibus inton Agosto 30, 2018. Insponsoran daytoy ti Gabriela Press Productions.

2. Maysa a koleksion dagiti daniw ti idatag. Lima a daniw ti mangbukel iti koleksion. Nawaya ti mannaniw iti kayatna a tema, porma, ken kaatiddog dagiti isalipna a daniw ngem maikkan iti pateg dagiti daniw a mailaksid iti nakairuaman a tradisional a daniw wenno panagdaniw. Mabalin ti agidatag kadagiti experimental wenno conceptual a daniw. Mabalin pay a virtual a lugar ti ayan ti isalip, kas iti naiprograma wenno nabukel iti web, partuat ti randomizer, kdp. (No kastoy ti pakisalip, mabalin a URL wenno hyperlink laeng ti idatag a no adda iti blog wenno sabali pay a website, masapul a saan pay a naka-public no di ket private pay laeng ket maikkan ti Gabriela Prize secretariat iti password tapno makastrek.)

3. Orihinal, bukod a pinutar wenno in-conceptualize ti isalip a dandaniw. Ti matakuatan a nagkopia (no nangabak), maibabawi ti premiona ket dinton mabalin a makisalip iti Gabriela Prize ken iti ania man a pasalip nga iprodius ti Gabriela Press Productions. Masapul met a di pay naipablaak, di pay naiposte a publiko iti web ken social media, ti pakisalip.

4. Deadline ti panagidatag iti pakisalip: Abril 30, 2018. Ipatulod iti gabriela.prize@gmail.com iti subject nga “Umuna a Gabriela Prize.” Saan nga ipan ti nagan wenno penname iti pakisalip. Mangipakuyog iti text file a nakailanadan ti pudno ken kompleto a nagan, numero iti selpon, email address, link ti FB account, adres ti pagtaengan/opisina, ken ababa a bionote.

5. Dagiti gunggona: Umuna a Premio: PhP5,000; Maikadua a Premio: PhP3,000; ken Maikatlo a Premio: PhP1,000. Adda sertipiko dagiti mangabak. Mapadayawanto met iti Hall of Fame ti mannurat a mangabak iti lima nga Umuna a Premio. Mabalin a makissayan wenno manayonan ti magunggonaan no ikeddeng dagiti hurado. Saan met a mabaliwan ti pangngeddeng dagiti hurado malaksid no adda nangabak a naglabsing.

6. Maipakaammo iti publiko ti kinaasino dagiti nangabak inton Agosto 30, 2018 nga isu met ti aldaw a pannakapadayaw ken pannakaited ti premioda. Itoy nga umuna a Gabriela Prize, virtual ti awarding ket mapasamak iti Internet, kangrunaan iti social media. Addanto maluktan a Facebook Event Page ti pasalip ket sadiay a mapadaanan, maammuan ken mapadayawan dagiti nangabak. Maipatulodto met ti gunggona dagiti nangabak babaen ti courier.

7. Maipablaak a chapbook dagiti nangabak a daniw agraman ababa a makuna dagiti hurado. Maigiddan a mayalnag ti chapbook inton Agosto 30, 2018 ket may-upload ti digital a version (PDF) daytoy a mabasa ti publiko. Maikkanto met iti printed a kopia ti chapbook dagiti nangabak. 

8. Makipagtagikua ti Gabriela Press Productions kadagiti mangabak a daniw ket addaan karbengan a mangaramat kadagitoy iti ania man a wagas (kas iti pannakaipablaak a chapbook a libre a mabasa wenno ma-download iti Internet) nga awan sungsungbatanna kadagiti autor. Agtalinaed ketdi ti copyright iti autor.

9. Para iti dadduma pay nga impormasion, agsurat iti gabriela.prize@gmail.com wenno ag-PM iti FB page ti Gabriela Press Productions iti fb.com/GabrielaPressProductions. (RVA)


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 23, 2017 a bilang.)

October 12, 2017

OKTUBRE 23 2017



SARITA
 4 Dado
    Ariel S. Tabag
12 “Kasanoka, Abalayan?”
     Manuel S. Diaz

NOBELA
8 Oplan Maharlika (41)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (9)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
9 No Kamaten ti Kinatan-ok
   Mighty C. Rasing
47 Daniw a Para Ubbing
    Adoracion B. Madarang

SALAYSAY
16 Ania ti Ammom Kadagiti “Donia”?
     Virginia A. Duldulao, Ph.D.
18 Naidumduma ti Tabungaw ni Tata Teofilo
       Bernard G. Lumaoig
26 Ti Sweet Sorghum a Kas Sulnit ti Mais
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (58)
38 Don Clavio de Ylocos (61)
41 Miks & Tiks

KOLUM
 6 Saludsodem ken ni Apo Hues
15 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
21 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
14 Biag ni Ilokano
20 Dayaw 2017: Pannakaitampok ti Namaris a Kannawidan Dagiti Nadumaduma a Komunidad Kultural
22 Siled ti Kararag
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

October 9, 2017

Mutia ti Baguio



MUTIA TI BAGUIO. Nabalangatan a kas Miss Baguio 2017 ni Karla Jane O’hara (maikapat manipud iti kanigid), nagturpos iti Bachelor of Arts in Communication iti Saint Loui’s University, iti coronation night a naangay iti Baguio Convention Center idi Septiembre 17. Napadayawan met da (agpakanawan) Miss Charity Krizell Solomon, 4th Runner-up Ma. Izabel Lamberth, Miss Tourism Judy Ann Caasi, Miss Liga ng Barangay Lyneree Montero, 1st Runner-up Divina Marie Villanueva, 2nd Runner-up Karen Marie Mabalo, ken 3rd Runner-up Marikit Manaois. Paset ti 108th Charter City anniversary celebration ti Siudad ti Baguio ti nasao a pannakapili ti Mutya ng Baguio. (Zaldy Comanda)


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 16, 2017 a bilang.)

Pension iti SSS, manayonan inton 2022

Ingato ti Social Security System (SSS) ti pension dagiti retirado a kameng daytoy inton 2022.

Kinuna ni SSS President Emmanuel Dooc a panggepda nga ipatungpal ti PhP1,000 a nayon ti pension sakbay a malpas ti termino ni Presidente Duterte.

Innayonna a manamnama nga agingga iti maysa a milion ti mainayon a kameng ta manamnama nga adu ti maipaayan iti trabaho iti babaen ti proyekto ti gobierno a “Build, Build, Build.”

Panggep pay ti SSS nga ilako ti sanikua daytoy nga aggatad iti PhP3.5-bilion a real estate agingga iti 2022 tapno ad-adda pay a mapaadu ti maganar ti ahensia.

Innayon ni Dooc a ngumato ti kontribusion dagiti kameng iti umay a tawen, nga agbalin a nasursurok ngem 12.5 a porsiento ti binulan a sueldo ti kontribusion para iti pension fund dagiti mangmangged manipud iti pribado a sektor; iti kasta, manayonan met ti pension dagiti retirado.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 16, 2017 a bilang.)

6 iti 10 a biktima kadagiti aksidente iti kalsada, nakalugan iti motor, kuna ti PSA

Tunggal tawen, mapattapatta a 1.2 a milion a tattao iti sangalubongan ti matmatay kadagiti aksidente iti kalsada.

Segun iti World Health Organization (WHO), adda iti nagbaetan ti 20 a milion ken 50 a milion a tattao a nupay nakalasat iti aksidente, kaaduan kadagitoy ti naaddaan iti disabilidad. Daytoy pay aksidente iti kalsada ti kangrunaan a pakaigapgapuan ti ipapatay dagiti agtawen iti 15 agingga iti 29.

