April 11, 2014

ABRIL 21, 2014



SARITA
6 Ti Sibibiag a Dara
   Juan S.P. Hidalgo, Jr.

NOBELA
26 Bantay a Bato (3)
     Virginia A. Duldulao
30 Mission: Black Ops (26)
     Norberto D. Bumanglag, Jr.

DANIW
9 Ti Anak
    Arnold C. Baxa
28 Tagtagainep Kadagiti Kandela
    Junley L. Lazaga
48 Dandaniw a Para Ubbing
     Marlyn Del Rosario/ Rolando A. Seguro, Jr.

SALAYSAY
10 “Ta Apay, Aya, nga Indatonmo Dayta a Biag?”
     Rev. Fr. Melchor B. Palomares
15 Dagiti Pito a Palabras ni Jesus iti Krus
      Maria Rosa A. Cabie ken Honor Blanco Cabie
40 Makaapitka Met iti Nateng Uray Dika Agmula
    Reynaldo E. Andres

KOMIKS
17 Gayang ni Lam-ang (29)
20 Aritosan (79)
22 Miks & Tiks

KOLUM
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
16 Dear Doc
32 Okeyka, Apong
34 TIPS
37 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
38 Kosina Ilokana
42 Padasem Daytoy, Kailian

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
46 Fired Rice, Kdp.
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat

DADDUMA PAY
 2 Ti Makunami
 4 Tao, Lugar, Pasamak
24 Naimula Met ti “Bannawag @ 80 Commemorative Tree” iti Ramon, Isabela
27 Siled ti Kararag
29 Anianto Ngata ti Malaglagip ti Estudiante iti Maestrana?
31 Txtm8
33 Kasano a Magun-od ti Husto nga Adal?
35 Ti Gasatmo Ita a Lawas
36 Ammuem Pay Dagitoy
39 Nasken a Techie Met ni Ma’am!

April 8, 2014

“Kur-it ken Kurditan” ti KWF iti Ilokos itoy Abril



Angayen ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) ti maysa a nailian a komperensia mainaig iti lengguahe ken literatura dagiti Ilokano iti University of Northern Philippines, Siudad ti Vigan, Ilocos Sur. Napauluan iti “Kur-it ken Kurditan,” panggep ti nasoa a nailian a komperensia a maitandudo ti lengguahe ken literatura dagiti Ilokano ken matratar dagiit isyu ken panagbalbaliw. Katinnulong ti KWF ti Nailian a Komision iti Kultura ken Arte (NCCA), Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano iti Filipinas (GUMIL Filipinas), Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL), University of Northern Philippines (UNP), ken Departamento ti Edukasion (DepEd).

Kuna ni National Artist Virgilio S. Almario, nga isu pay ti chairman ti KWF, a napinget dagiti Ilokano iti panagpabaknang iti kultura ken lengguaheda. Daytoy ti gapuna a kalikagum ti KWF ti makitinnulong iti nasao a inisiatibo tapno mayabel dagiti kapampanunotan nga ILokano iti Nailian a Lengguahe. Sagudayen ti Konstitusion iti 1987 ti probision a pabaknangen pay ti lengguahe a Filipino babaen ti tulong dagiti katutubo a lengguahe iti pagilian.

Kuna met ni Komisioner ti KWF Purificacion Delima a mangibagi iti lengguahe nga Ilokano a kas mayataday iti baro a direksion ita ti KWF, aktibo ti Komision nga agpasiar iti nadumaduma a rehion tapno mangammo ken tumulong iti pannakarisut kadagiti parikut ken isyu mainaig iti lengguahe. Babaen ti tulong ti network ti GUMIL Filipinas, kayat ti KWF a pagtataripnongen dagiti eksperto iti Kailokanuan tapno mapagpapatangan ti kur-it (ortograpia wenno lengguahe) ken kurditan (literatura) dagiti Ilokano.

Trataren dagiti propesor, mannurat ken lingguistiko nga Ilokano dagiti uppat a sesion ti komperensia maipanggep iti ortograpia nga Ilokano ken nailian nga ortograpia, iti panagpartuat kadagiti learning materials para kadagiti pagadalan, iti panagtan-ay ti literatura nga Ilokano, ken iti panagkanaig ti literatura nga Ilokano ken ti literatura ti pagilian. Addaan ti tunggal sesion iti lektiurer ken sumagmamano a panelista a mangted iti reaksion kadagitoy.

Maitampok met dagiti pabuya a kultural kas iti dallot, sala, samiweng, bukanegan, ken danirak dagiti Ilokano. Kalpasanna, mayalnag ti libro maipanggep iti biag ken sinurat ni Mena Pecson Crisologo, ti maibilang a kalaingan a dramatista nga Ilokano.

