October 23, 2014

Iti Maika-80 nga Anibersario ti Bannawag: Ta ti Bannawag, Isu Met Laeng ni Ilokano

Ni JIM P. DOMINGO


Iti napalabas a walopulo a tawen, nagtalinaed ti Bannawag a kas maysa a paratignay, maysa a burayok a nagsaksakduan ti adu nga Ilokano kadagiti adu a kapampanunotan…

NO ukradentayo dagiti panid ti Bannawag, kasla di umapay kadatayo a walopulo gayamen ti tawen daytoy “kangrunaan a magasin dagiti Ilokano.”

No madakamat ditoy dagiti Ilokano, saanna a kayat a sawen a dagiti laeng nayanak nga Ilokano ken agsasao iti Ilokano wenno Iloko. Mairaman pay ditoy dagiti Ibanag, Itawes, Gaddang, Kankanaey, Ibaloi, Itneg, Bontoc, Kalinga ken dagiti dadduma pay a puli iti Amianan a kabimbinninglay ti kultura dagiti Ilokano. Mairaman pay ditoy dagiti saan nga Ilokano nga agbasbasa ti Bannawag ken mangar-aramat iti pagsasao nga Ilokano iti pannakinaigda kadagiti dadduma a tattao iti aglawlawda.

Rambakantayo ita ti panagkasangay ti Bannawag babaen ti panangtaliaw ken panangamiristayo kadagiti napaspasamak iti napalabas, panangnanam iti panagbiag iti agdama ken panangnamnama iti naragragsak a masakbayan dagiti Ilokano.

Unibersidad ti Away
Iti biang ti Bannawag, iti uneg ti naglabas a walopulo a tawen, siniguradona ti panangparang-ay iti nasayaat a kababalin ken kabaelan dagiti mannurat, dagiti prioridad dagiti agbasbasa, kultura ken lengguahe.
Ni mannalon Artemio T. Tabag ti Villa,
Sta. Teresita, Cagayan ken ti koleksionna
a Bannawag. Kunana a manipud idi 1984
agingga ita, saan pay a nangliwat
a gimmatang iti kopiana a Bannawag.

Insaysayangkat dagitoy ti Bannawag tapno maitutopna ti akemna a kas ramit ti komunikasion ken panagrang-ay ta iti panaglabas dagiti adu a tawen, naglupos, simmaririt ken nagbalin a sopistikado dagiti agbasbasa iti Bannawag kangrunaan ti panangawatda kadagiti isyu a maipanggep iti gimong ken kultura.

Indandanon ti Bannawag kadagiti agnanaed kadagiti nasulinek nga away dagiti pakaseknan iti politika, iti gimong ken iti kultura, ken impapaanagna ti epekto dagiti panagkusit iti eleksion, korupsion wenno panagkunniber, pannakairurumen dagiti napanglaw ken awan gawayna, ken dadduma pay nga isyu ken di nasayaat nga aramid tapno maitandudo ti panagbalbaliw nga agturong iti naragragsak a panagbiag.

Sinuksukisok ti magasin dagiti pagduyosan wenno pakaawisan dagiti kadawyan nga umili, no ania ti kasapulan ken maitutop nga impormasion a maidanon kadakuada.

Ikalkalikagum ken pinaspasarut ti Bannawag ti kuriosidad dagiti umili kadagiti mapaspasamak iti aglawlawda ken tapno mapnek ti pannakawawda kadagiti napaypayso, saan nga inuulbod, ken adda pakainaiganna iti biagda nga impormasion.

Iti ngamin agdama, agliplipiasen dagiti impormasion a maidandanon kadagiti umili a ditayo pay ketdin ammo no agpayso wenno saan.

Iti napalabas a walopulo a tawen, nagtalinaed ti Bannawag a kas maysa a paratignay, maysa a burayok a nagsaksakduan ti adu nga Ilokano kadagiti adu a kapampanunotan, saan laeng kadagiti agnaed kadagiti away no di ket pay kadagiti dadakkel nga ili ken siudad ken ballasiw-taaw a pakairamanan ti Hawaii, California ken kadagiti dadduma a paset ti lubong a nakaipurpuruakan dagiti Ilokano.