Iti Filipinas, inrekord ti Philippine Statistics Authority a mapan a 10,012 ti natay idi 2015 gapu iti aksidente iti kalsada ken kaaduanna kadagitoy ti maigapu iti desgrasia iti motorsiklo ta mapan nga 6 iti 10 a biktima iti aksidente ti maigapu iti motorsiklo.

Dagitoy nga aksidente, saan laeng a pakapukawan iti kuarta dagiti biktima gapu iti nangina nga agas ken panagpalaing, no di pay ket mangibati iti ganna iti pisikal ken sikolohikal nga aspekto ti tao gapu iti nagpasaranna iti aksidente, kas kuna ti WHO.

No awan ti agtultuloy nga addang a mangtiped iti daytoy, innayon ti WHO a ti aksidente iti kalsada ti agbalin a maika-7 a kangrunaan a pakaigapgapuan ti ipapatay inton 2030.

Iti pagilian, kadagiti makalasat iti aksidente, gasgas iti kudil ti kadawyan a dunor, sumaruno ti sugat wenno pannakapigis ti lasag. Dagiti dadduma pay a klase ti dunor: pannakadangran dagiti urat, ken pannakatukkol wenno panagligasi ti tulang.

Iti aksidente iti motorsiklo, kadawyan a dagiti drayber ti biktima. Sumaruno  met ti inkalubbonna a pasahero.

Segun ken ni Dr. Bernadett Velasco, pangulo ti Philippine College of Emergency Medicine, masapul a kanayon nga adda first aid kit ti publiko a naglaon iti gasa, nadalus a lupot, alkohol, povidone iodine, ken teyp a pangasistir kadagiti nabiktima iti aksidente iti kalsada.

Saan met a garawen ti pasiente nga addaan iti nakaddidillaw a dunor. Urayen ti emergency response team wenno mangipan iti splint (pagpatibker) iti paset ti nadunor tapno masuportaran daytoy no bilang garawen ti biktima. Umawag iti 911 wenno ti lokal a numero ti emerhensia tapno mapakaammuan dagiti autoridad ken tapno pamalpalatpatanda iti aramidenda.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 16, 2017 a bilang.)

October 8, 2017

Mangsangaili iti Dap-ayan 2018, maammuan iti GF meeting inton Nob. 4

Mabalin a maammuan no ania a provincial chapter ti GUMIL Filipinas ti mangsangaili iti Dap-ayan 2018, ti Maika-50 a Nailian a Kombension ti GUMIL Filipinas, bayat ti maika-3 a board meeting ti gunglo itoy a Nobiembre 4, 2017.

Maangay ti board meeting babaen ti panangsangaili ni GF Vice-President Remy N. Albano, agdama a Bise-Gobernador ti Apayao, iti pagtaenganda iti Dagupan, Luna, Apayao, kas impakaammo ni GF President Vilmer V. Viloria.

Maawis ngarud dagiti presidente wenno pannakabagi dagiti amin a chapter ti GUMIL Filipinas iti pagilian ken iti ballasiw-taaw, nga interesado a mangsangaili iti Dap-ayan 2018 a mangidatag kadagiti proposal-da.

Sakbayna, immun-unan nga impeksa ti GUMIL Cagayan ti interesna nga ag-host iti Dap-ayan 2018 iti kaudian a GF Board meeting a naangay iti Piddig, Ilocos Norte idi Septiembre 9.

Malaksid iti nailian a kombension iti Dap-ayan 2018, marambakanto pay ti maika-50 nga anibersario ti GUMIL Filipinas.

Para iti nayon nga impormasion ti meeting, ag-text ken ni Apo Albano iti 0928 607 3972, wenno ken ni GF Secretary-General Neyo Mario E. Valdez iti 0977 141 7901. (Freddie G. Lazaro)


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 16, 2017 a bilang.)

October 6, 2017

OKTUBRE 16 2017



SARITA
 4 Ladawan
    Roy V. Aragon
12 Naumbi Dagiti Darikmat
     Bienvenido C. Cabras

NOBELA
8 Oplan Maharlika (40)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (8)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
9 Nagpadara ti Init Idiay Puro Camiguin
   Ronnie E. Aguinaldo
47 Daniw a Para Ubbing
   Marlyn Garcia-Del Rosario

SALAYSAY
16 Arsagidkayo Unay, Apo!
      Neyo Mario E. Valdez
18 Bagnet ti Narvacan, Kaiimasan
      Eliseo B. Contillo
26 Tapno Maalaw ti Industria ti Balat
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (57)
38 Don Clavio de Ylocos (60)
41 Miks & Tiks

KOLUM
 6 Saludsodem ken ni Apo Hues
15 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
21 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
14 Biag ni Ilokano
20 Siled ti Kararag
22 Pannakaisuro ti Nutrision, Saanen nga Agpatingga iti Pisarra
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

October 2, 2017

PhP40-B a badiet ti libre nga edukasion iti kolehio, nailatang

Inlatang ti Kamara ti 40-bilion a pisos a para iti libre nga edukasion iti kolehio iti umay a tawen iti nasurok a sangagasut nga state universities and colleges (SUCs) ken eskuela a pumpunduan ti lokal a gobierno.

Kas kuna ni Diputado ti Davao City Karlo Nograles, chairman ti appropriations committee, naawid ti 30-bilion a pisos ti nasao nga 40-bilion a pisos manipud iti school building a programa ti Departamento ti Edukasion (DepEd).

Segun ken ni Nograles, nayakar ti pondo dagiti proyekto iti pasdek ti eskuela nga addaan iti problema iti lugar a pakaipatakderan ket naipan iti pondo a para iti libre nga edukasion iti kolehio.

Innayon ni Nograles a nangawid pay ti komite iti 6-bilion a pisos manipud kadagiti programa iti scholarship ti Commission on Higher Education (CHED) ken  SUCs idinto a ti 3-bilion pisos, naawid met manipud iti Department of Transportation ken ti 1-bilion pisos, naawid manipud iti Department of Information and Communications Technology.

Daytoy  gakat a 40-bilion a pisos a badiet, sakupenna ti libre a tuision ken gastos iti miscellaneous dagiti amin nga SUC kasta met dagiti kolehio ken unibersidad kadagiti lokal a gobierno nga akreditado iti CHED. Sakupen pay daytoy ti libre a teknikal ken bokasional nga edukasion nga ididiaya dagiti tech-vocational school nga adda iti babaen tii Technical Education and Skills Development Authority (TESDA).

Inwayat ti komite ni Nograles ti panagyakar iti pondo sakbay a naipinal ti Kamara ti bersion daytoy ti gakat iti 3.8-trillion a pisos a nailian a badiet a para iti 2018.

Pinirmaan ni Presidente Duterte ti libre nga edukasion iti kolehio uray ammona nga awan ti madadaan a pondo a para iti daytoy. Impabaklayna ketdi ti parikut kadagiti agpampanday-linteg, a nagkunaanna nga ammo met dagitoy nga awan ti pondo idi inaprobaranda ti programa.

Mangnamnama ni Nograles a maaprobaran ti gakat iti maikatlo ken maudi a paannakaibasana sa maipatulod iti Senado.

Target dagiti agpampanday-linteg ti Nobiembre 15 a petsa a panangpirma ni Presidente Duterte iti nadakamat a gakat iti badiet tapno agbalin a linteg.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 9, 2017 a bilang.)

