October 17, 2017

'Share the Road'



‘SHARE THE ROAD.’ Nalawa ken atiddog daytoy a kabarbaro a kalsada nga aw-awaganda iti bypass road manipud iti Barangay Buyon, Bacarra a sumalpot iti Airport Road, Cabungaan, Laoag City. Pinonduan daytoy iti Deparment of Public Works and Highways (DPWH) tapno maalay-ayan ti trapiko iti Siudad ti Laoag. Gapu ta maar-aramid pay laeng ti atiddog a rangtay a tuloy (Part II) daytoy a proyekto, kaay-ayo met dagiti siklista wenno dagiti naayat iti bisikleta a kas iti daytoy nga ubing a mangpampanurnor iti kabarbaro a kalsada. (Leilanie G. Adriano)

(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 23, 2017 a bilang.)

Gudbay iti sapatos a nangato ti takonna

Gapu iti salun-at ken kinatalged, imbilin ti Department of Labor and Employment (DOLE) a saanen a mabalin a piliten dagiti kompania dagiti mangmanggedna nga agaruat iti sapatos nga at-atiddog ngem maysa a pulgada ti takonna, malaksid no agdisnudo dagitoy.

Nayetnag itay Septiembre 24, naipaulog ti bilin gapu iti panagreklamo ti uppat a babbai iti nasao a departamento.

Manamnama a maragsakan itan dagiti mangmangged kadagiti shop, flight attendants, ken dadduma pay a propesional a masapul nga agtakder iti nabayag gapu iti daytoy a pammilin.

Segun iti DOLE, ti panagsapatos iti nangato ti takonna ken agtakder iti mabayag, mabalin a pakaigapuan ti panagbukno dagiti saka ken panagsakit dagiti piskel ken delikado pay ti ipaayna a presion kadagiti susuop.

Segun ken ni Alan Tanjusay a pannakangiwat ti Associated Labor Unions, ti panagsapatos iti nangato ti takonna ket maysa a kita ti torture, maysa a klase ti oppression ken panangadipen gapu iti sakit nga ipalay daytoy iti walo agingga iti 10 nga oras. Innayon pay daytoy a maysa a kita ti sexism gapu iti pammati a nasekseksi dagiti babbai nga agsuot iti high heel. Ti adatna, agsagsagaba met dagiti babbai.

Imbilin pay ti departamento a masapul a mangipaay dagiti kompania kadagiti mangmangged nga agtakder iti nabayag iti tiempo tapno makainana wenno tugaw tapno maksayan ti oras a panagtakder wenno panagpagnapagnada.

Mapapati a ti Filipinas ti immuna a nangibilin iti nailian a pannakaipagel ti high heel.

Itay Abril, nangipaulog met ti British Columbia a probinsia iti Canada iti kapadana a bilin.

Iti isu met laeng a bulan, tinungday ti gobierno ti UK ti rekomendasion manipud kadagiti agpampanday-linteg daytoy a mangipaulog iti kapadana a bilin.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 23, 2017 a bilang.)

Salip iti Daniw ti Gabriela Prize, naluktan

Naluktan itay nabiit ti Gabriela Prize (Premio Gabriela) babaen ti Umuna a Salip iti Daniw iti panggep a makatakuat iti naiduma a daniw nga Ilokano.

Dagiti Pagalagadan:

1. Silulukat ti salip iti amin nga agsursurat iti daniw nga Ilokano. Narugian ti salip idi Agosto 30, 2017 ken maigibus inton Agosto 30, 2018. Insponsoran daytoy ti Gabriela Press Productions.

2. Maysa a koleksion dagiti daniw ti idatag. Lima a daniw ti mangbukel iti koleksion. Nawaya ti mannaniw iti kayatna a tema, porma, ken kaatiddog dagiti isalipna a daniw ngem maikkan iti pateg dagiti daniw a mailaksid iti nakairuaman a tradisional a daniw wenno panagdaniw. Mabalin ti agidatag kadagiti experimental wenno conceptual a daniw. Mabalin pay a virtual a lugar ti ayan ti isalip, kas iti naiprograma wenno nabukel iti web, partuat ti randomizer, kdp. (No kastoy ti pakisalip, mabalin a URL wenno hyperlink laeng ti idatag a no adda iti blog wenno sabali pay a website, masapul a saan pay a naka-public no di ket private pay laeng ket maikkan ti Gabriela Prize secretariat iti password tapno makastrek.)

3. Orihinal, bukod a pinutar wenno in-conceptualize ti isalip a dandaniw. Ti matakuatan a nagkopia (no nangabak), maibabawi ti premiona ket dinton mabalin a makisalip iti Gabriela Prize ken iti ania man a pasalip nga iprodius ti Gabriela Press Productions. Masapul met a di pay naipablaak, di pay naiposte a publiko iti web ken social media, ti pakisalip.