Kadagiti Ilokano iti ballasiw-taaw, ibilbilangda ti Bannawag a manginanaig kadakuada iti napanawanda a lugar, tapno mailadawanda ti langa ti sigud a lugar a pinanawanda, ken pinalpalangto pay ti magasin dagiti maliplipatandan a tagipatgen ken kinangayed ti kultura ni Ilokano.

Ti Bannawag ti nangirakrakurak kadagiti mapaspasamak iti naggapgapuanda a namunganayan iti awagda iti magasin a maysa pay a paset ti Biblia dagiti Ilokano wenno kadagiti dadduma, maysa nga unibersidad dagiti tagaaway.

Kinapateg ti Kannawidan
Maysa kadagiti kangrunaan a nagapuanan ti Bannawag iti uneg ti walopulo a tawen ti panangitantandudona iti kultura Ilokana.

Mamati unay ti magasin a saan nga epektibo dagiti ipabpablaakna no maisiasi iti kultura.

Nagpapaay ngarud ti Bannawag a ramit tapno maamiris ti kultural a panagbiag dagiti Ilokano: dagiti aspekto ti tradision a kasapulan nga inaig iti moderno a panagbiag ken iti panangipamatmat kadagiti agbasbasa iti kinapateg dagiti tagipatgen, dagiti pammati ken kababalin a kasapulan iti inaldaw-aldaw a panagbiag.

Pinabileg ti magasin dagiti bambanag a mainaig iti naabel a kannawidan, literatura ken arte.

Agyamantayo iti Bannawag ta timmultulong daytoy tapno maipamatmat ken mapasingkedan ti kinapateg ti tradision ken mapabileg dagiti tagipatgen tapno maital-o dagitoy a kannawidan a pakairamanan ti kinamanagpaliiw iti aglawlaw, kinasaririt ken edukasion.

Saan kadi ngamin a ti kannawidan wenno nariingan a kultura ti mangmangted kadatayo iti naidumduma a kababalin?

Agsipud ta mamati unay ti Bannawag a maysa a naidumduma a galad wenno kababalin ti biag ti kultura a kas disenio ti panagbiag ti maysa a puli wenno maysa a komunidad, rumbeng laeng ngarud a parang-ayen daytoy.

Kadagiti panid ti magasin nga impagpaganetgetna a masapul a mamatitayo a ti nasayaat a galad ti mangitan-ok kadatayo, a ti kultura ti rumbeng a mamagkaykaysa kadatayo, saan laeng nga iti lugar a pagnanaedantayo no di ket iti sadino man a papanantayo.

Nadidigratayo ken nabibinegtayo ngaminen kadagiti pammati ken ganggannaet a tagipatgen.

Gapu iti moderno a teknolohia ken globalisasion, nagbalinen a materialistiko ken kasla kuarta lattan ti mangpatpataray iti agdama a kulturatayo nga inar-arapaap ti Bannawag nga aturen.

Iti panagkuna ti magasin, saanna a kayat a sawen a baybay-antayon ti modernisasion ket arakupentayo lattan dagiti kadaanan a wagas ti panagbiag no kasta man a maipalpalagip ti kinapateg ti kannawidan.

Ngem ketdi, masapul nga ipalagiptayo kadagiti bagbagitayo, a kas ar-arapaapen ti Bannawag  a no ditay bigbigen ti napalabas, awanto a pulos ti kaipapanan ti agdama ken dinto masigurado ti pagturongan ti masakbayan.

Nasken unay nga itandudotayo dagiti nangangayed a tawid, dagiti makaay-ayo a sursuro a natawidtayo kadagiti appotayo, ta dakkel ti paset dagitoy iti puso ti kaaduan ken iti kararua ti tunggal maysa kadatayo.

Isu a no ukradentayo dagiti panid ti Bannawag, maipaspasagid latta ti kinapateg ti nasiken a panaglalangen ti kaamaan, panagkaykaysa, panangraem iti linteg, panagayat, talna, ken urnos, panaggaggaget, panangraem iti relihion wenno pammati ti tunggal maysa ken dadduma pay a nasasayaat a bambanag.