October 1, 2017

Panagrissing iti Caroan



PANAGRISSING ITI CAROAN. Agturturongen dagitoy a mangngalap manipud iti Caroan, Gonzaga, Cagayan iti pagpakatanda iti tanggar a pagalada iti rissing wenno an-annak ti rasa (wenno arasa). Maysa daytoy kadagiti pagsapulan dagiti agindeg iti Caroan. (Roselyn C. Campano)


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 9, 2017 a bilang.)

GUMIL Filipinas, agawaten iti manuskrito a para iti Pasnaan 8

Agawaten ti GUMIL Filipinas (GF), ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti ballasiw-taaw, kadagiti aplikante a fellow iti 8th Pasnaan Ilokano Writers’ Workshop (Pasnaan 8) a manamnama a maangay inton Pebrero iti maysa nga unibersidad iti Ilocos Sur. 

Masapul a mangidatag ti tunggal aplikante babaen ti e-mail iti portfolio ti ania man kadagiti sumaganad: (a) uppat a daniw; (b) dua nga ababa a sarita, (c) uppat a daniw a para ubbing, (d) dua a sarita a para ubbing, (e) dua a personal a salaysay. Masapul a nakasurat iti Ilokano dagiti nadakamat a sinurat ken addaan iti title page a nakailanadan ti nagan iti pluma ken linaonna (table of contents). Masapul a nakasurat ti nasao a portfolio iti Word format.

Malukonan dagiti manuskrito iti sabali a Word file a naglaon iti pudno a nagan ti autor, adres, pakakontakan a numero, e-mail address, ababa a pakasaritaan ti biag (bionote) ken kabaruan nga ID picture, ken may-e-mail iti gumil.filipinas@gmail.com; usaren ti paulo (subject) a “Pasnaan 8.”

Sangapulo a fellow ti mapili a maipaayanto iti libre nga akomodasion.

Aggibus ti panagidatag iti aplikasion inton Disiembre 15, 2017. Para iti ad-adu pay nga impormasion, umawag wenno ag-text iti 0977 141 7901 (NME Valdez) wenno ag-e-mail iti gumil.filipinas@gmail.com. (Pasnaan 8 Secretariat)


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 9, 2017 a bilang.)

Palagip Kadagiti Agdadamo a Mannurat: Salip iti Sarita ti 20th AMMAFLA

Agawat ti Secretariat ti AMMA Foundation Literary Awards (AMMAFLA) kadagiti entry para iti Salip iti Sarita ti Maika-20 nga AMMAFLA agingga iti Enero 15, 2018.

Nairanta ti pasalip ti AMMAFLA kadagiti agdadamo a mannurat iti Ilokano a “kas pangaron iti reggetda a mangpatadem pay iti plumada.”

Kas kadagiti sarita a nangabaken iti pasalip ti AMMAFLA, mairamanto met a mailibro dagiti sarita a mangabak iti daytoy nga edision ti AMMAFLA, kas kinuna dagiti mangimaton iti AMMAFLA a da Amado ken Gloria Yoro, Francisco ken Aurora Ponce, ken Alfredo ken Cherry Quibol (agpapada nga agindegen iti Hawaii).

Inruar ti AMMAFLA ti librona a Dagiti Premiado a Sarita (1997-2014) iti kombension ti GUMIL Filipinas, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti ballasiw-taaw, idi 2015. Naipalaon iti nasao nga antolohia dagiti nangabak a sarita iti AMMAFLA sipud narugian ti salip idi 1997 agingga iti 2014.

Dagiti pagannurotan ti maika-20 nga edision ti salip.

1. Aggibus ti salip iti Enero 15, 2017.

2. Agpaay laeng ti salip kadagiti agdadamo a mannurat iti Ilokano. Iti daytoy a salip, maibilang nga agdadamo ti mannurat no awan pay ti naipablaak a saritana iti Bannawag. No adda man, di koma nasursurok ngem tallo ti naipablaakna agingga iti Mayo 15, 2016 a bilang ti nasao a magasin.

3. Siwawayawaya ti autor a mangpili iti topiko ti isalipna a sarita.

4. Agatiddog ti sarita iti 10-15 a panid iti short bond paper, naimakinilia, wenno saan, naikompiuter iti doble espasio (Times Roman Medium 12 pts. iti computer), ken adda espasio wenno margin a maysa a pulgada iti amin nga igid ti papel.

5. Maysa laeng a sarita ti mabalin nga isalip ti tunggal autor.

6. Nasken nga orihinal, di pay naipablaak wenno naadaw iti ania man a sinurat ti isalip. Nasken met a saan a naipatarus ti pakisalip manipud iti sabali a lengguahe ken nasken a bukod a putar ti autor ti pakisalipna. Saan met a maawat ti sarita a naisalip idin iti AMMAFLA wenno iti sabsabali pay a salip iti panagsurat iti sarita ken ti sarita a naidatag pay a kas entry iti sabali pay a salip iti panawen a pannakaangay daytoy a salip ti AMMAFLA nga agpaut manipud iti pannakalukat daytoy a salip agingga iti pannakapadayaw dagiti mannurat a nangabak iti daytoy a salip.

7. Ti parbo a nagan ti autor ti agparang a naganna a kas autor ti sarita. Ipatulod ti pakisalip iti uppat a nadalus a kopia ken pakuyogan iti narikpan a sobre a naglaon iti pudno ken parbo a nagan ti autor, paulo ti pakisalip, kaudian a ladawan ken ababa a pakasaritaan ti biag ti autor, adres ti agdama a pagnaedan, agraman e-mail address ken numero ti selpon wenno telepono a mabalin a pakakontakan iti autor. Iti rabaw ti sobre, isurat ti paulo ti sarita ken parbo a nagan ti autor.

8. Ipatulod ti pakisalip babaen ti koreo wenno personal nga idatag iti daytoy nga adres: Short Story Writing Contest, 20th AMMAFLA, c/o Bannawag, Manila Bulletin Publishing Corp., Muralla corner Recoletos Sts., Intramuros, 1002 Manila. Nasken a maawat ti Bannawag ti pakisalip iti di naladladaw ngem iti Enero 15, 2018. Saan a mairaman iti salip ti entry a maawat kalpasan dayta a petsa.

9. Dagiti gunggona: Umuna a Gunggona, P10,000.00; Maikadua, P8,500.00; ken Maikatlo, P7,000.00. Maipaayan pay dagiti mangabak iti sertipiko ti pammadayaw. Adda met karbengan dagiti hurado a mangkissay iti bilang dagiti mangabak no awan ti makapatar iti bukodda a pagbatayan dagiti mangabak. Mabalinda met ti mangparnuay iti sabali wenno nayon a gunggona, no kasapulan.

10. Mapakaammuanto dagiti mangabak no kaano ken sadino ti pakapadayawanda. No met matakuatan a sinalungasing ti mangabak ti Pagannurotan Blng. 2 wenno ti Blng. 6, maibabawi ti premiona ken mapawilanton a makisalip iti ania man a pasalip ti AMMAFLA.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 9, 2017 a bilang.)