Pangablaaw a bitla da Mdyw. Eva Marie Media (Mayor ti Vigan), Dr. Gilbert Arce (pangulo ti University of Northern Philippines), ken Nailian nga Adipen ti Arte Virgilio S. Almario (pangulo ti KWF) idinto ta pangrikep a bitla da Arthur P. Urata, Sr. (pangulo ti GUMIL Filipinas) ken Karina Bolasco (pangulo ti UMPIL) ti nasao a komperensia.

Maiwaat ti komperensia inton Abril 25-27, 2014. Para kadagiti saludsod, makiuman ken ni Ariel S. Tabag, direktor ti GUMIL Filipinas, iti selpon bilang 0947 840 9844.

April 3, 2014

Sinuman



SINUMAN. Ipakpakita ni Fely Parayno daytoy agarup maysa metro ti kadakkelna a sinuman manipud iti McKinley, Galimuyod, Ilocos Sur. Naaramid daytoy manipud iti lima a salup a diket, tagapulot, ken ladek ti niog (naiparabaw) ken naisangrat a para iti 50-70 a katao. Ti Mckinley ti paggapuan dagiti naimas a tradisional a kankanen a mabalin nga ipagpannakkel kadagiti ganggannaet ken lokal a turista. (RICARDO RAGUINI)


(Naipablaak iti Bannawag, Abril 14, 2014 a bilang.)

Pestisidio a para pagtaengan, mabalin a makadangran

Namallaag ti Food and Drugs Administration (FDA) iti publiko kontra kadagiti saan nga autorisado a pestisidio a para kadagiti pagtaengan (household pesticides) a makadangran iti salun-at ti tao ken ayup.

Maibatay iti advisory ti FDA, naammuan nga am-amirisenda amin a pestisidio a para iti pagtaengan ket amin a brand ti maaprobaran a pestisidio a para iti pagtaengan, maipaskil iti website-da a http://fda.gov.ph/consumers-corner/registered/household-hazardous.

Segun iti FDA, naaramid ti pestisidio a para iti pagtaengan tapno mangpatay kadagiti insekto ken dadduma pay a peste iti balay, kas iti lamok a paggapuan ti malaria, chikungunya, Japanese encephalitis ken dengue.
Nupay kasta, gapu iti kababalin daytoy, mabalin a mangipaay iti pakadangran iti tao ken uray iti dingo.

Imballaag ngarud ti FDA iti publiko a gumatangda laeng kadagiti pestisidio a para iti pagtaengan nga autorisado iti ahensia.

Masapul pay a maidulin dagitoy kadagiti lugar a saan a magaw-at dagiti ubbing ken dagiti aywan a dingo.
Nangruna nga ilikliklik ti FDA kadagiti pestisidio a para iti pagtaengan dagiti ubbing ken masikog.

Binallaagan pay ti FDA ti publiko a sakbay nga agusarda iti pestisidio, basaenda nga umuna ti etiketa ti produkto ken dagiti pammallaag a pakdaar iti umno a panagusar kadagitoy.


(Naipablaak iti Bannawag, Abril 14, 2014 a bilang.)

Bucaneg Awardee Cris Ilustre, 74

Lima nga aldaw kalpasan a naipakaammo kenkuana nga isu ti napili a kakaisuna a 2014 Pedro Bucaneg Awardee ti GUMIL Filipinas, pimmusay ni beterano a mannurat Crisostomo M. Ilustre iti pagtaenganda iti Bantay, Ilocos Sur idi Marso 26.

“Kinunana a mapanna awaten ti maudi nga awardna-- ita a tawen-- uray pay naka-wheelchair,” kinuna ti kaingungotna, ni Clarita, kalpasan ti pannakipatang ni Apo Ilustre, babaen ti selpon, ken ni GF President Arthur P. Urata, Sr. a nangidanon a mismo iti damag iti awardee.

Agtawen ni Apo Ilustre iti 74, inatiw ti sakitna iti puso ken diabetes ngem ti sakitna, dina naparukma ti kinalaingna a manglinglingay ta imbilinna pay iti pamiliana a mailanad koma ti “In Laughing Memory...” imbes nga “In Loving Memory...” a para iti lagipda kenkuana.

Kinapudnona, am-ammo ni Apo Ilustre kadagiti agrukbab kenkuana gapu kadagiti makapakatawa a sinuratna, a pakairamananen ti nalatak a drama series iti radio a “Doming, Doming, Mabalin Amin” a sumagmamano kadagitoy ti naipablaak iti Bannawag a kangrunaan a nagsursuratanna.