Napardas Dagiti Darikmat
Adu pay laeng ti kasla di mamati a walopulo met gayamen ti Bannawag.

Kadagiti nataengan, kaano laeng dagidi panawen nga ibasbasaan ida dagiti dadakkelda kadagiti linaon ti Bannawag.

Iti daytoy a pananglagip, mabalin nga idiligtayo ti bukodtayo a bagi iti Bannawag ket ditay koma baybay-an dagiti lumabas a darikmat nga awan pulos ti nasayaat a maaramidan.

Saan kadi nga agkurkurang a kanayon ti oras kadagiti kayattayo nga aramiden?

Ngem iti naun-uneg pay a kaipapapanan, ti oras a kankanayon a kalkalikagumantayo ti kankanayon a maab-abuso ken masaysayang.

Kayattayo man ken saan, saan a mapupuotan ti panagtayab ti oras - ken saanen a maisubli pay.

Ta uray ni Apo Dios a mismo, saannan a maisubli ti napalabas.

Ket laglagipentayo koma a kanayon a kas ipampamatmat dagiti panid ti Bannawag ken uray dagiti inaldaw-aldaw nga ar-aramidentayo  a naragragsaktayo no ti napalabas ti pagsakduantayo iti adal a pakairamanan dagiti nagbiddutantayo. Saantayo koman nga uliten dagiti biddut ken parikut ti napalabas, a saantayon a maisubli pay; ngem adu dagiti leksion nga impapaayda a rumbeng laeng a pidutentayo tapno agbiagtayo a naragsak iti agdama ken tapno mapangnamnamaan met ti masakbayan.

Ta ti Bannawag, isu met laeng ni Ilokano, isu met laeng ni Samtoy a namunganay ti puso ken panunotna iti Amianan.

Agur-uray pay laeng ti lubong kadatayo.--O

(Paset ti bitla ni Propesor Jim P. Domingo, maysa a mabigbig nga International Histo-Cultural Researcher ken Science Journalist, iti pannakairubuat ti pannakarambak ti maika-80 nga anibersario ti Bannawag nga addaan iti tema “Panangbiag iti Napalabas Para iti Arapaap ti Agdama ken Masakbayan Dagiti Ilokano.” Naangay ti parambak iti Siudad ti Ilagan, Isabela itay Oktubre 18, 2014 iti pannakitakunaynay ti Departamento ti Edukasion, Schools Division of the City of Ilagan. Naipablak iti Bannawag, Nobiembre 3, 2014 a bilang.)

Manipud iti Editor: Wen, Say-upentayo Man Dagiti Nabanglo a Sabsabong

Ni CLES B. RAMBAUD

Agsardengtayo met ita a mangsay-up kadagiti nabanglo a sabsabong, a kas dinakamat ni Apo Denizon P. Domingo  iti“Nasken Kadi La Unay, Aya, Dagiti Panagrambak?” (panid 41). Ngamin, nadanonan manen ti anibersario ti pannakaipasngay ti Bannawag. Walopulo a tawennan!

Agasem that? kuna man ti maysa nga FB account dagiti naubbing pay a mannurat nga Ilokano. Walopulon a napaut a tawen ngem adda pay laeng a kaludludontayo ti Bannawag. Isu a nasken nga agrambaktayo!

Wen, agrambaktayo ta manipud iti daydi damo a bilangna a napetsaan iti Nobiembre 3, 1934 aginggga ita, linawas pay laeng a maidandanon ti Bannawag iti pagtaengan ni Saluyot.