September 28, 2017

OKTUBRE 9, 2017



SARITA

 4 Ni Manong Gunding
    Estela A. Bisquera-Guerrero
12 Ti Kuentas ni Dante
      Reynaldo A. Duque

NOBELA
8 Oplan Maharlika (39)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (7)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
6 Adda Buli a Mangsalbag
   Ariel S. Tabag
47 Daniw a Para Ubbing
    Marlyn Garcia-Del Rosario

SALAYSAY
16 Iti Narvacan, Ilocos Sur: No Umayka Ditoy, Pangipasiarak Kenka?
      Eliseo B. Contillo
26 Dagiti Balud iti ISPJ: Nagbalindan a Pagwadan a Mannalon
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (56)
38 Don Clavio de Ylocos (59)
41 Miks & Tiks

KOLUM
15 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
21 Saludsodem ken ni Apo Hues
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
14 Biag ni Ilokano
19 Siled ti Kararag
20 Pagannurotan ti Salip iti Sarita ti 20th AMMAFLA
22 Iti Pagadalan: Allukoyen Dagiti Ubbing a Mangipateg iti Musika
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

September 24, 2017

Rambutan ti Salcedo



RAMBUTAN TI SALCEDO. Isagsagana da Flor Cudiamat Peralta ken ti kaduana dagiti bunga ti rambutan a nakasagana a mailako. Agdagup iti 150 a kilo, naburas dagitoy iti farm da Nepo T. Benitez, Jr. iti Salcedo, Ilocos Sur. Mailako daytoy iti P55 ti maysa a kilo agbatay iti baraytina. Adu pay dagiti bunga ti rambutan a di naburas iti nasurok a dua nga ektaria a namulaan iti nadumaduma a kayo nga agbunga a kas iti durian, lansones, dragon fruit, mangosteen, kdp. Ni Renato Taqueban, Sr., uliteg ni Nepo ti mangtartaripato iti farm manipud idi pimmusay ni Felipe Taqueban a lelongna idi 2015. Daydi Lelong Felipe ti nangirugi iti nasao a farm. Para kadagiti interesado a mangbisita iti farm, ag-text wenno awagan ti selpon bilang 0918-582-9231.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 2, 2017 a bilang.)

Ad-adu koma a babbai ti papili iti eleksion ti barangay-- COMELEC

Iti pannakayeskediul ti panagipila iti Certificates of Candidacy (COCs) mangrugi iti Oktubre 5 agingga iti 11 para iti Eleksion ti Barangay ken Sangguniang Kabataan (SK), ginutigot ti Commission on Elections (COMELEC) dagiti babbai nga ad-adu koma kadakuada ti makipartisipar iti eleksion a maangay inton Oktubre 23, 2017.

Kas kuna ni James Jimenez a pannakangiwat ti COMELEC, karkarna a nupay ad-adu dagiti botante a babbai ngem dagiti lallaii, sumagmamano laeng a babbai ti agkankandidato.

Maibatay iti rekord ti COMELEC Education and Information Department iti Enero 2017, adda 29,155,415 a babbai a botante nga agtawen iti 18 anios agingga ti 60 anios ken natataeng, idinto a 27, 453,928 laeng dagiti botante a lallaki iti isu met laeng a ragup ti edad.

Ngarud, iti umadani nga Eleksion iti Barangay, ginutigot ni Jimenez nga agipila koma iti kandidatura ti ad-adu a babai a mangrugi iti daytoy Oktubre 5.

Innayon ni Jimenez a panawenen ti ad-adda a panangibayog dagiti babbai iti grupoda ket makipartisiparda iti eleksion nangruna iti agpang ti barangay— ti agpang a napateg ti paset dagiti babbai nangruna ta kadagiti barangay a marisrisut ti apa wenno riri dagiti agkakaarruba.

Iti Eleksion iti Barangay iti 2013, iti 94, 834 a kandidato iti takem a Punong Barangay (wenno Kapitan), 17, 776 laeng wenno 18.74 porsiento ti babbai.

Sakbayna, nayiskediul a mangrugi ti panagidatag iti COC mangrugi iti Septiembre 23 agingga iti 30 ngem nayalud-od daytoy manipud iti Oktubre 5 agingga iti 11 ken nayalud-od met ti panawen ti eleksion (election period) iti Oktubre 1 agingga iti 30 manipud iti orihinal a Septiembre 23 agingga iti 30.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 2, 2017 a bilang.)

4-aldaw a panagtrabaho iti kada lawas, okey iti Kamara

Inaprobaran ti Kamara (House of Representatives) itay lawasna iti maikatlo ken maudi a pannakaibasana ti gakat a mangipalubos kadagiti kompania ken empleado a mamagbalin iti regular a a panagtrabaho iti makalawas a di nakurkurang ngem 4 nga aldaw.

Palubosan ti House Bill 6152 dagiti empleado nga agtrabaho iti nasursurok ngem 8 oras ngem iti laeng 4 wenno 5 nga aldaw iti tunggal lawas. Apaman a nasursurok ngem 48 nga oras ti panagtrabaho ti empleado iti kada lawas, rumbeng a mabayadan iti overtime a panagtrabaho.

Saan ketdi nga inkapilitan kadagiti employer daytoy napakessen nga aldaw ti panagtrabaho.

Ti HB 5068 nga orihinal a gakat nga impila ni Diputado ti Baguio City Mark Go, amendaranna dagiti artikulo iti Labor Code maipapan iti normal nga oras ti panagtrabaho, overtime a panagtrabaho, ken aldaw ti panaginana. Iti agdama a Labor Code, innem ti kaaduan nga aldaw ti panagtrabaho iti kada lawas.

Inlawlawag pay ni Go a no kayat ti empleado ti agtrabaho iti 4 nga aldaw iti kada lawas, masapul nga agtrabaho daytoy iti 12 oras iti kada aldaw.

Ibilin pay ti gakat nga adda aldaw ti panaginana a di nababbaba ngem 48 oras agingga iti 72 oras, no bilang maaprobaran ti pannakaikabassit ti aldaw a panagtrabaho.

Segun pay ken ni Go, panggep ti gakat a mapalukay ti oras dagiti employer ken empleado tapno maibagay kadagiti kasapulan ti negosio ken iti balansiado a biag ti empleado a mabingbingay iti orasna iti trabaho ken iti pamilia wenno personal a biagna.

Iti innuman iti prensa, kinuna ni Go a maidatagen ti gakat iti Senado. Kasapulan ti nasao a gakat ti kapadana a gakat a maaprobaran iti Senado tapno agbalin daytoy a linteg.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 2, 2017 a bilang.)

Translator’s Prize ti NCCA, silulukat agingga iti Okt. 31

Ipakpakaammo ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA) nga agawat pay laeng iti entry a para iti Translator’s Prize agingga iti Oktubre 31, 2017.

Maawagan iti “Gawad Rolando Tinio sa Pagsasalin,” silulukat ti award kadagiti amin a Filipino citizen nga addan iti umno nga edad.

Panggep ti Translator’s Prize ti agummong kadagiti manuskrito dagiti sinurat iti nadumaduma a porma ti literatura a naipatarus iti Filipino, kas sungbat iti panggep ti NCCA a mangpadur-as ken mangisaknap iti programa iti panagipatarus; iti kasta, maikkan dagiti Filipino iti gundaway a makabasa iti gapuanan dagiti mannurat a Filipino ken uray pay dagiti napili a gapuanan dagiti ganggannaet a mannurat.

Para itoy a tawen, silulukat ti panagipatarus iti tallo a kategoria: epiko, ababa a sarita, ken daniw.

Adda nailatang a P250,000.00 a maited iti pakaipaayan ti Translator’s Prize a kas tulong iti panagtrabaho ti translator iti uneg ti makatawen.

Ti National Committee on Language and Translation ti NCCA iti babaen ti Subcommission on Cultural Dissemination ti mangimaton iti Translator’s Prize.

Para iti kompleto a pagannurotan, mabalin ti umawag iti Cultural Dissemination Section iti telepono bilang (02) 527-2192 ket sapulen ni Corinnah Anne Olazo.


(Naipablaak iti Oktubre 2, 2017 a bilang.)