4. Deadline ti panagidatag iti pakisalip: Abril 30, 2018. Ipatulod iti gabriela.prize@gmail.com iti subject nga “Umuna a Gabriela Prize.” Saan nga ipan ti nagan wenno penname iti pakisalip. Mangipakuyog iti text file a nakailanadan ti pudno ken kompleto a nagan, numero iti selpon, email address, link ti FB account, adres ti pagtaengan/opisina, ken ababa a bionote.

5. Dagiti gunggona: Umuna a Premio: PhP5,000; Maikadua a Premio: PhP3,000; ken Maikatlo a Premio: PhP1,000. Adda sertipiko dagiti mangabak. Mapadayawanto met iti Hall of Fame ti mannurat a mangabak iti lima nga Umuna a Premio. Mabalin a makissayan wenno manayonan ti magunggonaan no ikeddeng dagiti hurado. Saan met a mabaliwan ti pangngeddeng dagiti hurado malaksid no adda nangabak a naglabsing.

6. Maipakaammo iti publiko ti kinaasino dagiti nangabak inton Agosto 30, 2018 nga isu met ti aldaw a pannakapadayaw ken pannakaited ti premioda. Itoy nga umuna a Gabriela Prize, virtual ti awarding ket mapasamak iti Internet, kangrunaan iti social media. Addanto maluktan a Facebook Event Page ti pasalip ket sadiay a mapadaanan, maammuan ken mapadayawan dagiti nangabak. Maipatulodto met ti gunggona dagiti nangabak babaen ti courier.

7. Maipablaak a chapbook dagiti nangabak a daniw agraman ababa a makuna dagiti hurado. Maigiddan a mayalnag ti chapbook inton Agosto 30, 2018 ket may-upload ti digital a version (PDF) daytoy a mabasa ti publiko. Maikkanto met iti printed a kopia ti chapbook dagiti nangabak. 

8. Makipagtagikua ti Gabriela Press Productions kadagiti mangabak a daniw ket addaan karbengan a mangaramat kadagitoy iti ania man a wagas (kas iti pannakaipablaak a chapbook a libre a mabasa wenno ma-download iti Internet) nga awan sungsungbatanna kadagiti autor. Agtalinaed ketdi ti copyright iti autor.

9. Para iti dadduma pay nga impormasion, agsurat iti gabriela.prize@gmail.com wenno ag-PM iti FB page ti Gabriela Press Productions iti fb.com/GabrielaPressProductions. (RVA)


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 23, 2017 a bilang.)

October 12, 2017

OKTUBRE 23 2017



SARITA
 4 Dado
    Ariel S. Tabag
12 “Kasanoka, Abalayan?”
     Manuel S. Diaz

NOBELA
8 Oplan Maharlika (41)
    Norberto D. Bumanglag, Jr.
10 Yuri (9)
    Virginia A. Duldulao

DANIW
9 No Kamaten ti Kinatan-ok
   Mighty C. Rasing
47 Daniw a Para Ubbing
    Adoracion B. Madarang

SALAYSAY
16 Ania ti Ammom Kadagiti “Donia”?
     Virginia A. Duldulao, Ph.D.
18 Naidumduma ti Tabungaw ni Tata Teofilo
       Bernard G. Lumaoig
26 Ti Sweet Sorghum a Kas Sulnit ti Mais
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
35 Sweet Jazmine (58)
38 Don Clavio de Ylocos (61)
41 Miks & Tiks

KOLUM
 6 Saludsodem ken ni Apo Hues
15 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
21 Dear Doc
24 Padasem Daytoy, Kailian
28 Okeyka, Apong
30 Tips
31 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Agkatawa ti Mayat
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
3 Tao, Lugar, Pasamak
11 Netizone
14 Biag ni Ilokano
20 Dayaw 2017: Pannakaitampok ti Namaris a Kannawidan Dagiti Nadumaduma a Komunidad Kultural
22 Siled ti Kararag
23 Ti Tarakenmo ken Sika
29 Idi Un-unana a Panawen
32 Ammuem Pay Dagitoy
33 Haytek!
34 Panangimaton iti Pagtaengan
43 Ti Gasatmo Ita a Lawas
46 Dagiti Pabula ni Aesop