Agrambaktayo ta iti napalabas a walopulo a tawen, gapu kadagiti nasudi ken nasidap a kapampanunotan dagiti mannuratna, nagtalinaed ti Bannawag a kas maysa a paratignay, maysa a burayok a nagsaksakduan ti adu nga Ilokano kadagiti adu a kapampanunotan, a kas kuna ni Apo Jim P. Domingo  iti “Ta ti Bannawag, Isu Met Laeng ni Ilokano” (panid 10)

Adu dagiti gapuna a rumbeng laeng rambakantayo ti panagtawen manen ti Bannawag. Ngem iti panagrambaktayo, kabuyog daytoy iti panagyaman kadakayo nga agbasbasa iti Bannawag iti agtultuloy a panangtartarabayyo iti daytoy a magasin. Kangrunaanna, iti Dios a Mannakabalin a nagtaudan ti amin—a nakaigapuan met ti panagramrambaktayo ita.

Naragsak a panagbasayo!


(Naipablaak iti Nobiembre 3, 2014 a bilang.)

NOBIEMBRE 3, 2014



SARITA
6 Gapu ken ni Angelica
   Ronelyn B. Ramones

NOBELA
26 Dagiti Kulalanti ti Arapaap (6)
     Juan S.P. Hidalgo, Jr.
30 Bantay a Bato (31)
     Virginia A. Duldulao

DANIW
27 Pentecostes
     Roy V. Aragon
48 Dandaniw a Para Ubbing
     Dexter Marin Fabito/ Charmaine Joy Sebastian

SALAYSAY
10 Ta ti Bannawag, Ni Met Laeng Ilokano
      Jim P. Domingo
12 Selfie, Kayatmo?
    Neyo Mario E. Valdez
16 Kastoykami Idi Iti Bannawag: Daydi Greg, Editor
     Guillermo R. Andaya

KOMIKS
17 Gayang ni Lam-ang (57)
20 Aritosan (106)
22 Miks & Tiks

KOLUM
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
15 Dear Doc
32 Okeyka, Apong
37 TIPS
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
40 Kosina Ilokana
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat

DADDUMA PAY
 2 Ti Makunami
 4 Tao, Lugar, Pasamak
24 Naragsak a Panagkasangaymo, Bannawag!
28 Siled ti Kararag
29 Mangted Met iti Liwliwa Dagiti Al-alia?
31 Txtm8
33 Taraken nga Aso Kada Pusa: Ania ti Maitedda?
34 Dida Pagaayat ti Asignatura a Historia?
35 Ti Gasatmo Ita a Lawas
36 Nasken Kadi La Unay, Aya, Dagiti Panagrambak?
38 Ammuem Pay Dagitoy
41 Kasano ti Panangileppas Kadagiti Trabaho iti Balay?

October 21, 2014

Agpatanortayo iti Kanutkanot



AGPATANORTAYO ITI KANUTKANOT. Malaksid iti panagkalap, mabalin a maaddaanen dagiti mangngalap iti nayona pagsapulan kas kadagiti mangngalap iti Barangay Davila, Pasuquin, Ilocos Norte a pakaisursuruan ti panagpatanor iti kanutkanot wenno Eucheuma. Adu ti agkasapulan iti daytoy a ruot-baybay, uray pay iti ballasiw-taaw ta maus-usar a kas stabilizer ken gelling agent iti panagaramid iti kendi, pagpapalet iti ice cream, ken dadduma pay a kasapulan iti panagproseso iti dairy products, kosmetiko, makan para iti aywan nga ayup, panagproseso iti karne, ken iti industria ti mainum. Saan met a dakkel ti pagpuonan iti daytoy. (Leilanie G. Adriano)


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 27, 2014 a bilang.)

Saanen a makigasanggasat: Trabaho iti pagilian nga addaan iti ebola, liklikan – DoLE

Imballaag ti Department of Labor and Employment (DoLE) kadagiti overseas Filipino workers (OFW) itay nabiit a liklikanda koma ti ania man a baro a diaya a trabaho manipud kadagiti pagilian iti West Africa a nagwarasan ti ebola.

Nangiruar ni Labor and Employment Secretary Rosalinda Baldoz iti ballaag kadagiti kaaw-awat nga OFW a mangnamnama nga agtrabaho iti Guinea, Liberia ken Siera Leone. Agdama nga adda iti crisis alert level 2 wenno restriction phase dagitoy a pagilian gapu iti umad-adu a kaso ti Ebola Virus Disease (EVD).