September 22, 2017

Palagip iti Maika-2 a Salip iti Sarita ti Albalos Awards

Maipalagip nga aggibus ti Maika-2 a Salip iti Sarita ti Mario Abinsay Albalos Foundation Literary Awards iti Pebrero 15, 2018.

Naluktan daytoy maika-2 nga edision ti salip idi Hulio.

Nabangon ti literary foundation a naipanagan iti daydi Dios-ti-aluadna a mannurat ti Bannawag Mario A. Albalos, tubo iti Cabaroan Daya, Siudad ti Vigan, napadayawan a Pedro Bukaneg awardee ken umuna a Thomas Jefferson awardee iti Estado ti Hawaii a nagnanaedanna agingga iti pimmusay idi Marso 3, 1991 iti edadna a 40.

Isponsoran ni Jenny Alcausin (agnanaed iti California) ti pasalip ti foundation ken agpaay met a mangimaton iti nasao a pasalip da Amado I. Yoro, Jun Abinsay, Priscilla Dela Cruz (agnanaed iti Hawaii) iti pannakitinnulong dagiti kameng ti Bannawag.

Ti kompleto a pagannurotan:

1. Narugian ti salip idi Hulio 1, 2017 ken agpatingga iti Pebrero 15, 2018.

2. Silulukat ti salip kadagiti amin a mannurat iti Ilokano malaksid kadagiti mangimaton ken asideg a kakabagianda, ken kadagiti kameng ti Bannawag.

3. Maysa laeng a sarita ti mabalin nga isalip ti tunggal mannurat a makisalip.

4. Nasken nga orihinal, di pay naipablaak wenno naadaw iti ania man a sinurat ti isalip. Nasken met a saan a naipatarus ti pakisalip manipud iti sabali a lengguahe ken nasken a bukod a putar ti autor ti pakisalipna. Saan met a maawat ti sarita a naisalip idin iti Albalos Awards wenno iti sabsabali pay a salip iti panagsurat iti sarita ken ti sarita a naidatag pay a kas entry iti sabali pay a salip iti panawen a pannakaangay daytoy a pasalip ti Albalos Awards nga agpaut manipud iti pannakalukat daytoy a salip agingga iti pannakapadayaw dagiti mannurat a nangabak iti daytoy a salip.

5. Agatiddog ti pakisalip iti 12-20 a panid iti short bond paper, nai-computer (agusar iti Times New Roman, Font Size 12) iti doble espasio ken addaan iti maysa a pulgada a margin iti amin nga igid ti bondpaper. Masapul met nga agusar iti MS Word format.

6. Ti parbo a nagan ti autor ti agparang a naganna a kas autor ti sarita. Ipatulod ti pakisalip iti uppat a nadalus a kopia ken mapakuyogan iti narikpan a sobre a naglaon iti pudno ken parbo a nagan ti autor, paulo ti pakisalip, kaudian a ladawan ken ababa a pakasaritaan ti biag ti autor, adres ti agdama a pagnaedan, agraman email address ken numero ti selpon wenno telepono a mabalin a pakakontakan iti autor. Iti rabaw ti sobre, isurat ti paulo ti sarita ken parbo a nagan ti autor.

7. Ipatulod ti pakisalip babaen ti koreo wenno personal nga idatag iti daytoy nga adres: 2nd Short Story Writing Contest, Mario Abinsay Albalos Foundation Literary Awards c/o Bannawag, Manila Bulletin Publishing Corp., Muralla corner Recoletos Sts., Intramuros, 1002 Manila. Nasken a maawat ti Bannawag ti pakisalip iti di naladladaw ngem iti Pebrero 15, 2018. Saan a mairaman iti salip ti entry a maawat kalpasan dayta a petsa. Ipatulod met ti soft copy ti sarita iti daytoy nga e-mail address: albalosawards@gmail.com.

8. Dagiti gunggona: Umuna a Gunggona, P15,000.00; Maikadua, P12,00.00; ken Maikatlo, P10,000.00. Maipaayan pay dagiti mangabak iti sertipiko ti pammadayaw malaksid iti medalion a maited iti mangyalat iti Umuna a Gunggona. Adda met karbengan dagiti hurado a mangkissay iti bilang dagiti mangabak no awan ti makapatar iti bukodda a pagbatayan dagiti mangabak. Mabalinda met ti mangparnuay iti nayon wenno sabali a gunggona, no kasapulan.

9. Saan a mabalusingsing ti pangngeddeng dagiti hurado malaksid no maduktalan a nasalungasing ti Pagannurotan Bilang 4. No kasta, mapukawto metten ti karbengan ti autor a makisalip pay kadagiti sumarsaruno a pasalip ti Albalos Awards.

10. Makipagtagikua ti Mario Abinsay Albalos Foundation Literary Awards kadagiti mangabak a sarita nupay adda latta karbengan dagiti autor iti copyright dagitoy. Maaddaan pay ti agpasalip iti karbengan a mangipablaak kadagiti mangabak a sarita iti ania man a wagas a kayatna nga aramaten.

11. Mapakaammuanto dagiti mangabak no kaano ken no sadino a maangay ti seremonia ti pammadayaw.


(Naipablaak iti Oktubre 2, 2017 a bilang ti Bannawag.)

September 21, 2017

Diak Met Mabasa, Apo!



Adda kadi reklamom iti ginatangmo a kopia ti Bannawag? Saan a napintas ti pannakagettengna? Adu ti milatna? Wenno ania pay a rason a pakaigapuan nga adda dimo mabasa a pasetna a kas koma ti paboritom pay met a kolum, nobela wenno komiks?

Isublim ti ginatangmo a kopia iti aglaklako iti Bannawag ket kiddawem kenkuana nga ag-text wenno awaganna ti Circulation Department tapno masuktan dayta kopiam. Maipatulodto ti kopiam iti nanggatangam ket maitedto kenka.

Wenno no kayatmo, mabalin payen a sika ti agtext/umawag iti Circulation Department bayat ti kaaddam iti puesto ti nanggatangam iti kopiam.

Para iti ania man a reklamo a mainaig iti pisikal a langa ti magasin, awagan wenno patulodan iti text ni Apo Boy Balanag ti Circulation Dept. (Ilokano a tubo iti Abra) iti selpon bilang 0925-678-7870 wenno asino man a kameng ti Circulation Dept., tel. 02-5278121 (kiddawen iti Operator nga ikonektarnakayo iti Circulation Dept.).

September 20, 2017

OKTUBRE 2, 2017



SARITA
 4 Ti Kabusor
    Rosito D. Pimentero
12 Bigat
     Donel B. Pacis

NOBELA
8 Oplan Maharlika (38)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (6)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
9 2 a Soneto
   Honor Blanco Cabie
20 Dagiti Maakup a Tugot
   Prodie Gar. Padios
47 Daniw a Para Ubbing
    Ronnie E. Aguinaldo

SALAYSAY
16 Nagliway ti Commission on Human Rights?
      Neyo Mario E. Valdez
26 Bagas ti Golden Kuhol a Kas Laok ti Kanen ti Baboy
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (55)
38 Don Clavio de Ylocos (58)
41 Miks & Tiks

KOLUM
15 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
6 Pagannurotan ti Salip iti Sarita ti 2nd Albalos Awards
11 Netizone
14 Biag ni Ilokano
19 Siled ti Kararag
21 Ti Afi Festival ti Siudad ti Tuguegarao
22 Halili-Cruz School of Ballet, Kampeon Idiay Malaysia
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

September 18, 2017

Caroan, Gonzaga, Cagayan



CAROAN, GONZAGA, CAGAYAN. No naugot ti karayan, adda dagitoy agassawa iti iti karayan nga agala iti unnok (Delillia sp. wenno ginukan kadagiti Tagalog) tapno adda nayon ti gastuenda a sangapamilia. Iti tunggal ipapanda, makaalada iti maysa wenno dua a kilo nga ilaklakoda ti P60 ti tunggal kilo kadagiti komprador iti lugarda. Saan ketdi a kankanayon nga adda unnok. Maminsan laeng iti makatawen ti tiempo daytoy— kadagiti bulan ti Agosto ken Septiembre. (Roselyn Carillo Campano)


(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 25, 2017 a bilang.)