October 9, 2017

Mutia ti Baguio



MUTIA TI BAGUIO. Nabalangatan a kas Miss Baguio 2017 ni Karla Jane O’hara (maikapat manipud iti kanigid), nagturpos iti Bachelor of Arts in Communication iti Saint Loui’s University, iti coronation night a naangay iti Baguio Convention Center idi Septiembre 17. Napadayawan met da (agpakanawan) Miss Charity Krizell Solomon, 4th Runner-up Ma. Izabel Lamberth, Miss Tourism Judy Ann Caasi, Miss Liga ng Barangay Lyneree Montero, 1st Runner-up Divina Marie Villanueva, 2nd Runner-up Karen Marie Mabalo, ken 3rd Runner-up Marikit Manaois. Paset ti 108th Charter City anniversary celebration ti Siudad ti Baguio ti nasao a pannakapili ti Mutya ng Baguio. (Zaldy Comanda)


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 16, 2017 a bilang.)

Pension iti SSS, manayonan inton 2022

Ingato ti Social Security System (SSS) ti pension dagiti retirado a kameng daytoy inton 2022.

Kinuna ni SSS President Emmanuel Dooc a panggepda nga ipatungpal ti PhP1,000 a nayon ti pension sakbay a malpas ti termino ni Presidente Duterte.

Innayonna a manamnama nga agingga iti maysa a milion ti mainayon a kameng ta manamnama nga adu ti maipaayan iti trabaho iti babaen ti proyekto ti gobierno a “Build, Build, Build.”

Panggep pay ti SSS nga ilako ti sanikua daytoy nga aggatad iti PhP3.5-bilion a real estate agingga iti 2022 tapno ad-adda pay a mapaadu ti maganar ti ahensia.

Innayon ni Dooc a ngumato ti kontribusion dagiti kameng iti umay a tawen, nga agbalin a nasursurok ngem 12.5 a porsiento ti binulan a sueldo ti kontribusion para iti pension fund dagiti mangmangged manipud iti pribado a sektor; iti kasta, manayonan met ti pension dagiti retirado.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 16, 2017 a bilang.)

6 iti 10 a biktima kadagiti aksidente iti kalsada, nakalugan iti motor, kuna ti PSA

Tunggal tawen, mapattapatta a 1.2 a milion a tattao iti sangalubongan ti matmatay kadagiti aksidente iti kalsada.

Segun iti World Health Organization (WHO), adda iti nagbaetan ti 20 a milion ken 50 a milion a tattao a nupay nakalasat iti aksidente, kaaduan kadagitoy ti naaddaan iti disabilidad. Daytoy pay aksidente iti kalsada ti kangrunaan a pakaigapgapuan ti ipapatay dagiti agtawen iti 15 agingga iti 29.

Iti Filipinas, inrekord ti Philippine Statistics Authority a mapan a 10,012 ti natay idi 2015 gapu iti aksidente iti kalsada ken kaaduanna kadagitoy ti maigapu iti desgrasia iti motorsiklo ta mapan nga 6 iti 10 a biktima iti aksidente ti maigapu iti motorsiklo.

Dagitoy nga aksidente, saan laeng a pakapukawan iti kuarta dagiti biktima gapu iti nangina nga agas ken panagpalaing, no di pay ket mangibati iti ganna iti pisikal ken sikolohikal nga aspekto ti tao gapu iti nagpasaranna iti aksidente, kas kuna ti WHO.

No awan ti agtultuloy nga addang a mangtiped iti daytoy, innayon ti WHO a ti aksidente iti kalsada ti agbalin a maika-7 a kangrunaan a pakaigapgapuan ti ipapatay inton 2030.

Iti pagilian, kadagiti makalasat iti aksidente, gasgas iti kudil ti kadawyan a dunor, sumaruno ti sugat wenno pannakapigis ti lasag. Dagiti dadduma pay a klase ti dunor: pannakadangran dagiti urat, ken pannakatukkol wenno panagligasi ti tulang.

Iti aksidente iti motorsiklo, kadawyan a dagiti drayber ti biktima. Sumaruno  met ti inkalubbonna a pasahero.

Segun ken ni Dr. Bernadett Velasco, pangulo ti Philippine College of Emergency Medicine, masapul a kanayon nga adda first aid kit ti publiko a naglaon iti gasa, nadalus a lupot, alkohol, povidone iodine, ken teyp a pangasistir kadagiti nabiktima iti aksidente iti kalsada.

Saan met a garawen ti pasiente nga addaan iti nakaddidillaw a dunor. Urayen ti emergency response team wenno mangipan iti splint (pagpatibker) iti paset ti nadunor tapno masuportaran daytoy no bilang garawen ti biktima. Umawag iti 911 wenno ti lokal a numero ti emerhensia tapno mapakaammuan dagiti autoridad ken tapno pamalpalatpatanda iti aramidenda.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 16, 2017 a bilang.)