Iti babaen ti restriction phase, dagiti laeng agsubli nga OFW wenno dagiti addaan iti agdama a kontrata ti mapalubosan a mapan kadagiti nadakamat a pagilian.

Kuna ni Baldoz a kaipapanan daytoy nga amin a damona ti agtrabaho koma kadagiti nadakamat a pagilian iti Africa, maibilangda nga illegal.

Kuna ni Baldoz a saan nga iproseso ti Philippine Overseas Employment Administration (POEA) ti papelesda.

Nairuar ti nasao a ballaag iti baet dagiti report ti panagpakpakaasi dagiti pagilian nga apektado iti Ebola iti sangalubongan a komunidad a mangibaonda koma iti nayon a tao a mangasikaso iti salun-at ta agtultuloy ti epidemia ti EVD kadagiti nadakamat a lugar.

Immunan a dinakamat ti gobierno ti Filipinas a panunotenna pay no mangibaon wenno saan iti maysa a bunggoy-medikal tapno tumulong kadagiti pasiente ti EVD.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 27, 2014 a bilang.)

Denmark, kayatnan a maiparit ti pannakiseks kadagiti ayup

Nangisingasing ti gobierno ti Denmark itay nabiit iti linteg a mangipariten iti pannakiseks kadagiti ayup tapno malapdan ti pannakabigbig ti pagilianda nga apon dagiti zoophile.

No maaprobaran ti linteg, mainayonton ti Denmark kadagiti pagilian iti Europa ken kadagiti kakaarrubana a Germany, Norway ken Sweden a nangipariten iti kastoy nga aramid, kas kuna ni Agriculture, Food and Fisheries Minister Dan Jogersen ti Denmark.

“Ayonak ti singasing a pannakabaliw ti paglintegan maipanggep iti pannakasalaknib dagiti ayup tapno nalawag a maibaga a maiparit ti pannakinaig iti ayup,” kinuna ni Jogersen iti maysa a naisurat a pakaammona.

Innayon ti minister a masapul a marespeto dagiti ayup ken maikkanda iti umno a pannaripato ta saanda met a makapagsaan,” kinunana.

Iti Denmark, nabayagen a legal wenno ipalubos ti linteg ti ‘bestiality’ wenno pannakiseks kadagiti ayup malaksid no mapaneknekan a nadangran ti ayup gapu iti pannakiseks ti tao kenkuana.


(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 27, 2014 a bilang.)

October 16, 2014

OKTUBRE 27, 2014



SARITA
6 Mennamenna ti Maysa a Mannurat, iti Ipupusayna, iti Maysa a Nadagaang a Malem
    Roy V. Aragon
16 Nasipnget Dagiti Rabii
     Dionisio S. Bulong

NOBELA
26 Dagiti Kulalanti ti Arapaap (5)
     Juan S.P. Hidalgo, Jr.
30 Bantay a Bato (30)
     Virginia A. Duldulao

DANIW
18 ‘Mayka Man Ditoy
      Cles B. Rambaud
27 Maikapito a Bilin
      Perlas A. Dacuag
33 Kalantip
      Noli S. Dumlao
48 Dandaniw a Para Ubbing
     Robert R. Alicias/ Jan Justin C. Rodriguez

SALAYSAY
12 Umadani Ngaminen ti 2016
    Neyo Mario E. Valdez
40 Tapno Umadu ti Apit a Bawang
     Reynaldo E. Andres

KOMIKS
19 Gayang ni Lam-ang (56)
22 Aritosan (105)
24 Miks & Tiks

KOLUM
10 Dear Doc
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
32 Okeyka, Apong
34 TIPS
37 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
38 Kosina Ilokana
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat

DADDUMA PAY
 2 Ti Makunami
 4 Tao, Lugar, Pasamak
9 KWF Uswag Darepdep
28 Siled ti Kararag
29 Mabuteng ti Anakmo a Makium-ummong?
31 Txtm8
35 Ti Gasatmo Ita a Lawas
36 Ammuem Pay Dagitoy
39 Ti Pudno a Kaipapanan ti Isports