Agas kontra TB, iggem koma ti DoH

Tapno maammuan no kasano ti kaadu dagiti Filipino nga agsagsagaba iti sarut wenno tuberculosis (TB) ken tapno mapaksiat met laengen ti nasao a sakit, manamnama a matudingan ti Department of Health (DoH) a kas kakaisuna nga ahensia a mapalubosan a mangiwaras iti agas kontra iti TB iti pagilian.

Kas kuna ni Health Secretary Paulyn Ubial, inkari ni Presidente Rodrigo Duterte a mangpirma iti executive order (EO) a mangipalubos a ti laeng DoH ti mangipaay iti agas kontra TB kadagiti pasiente.

Segun ken ni Ubial, kalikagumda a babaen ti EO, masigurado nga awan ti agas nga idiaya ti pribado a sektor ket ti laeng DoH ti makaipaay iti daytoy tapno manamnama a makita ti kaadu dagiti agsagsagaba iti daytoy ket masigurado a maipaayan amin dagitoy iti umno a pannakaagas.

Innayon ni Ubial a daytoy a wagas, a ti laeng gobierno ti makaipaay iti agas, ket impakat met ti DoH iti kukutel wenno pungpong (leprosy).

Kas iti agas kontra iti kukutel, libre met a maipaay ti agas kontra iti TB.

Ti EO ti maysa kadagiti sungbat ti administrasion ni Duterte iti resulta ti 2016 National Tuberculosis Prevalence Survey a nakaduktalan nga adda 554 a baro a kaso ti TB iti tunggal 100,000  a residente, a nangatngato ngem iti pattapatta ti World Health Organization (WHO) a kaadda ti 322 a baro a kaso iti tunggal 100,000 a residente idi 2015.

Kayat a sawen daytoy, kas kuna ni Ubial, a mapan a maysa a milion a Filipino ti addaan iti TB ket kaaduan kadagitoy ti di makaammo nga addaanda iti TB.


(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 25, 2017 a bilang.)

Japan, agkasapulan iti 100,000 nga OFW

Nakasagana ti Japan nga agawat iti di nababbaba ngem 100,000 nga overseas Filipino workers (OFW) tapno masupusopan ti panagkurkurangna iti mangmangged ken ti tumataeng a populasionna.

Kas kuna dagiti dadaulo ti Philippine Overseas Employment Administration (POEA), nakiumandan kadagiti pannakabagi ti Ministry of Japan para iti pannakapirma ti baro a Memorandum of Understanding (MOU) iti daytoy Nobiembre a mangipalubos iti iseserrek ti ad-adu nga OFW iti Japan.

Maisupadi iti maipakpakat a Philippine-Japan Economic Partnership Agreement (PJEPA) a para laeng kadagiti Filipino a nursde ken caregiver, ti baro a MOU ti mangipalubos kadagiti Filipino nga adda iti sabsabali a propesion nga ‘skilled’ ken ‘semi-skilled’ nga agtrabaho iti Japan.

Kinuna ni Bernard Olalia, Labor undersecretary ken POEA officer-in-charge, ti MOU ket saanen a babaen ti katulagan iti nagbaetan ti dua a gobierno; ketdi, mapalubosan ti pannakiraman dagiti ahensia iti panagrekrut iti Filipinas. Kayatna a sawen a saan laeng a ti gobierno ti agawat kadagiti trabahador a mapan iti Japan no di pay ket dagiti pribado a kompania.


(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 25, 2017 a bilang.)

September 13, 2017

SEPTIEMBRE 25, 2017



SARITA
 4 Ti Ari a Kabsat ni Nanang
     Leah D. Manzano
12 Dagiti Nayaw-awan
     Benjamin M. Pascual

NOBELA
8 Oplan Maharlika (37)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (5)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
9 Maysa a Malem Idiay Poro Point
   Crispin D. Dannug, Jr.
21 Diyon Pug-awan iti Biag
    Elizabeth B. Madarang-Raquel
47 Daniw a Para Ubbing
     Marlyn Garcia-Del Rosario

SALAYSAY
14 Diary ni FM: Ti Pudno Maipanggep iti Martial Law
      Ric Agnes
18 Apay nga Adda Agpakamatay?
    Virginia A. Duldulao, Ph.D.
26 Agaramiddan iti Bio-Ethanol Manipud iti Nipa
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (54)
38 Don Clavio de Ylocos (57)
41 Miks & Tiks

KOLUM
 6 Saludsodem ken ni Apo Hues
17 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
16 Biag ni Ilokano
20 Siled ti Kararag
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

September 10, 2017

Pannakaikkat iti trabaho, maiparit nga ipablaak

Maipariten ti pannakaipablaak iti diario ti pannakaikkat ti maysa a tao iti trabahona, kas iti mapaspasamak iti napalabas nga ar-aramiden dagiti agpatpatrabaho tapno “maballaagan ti publiko nga awanen iti kompaniada ti nasao a tao.”

Pinatalgedan ti Kongreso iti maikatlo ken pinal a pannakaibasana ti House Bill 5818 a naikailanadan ti pannakasalaknib dagiti mangmangged kontra iti kinaabusado dagiti employerda.


(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 18, 2017 a bilang.)

Agannadkayo!



AGANNADKAYO! Kas paset ti naiget a panangikamkampania ti gobierno probinsial ti Ilocos Norte iti kanayon a panagsagsagana dagiti umili iti idadateng ti kalamidad, nakaplastaren dagiti marker/signage a kas iti adda iti ladawan kadagiti nagduduma a paset ti probinsia tapno mapakdaaran dagiti lumugar ket mayadayoda iti peggad. Naala daytoy a ladawan iti igid ti baybay iti ili ti Burgos. (Leilanie G. Adriano)


(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 18, 2017 a bilang.)

Bakuna iti encephalitis, kayat nga ipaay ti DOH

Kayat ti Department of Health a mainayon ti bakuna a para iti makapatay a Japanese encephalitis disease kadagiti ipaay ti gobierno a bakuna iti umay a tawen.

Kas kuna ni Health Sec. Paulyn Ubial, planoda nga irekomendar ti bakuna a para iti daytoy a sakit a maala iti lamok a mairaman iti nailian a panagbakuna inton 2018.

Kuna ni Ubial a paset daytoy ti gannuatda a mangyadal iti publiko maipapan iti sakit, a nupay saan a kas iti kakaro ti panagwarasna a kas kadagiti dadduma pay a sakit nga ipaay ti lamok, nadeldelikado wenno dakdakkel ti tiansana a makapapatay daytoy.

Iti agdama, awan pay ti agas ti Japanese encephalitis a dagiti sintomana, mairamat ti sakit ti ulo, gurigor, panagsarua, ken panagpakarigat nga aggunay.

Kinuna ni Ubial a bassit pay laeng ti suplay a bakuna ti encephalitis iti pagilian ken nangina ta mapan a manipud P3,500 agingga iti P5,000 ti maysa.


(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 18, 2017 a bilang.)

Pannakapadur-as ti ammo dagiti ubbing babaen ti kompiuter, tumulong ti Microsoft

Kuna ti Microsoft itay nabiit a nakasaganada a tumulong iti Department of Education (DepEd) para iti ‘digital evolution’ wenno iti ad-adda pay a pannakapadur-as ti ammo dagiti ubbing babaen ti ilalaingda met nga agusar iti kompiuter.

Babaen ken ni Bertrand Launay, managing director ti Microsoft Philippines, ginutigot ti nasao a kompania ti DepEd nga agtinnulongda, babaen ti bileg ti teknolohia, tapno maipaayan amin nga istudiante, agraman dagiti addaan iti espesial a kasapulan, iti gundaway a mangpadur-as ti ammoda. Iti agdama, addaan ti DepEd iti nasurok a 25-milion nga istudiante iti babaen ti K-12 a kurikulum.

Maibatay iti kaudian a panagadal a napauluan iti “Microsoft Asia Digital Transformation Study,” 87 a porsiento kadagiti lider iti negosio iti pagilian ti mamati a masapul nga agturongen dagiti institusion ti edukasion iti ‘digital’ a wagas tapno masigurado a masungbatan dagiti kasapulan iti masakbayan.


(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 18, 2017 a bilang.)

SEPTIEMBRE 18, 2017



SARITA
4 Maysa Pay a Pinggan
   Roselyn C. Campano
12 Puso ti Billit
     Bernardo D. Tabbada

NOBELA
8 Oplan Maharlika (36)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (4)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
9 Nangalisan
   Roy V. Aragon
19 Bales
   Leonardo Tejano
47 Daniw a Para Ubbing
     Jimmy R. Agustin

SALAYSAY
16 “Apay, ‘Mari, Agpayso, Aya, Dayta Tamay?”
      Virginia A. Duldulao, Ph.D.
22 Yakon, ti Makaagas a Taraon
    Remedios S. Tabelisma-Aguillon
26 Maikabassitmo Met ti Sabidong ti Kahoy
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (53)
38 Don Clavio de Ylocos (56)
41 Miks & Tiks

KOLUM
 6 Saludsodem ken ni Apo Hues
15 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
14 Biag ni Ilokano
18 Siled ti Kararag
20 Awan Makaiparit nga Agsigarilioka
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

September 4, 2017

Hardin ni Manang Dina



HARDIN NI MANANG DINA. Nadumaduma a mula (ornamental plants) ti masarakan iti minuyongan da Manang Dina Afaga (kameng ti Sangguniang Bayan ti Bacarra, Ilocos Norte) iti Brgy. Corocor ti nasao nga ili. Idi damo, kasla paglinglingayan laeng ti pamiliana ti agmulamula. Ngem nagbalinen a negosio ket agawatda payen iti landscaping services kadagiti nadumaduma a lugar iti probinsia. (Leilanie G. Adriano)


(Naipablaak iti Septiembre 11, 2017 a bilang.)

September 2, 2017

Kuna ti DTI: Umad-adu ti produksion iti sektor ti panagpartuat

Kuna ni Department of Trade and Industry (DTI) Secretary Ramon Lopez a mangnamnama ti Filipinas nga umadu ti produksionna iti manufacturing sector, ket ngarud, adda daytoy iti umno nga addang tapno magun-odna ti panggepna nga agbalin nga industrialisado.

Kas kuna ni Lopez, kadagiti immuna nga uppat a bulan ti tawen, ngimmato iti 7 a porsiento ti nasao a sektor, idinto a mapan a 1 agingga iti  3 a porsiento laeng ti dinur-asanna kadagiti napalabas a tawen.

Innayon ni Lopez a napasamak ti nasao a panagdur-as iti manufacturing sector gapu iti pannakaipamaysa dagiti gannuat iti pannakaipasdek dagiti industria a nangparnuay met kadagiti trabaho ken ad-adu pay nga oportunidad iti negosio.

Malaksid iti panagdur-as ti nasao nga industria, bimmales met ti sektor ti agrikultura babaen ti 6.9 a porsiento nga idudur-as manipud iti negatibo itay napan a tawen.

Innayon pay ni Lopez a ti 40 porsiento a panagdur-as iti Enero agingga iti Hulio 2017 kadagiti proyekto a nairehistro iti Board of Investments, yanninawna ti agtultuloy a panagtalek ti sektor ti negosio iti programa iti ekonomia ti administrasion ni Presidente Duterte.

Dinakamat pay ni Lopez a nakiumanen kadagiti grupo nga agpangpanggep a mangipatakder kadagiti planta ti yero ken landok babaen ti pannakaaramat dagiti baro a teknolohia. No agballigi daytoy, mabukel ti industria ti landok ket maimontar daytoy a a kas duri ti industrialisasion.

Mainaig iti daytoy, makitintinnulong metten ti DTI iti akademia a kas iti Commission on Higher Education (CHED) ken iti Philippine Association of State Universities and Colleges (PASUC) tapno mayataday ti kurikulum kadagiti kasapulan ti industria.


(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 11, 2017 a bilang.)

Manipud iti DOH: 6 a tips tapno maliklikan ti bird flu

Iti panagraira itay nabiit ti avian influenza wenno bird flu kadagiti ili ti Pampanga ken Nueva Ecija, ginutigot ti gobierno ti panagtalinaed a kalmado ti publiko.

Kas kuna da Secretary Paulyn Ubial ken spokesperson Eric Tayag ti Department of Health (DOH), awan met ti naireport a kaso ti bird flu kadagiti tattao.

Nupay kasta, nangyetnag ti nasao a departamento kadagiti tarabay iti panangliklik iti panagrairar ti bird flu, a manamnama a mangapektar iti sektor ti agrikultura iti maikatlo a quarter ti tawen.

Adtoy dagiti tips ti DOH kontra iti bird flu:

1. Liklikan ti umasideg kadagiti naimpektaran a fowl (manok, pato, ken kapadada). Dagiti fowl ti kangrunaan a paggapuan ti avian influenza isu a masapul a liklikan.

2. Kanayon nga agbuggo iti ima. Napateg ti umno a panagbuggo iti ima tapno maliklikan ti ania man a kita ti impeksion a pakairamanan ti bird flu.

3. Lutuen a nasayaat ti karne ti manok. Natalged latta ti agsida iti karne ti manok ken dadduma pay a produkto manipud iti poltri. Ngem masapul laeng a maluto dagitoy a nasayaat.

4. Masapul nga umno ti aruaten dagiti tumulong iti panangidalimanek kadagiti naimpektaran. Masapul met nga ammuen ti ania man a pagilasinan iti sakit kas iti gurigor, panagpaparaw, wenno uyek. No bilang ta masakit, takkuban ti agong ken ngiwat iti face mask, sa mapan agpakita iti klinika wenno ospital.

5. Dalusan dagiti personal a ramit a pangsalaknib iti bagi. Gapu iti panaglalaok dagiti tattao, masapul a dalusan dagiti bukod a ramit. Nalaka laeng met ti mangaramid iti pagdalus: paglaoken laeng ti maysa a paset ti bleach (Chlorox) ken 99 a paset ti danum, kas koma 1 a kutsara a bleach a mainawnaw iti 99 a kutsara a danum. Masapul met a saan a mairuar iti farm dagiti ramit.

6. Ireport dagiti saan a kadawyan nga ipapatay dagiti taraken iti pagtaraknan iti manok. Nasken daytoy tapno iti kasta, marugian ti Department of Agriculture (DA) ti proseso ti panangkontrol ken pananglapped iti mabalin a panagraira ti sakit.


(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 11, 2017 a bilang.)

August 30, 2017

SEPTIEMBRE 11, 2017



SARITA
4 Ngiaw! Ngiaw! Ngiaw!
    Aileen R. Rambaud
12 No Kasta…?
    Crisostomo M. Ilustre

NOBELA
8 Oplan Maharlika (35)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (3)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
9 Panagsabat
   Sonja Chan
19 No Kastoy a Nalannay Dagiti Dalluyon
    Ronnie E. Aguinaldo
47 Daniw a Para Ubbing
    Marlyn Garcia-Del Rosario

SALAYSAY
16 Asino Kadi Dagiti T’boli?
      Remedios S. Tabelisma-Aguillon
22 Makapasidap iti Memoria ti Diro
    Jemma Patrice A. Dela Cruz
26 Mabalin Met ti Abaka Ditoy Amianan
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (52)
38 Don Clavio de Ylocos (55)
41 Miks & Tiks

KOLUM
 6 Saludsodem ken ni Apo Hues
15 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
14 Biag ni Ilokano
18 Siled ti Kararag
20 Di Ipalubos a Mailuod ti Anakmo iti Internet
21 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

August 28, 2017

80,000 a baro a titser, kasapulan DepEd iti 2018

Panggep ti Departamento ti Edukasion (DepEd) ti mangawat iti nasurok a 80,000 a baro a mannursuro ken mangipatakder iti agarup 47,000 a baro a siled-pagadalan iti 2018 tapno masigurado ti pannakayimplementar ti K to 12 Basic Education Program.

Iti maysa nga innuman maipapan iti singasing a badiet ti DepEd iti 2018, kinuna ni Education Secretary Leonor Briones a mailatang ti nasao a badiet iti kasapulan iti edukasion dagiti estudiante kadagiti eskuela a para publiko ken iti pannakaipaay ti makaay-ayo nga aglawlaw a para iti edukasion dagiti estudiante.

Para iti 2018, mapan a P585.22 a bilion ti singasing a badiet para iti DepEd.

Manipud iti dimmakkel met laeng a badyet ti ahensia a P567.1 billion iti 2017, kuna ni Briones nga agturturong ti DepEd iti pannakakissay ti kinaawan panagpapatas iti tay-ak ti edukasion.

Segun met ken ni DepEd Undersecretary Annalyn Sevilla, manipud iti singasing a badyet iti 2018, agawatda iti 81,100 a titser a 43,732 kadagitoy ti para iti Kinder/Elementaria; 1,944 para iti Special Education (SpEd); 35,192 a para iti Junior High School (JHS) ken 232 a para iti Senior High School (SHS).

Iti sabali a bangir, mapan a P2.99-bilion ti mailatang a para iti 46,988 a baro a klasrum.

Iti agdama, mapan a 27-milion nga estudiante ti pagserserbian ti DepEd ken manamnama nga adda 1.3-milion nga agturpos iti Senior High School iti daytoy school year (SY) 2017-2018.


(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 4, 2017 a bilang.)

August 27, 2017

Makaagas dagitoy a mula, kas kuna ti Dept. of Health

Adtoy dagiti erbal nga agas wenno makaagas a mula nga irekrekomendar ti Departmento ti Salun-at (DoH):

Subusob wenno sambong (Blumea balsamifera). Am-ammo daytoy a nasamay nga agas ti bato iti bekkel (kidney), ken sugat. Makatulong pay iti pannakaagas ti reuma, panateng, uyek, ken pangontra iti panagtakki ken turtog (spasm). Nalatak daytoy a diuretic (pagpaisbo) a para iti hypertension. Kontrolenna pay ti uric acid iti bagi. Maibatay iti panagadal, makatulong pay daytoy a mangitantan iti panagpa-dialysis.

Andadasi wenno akapulko (Cassia alata). Nasamay nga agas ti tinea infection, kagat ti insekto, kurad, eczema, scabies ken panagbubudo.

Paria (Momordica charantia). Maysa a klase ti nateng, mabalin a pagagas kontra iti diabetes, hemorrhoids, uyek, siram wenno luptak.

Bawang (Alium sativum). Malaksid a napateg iti kosina a kas rekado, napateg pay iti bagi a kas pangontra iti impeksion, ken mangkissay iti lebel ti kolesterol. Napateg pay ti akemna iti pannakaibaba ti presion ti dara ken pakiredenna ti resistensia (immune system).

Bayabas wenno Bayawas (Psidum guajava). Naimas a prutas ken makatulong iti bagi a kas erbal nga agas para iti sugat, ken makapasalun-at iti bagis. Addaan ti bulongna iti saguday a pangkontra iti bakteria ken alerdyi ket apagisu la unay no maitapal iti sugat.

Dangla wenno lagundi (Vitex negundo). Nasamay daytoy a pangtellay iti uyek, panateng, ken gurigor. Am-ammo pay nga agas ti angkit (asthma), pharyngitis, reuma, dyspepsia, letteg, ken panagtakki. Kadawyan a ramen dagiti syrup ken kapsula kontra uyek ti dangla.

Tartaraok wenno niyog-niyogan (Quisqualis indica L.). Mapagbiddutan daytoy a lanut a niog. Kinapudnona, maysa daytoy nga agas a mangpaksiat kadagiti parasitiko iti bagis. Nalatak pay nga agas ti ulser, sakit ti ulo, diarrhea, gurigor ken nasakit a yiisbo ken adda pay report a nasamay daytoy kontra iti kanser.

Buyokbuyok wenno tsaang gubat (Ehretia microphylla). Am-ammo kas “atap a tsa” iti lubong ti erbal, mausar daytoy nga agas dagiti alerdyi iti kudil a kas iti eczema, scabies, ken panagbubudo kalpasan ti panagpasngay. Mabalin pay nga usaren nga agas ti di unay nakaro a psoriasis.

Linlinnaaw wenno pansit-pansitan/ulasimang bato (Peperomia pellucida). Nabileg daytoy nga agas ti arthritis ken gout. Segun iti sariugma, agas pay iti panagpanaas ti mata, nangato a presion ti dara ken parikut iti bekkel (kidney). Gagangay a masida wenno maaramid a salad.

Herba buena (Clinopodium douglasii). Nalatak a peppermint ken analgesic wenno pagikkat iti panaas wenno sakit gapu iti reuma ken gout, kasta met iti sakit ti tian ken ti ngipen. Mabalin nga aramiden a tsa.

Marunggay (Moringa oleifera). Mabalin nga isagpaw iti tinola a manok, wenno bukbukel; mabalin pay a salad. Maibilang a superfood kadagiti Filipino, nasamay a pagpaadu iti tubbog ti suso ti agpaspasuso nga ina. Nabaknang ti bulongna iti phosphorus ken iron. Addaan kadagiti saguday a napigsa nga antioxidant ken anti-inflammatory. Nagimet iti vitamin A, potassium, calcium, ken vitamin C.

Maragatas wenno tawa-tawa (Euphoria hirta). Epektibo nga agas ti dengue fever. Mantenerenna ti upper respiratory ken nayonanna ti bilang ti blood platelet. Pakiredenna pay ti resistensia (immune system).

Banaba (Lagerstroemia speciosa). Agas ti diabetes ken sakit ti bekkel (kidney), kasta met iti nakaro a panaglukmeg (obesity), ken nangato a gurigor. Segun iti sariugma, nausar ti banaba a mangtiped iti panagtabbel, panagletteg ti bekkel (kidney inflammation), ken parikut iti panagisbo.


(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 4, 2017 a bilang.)