Ti met laeng kinalaingna nga agsurat iti humorous story ti kangrunaan a gapuna nga impaay kenkuana ti Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL) iti kangatuan a pammadayaw a mabalinna nga ipaay kadagiti mannurat a Filipino, ti Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas idi 2012.

Naipaay payen ken ni Apo Ilustre ti Fr. Jose Burgos Award itibenneg ti Literatura ken Journalism bayat ti “Kannawidan Festival”  iti Heritage City (Vigan) idi met laeng 2012  a maibilang daytoy a kangatuan a pammadayaw nga intuyang ti Provincial Government ti Ilocos Sur kadagiti “pagulidanan nga IlocosSurian” iti nadumaduma a propesion.

Nagtrabaho idi iti Voice of America (VOA)  a nakabaseiti Manila sakbay a nag-supervisor iti Bombo Radio ken  Consolidated Broadcasting Network  (CBN) ken nag-manager iti DWVN Magic FM iti ViganCity (naudi a nagtakemanna). Natudingan pay idi a channel manager iti Iluko Heritage Channel  (IHC) iti Bantay, I.S. ken panellist  iti “KapihanitiAmianan” Media  Forum.

Inulilana ti kaingungotna, ni dati a Clarita Respicio ti Siudad ti Laoag, dagiti annak ken mamanugangna a da Armando ken kaingungotna a Vida Mas (Bonoan, Dagupan City); Crisostomo Ilustre II ken kaingungotna a Jennifer Taguba (Isabela); Clarissa ken kaingungotna a Ricardo Raguini (Bantay, I.S.), Edwin ken kaingungotna a Nemia Maramba (Canada); ken ti buridek a ni Ericson; ken dagiti appokona: Mark Arvi ken Mark Abril Ilustre; Crisostomo III, Kane, Cee-Kay ken Kay-Cee Ilustre; Charize ken Charleen Raguini; ken Miguel Carlo ken Maia Abigail Ilustre.

Naitabon ni Apo Ilustre, naipasngay iti Bauang, L.U., iti Jardin de Caridad idi Abril 5 kalpasan ti pannakaimisina iti St. Augustine Church, Bantay, I.S.

Iti panangpadayaw ti GUMIL Filipinas kenkuana a Pedro Bucaneg Awardee, kangrunaan a nadakamat dagiti “saritana a makaparay-aw ngem pakaimutektekan iti nauneg a pananganagna iti biag.” (Ben Pacris, PIA-Ilocos Sur/Cles B. Rambaud)


(Naipablaak iti Bannawag, Abril 14, 2014 a bilang.)

April 2, 2014

Maika-46 a Nailian a Kombension ti GF: Abril 18-20

Angayen ti GUMIL Filipinas (GF), ti kadakkelan a gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti sangalubongan, ti Maika-46 a Nailian a Kombension ti GF iti daytoy Abril 18-20, 2-14 iti Cabicungan Inn, Centro 05, Claveria, Cagayan (nayakar manipud iti Sanchez Mira, kas immunan a naipakaammo).

Maaw-awagan pay iti Dap-ayan daytoy a panagtataripnong dagiti mannurat, panangrambak metten iti Abril a kas “Bulan ti Literatura Dagiti Ilokano,” kas sagudayen ti Presidential Proclamation No. 26 idi 2001.

Sangailien daytoy ti GUMIL Cagayan (GC) nga idauluan ni GC Pres. Freddie Pa. Masuli, kinuna ni Arthur P. Urata, Sr., presidente ti GF, a manamnama a dumar-ay saan laeng a dagiti delegado manipud kadagiti sanga ti GF iti Filipinas no di pay ket iti ballasiw-taaw, nangruna ti GUMIL Oahu ken GUMIL Maui.

Agpaay a keynote speaker ni Dr. Jim P. Domingo, mabigbigbig a mannurat ken iskolar iti kultura iti Cagayan, a mangwarwar iti tema ti kombension a “Ni Mannurat nga Ilokano ken ti Kultural a Panagdur-as.”

Kas kadagiti kallabes a nailian a kombension, aglektiur dagiti kangrunaan a mannurat nga Ilokano maipanggep iti panagsurat iti sarita, daniw, nobela, salaysay, ken panagipatarus para kadagiti beterano a mannurat. Para kadagiti mangisursuro ken agdadamo a mannurat, maipangruna met a matratar ti literatura para kadagiti ubbing, ken ti ortograpia ti lengguahe nga Ilokano.

Iti pay nasao a kombension a mapadayawan dagiti mannurat a nangabak kadagiti nadumaduma a salip iti panagsuratan a kas iti 1st Mayor Carlito F. Pentecostes, Jr. Literary Awards (CFPJ Awards), salip iti sarita a para iti agdadamo ken beterano; 1st Premio Diretso Manipud iti Puso (Premio Diretso), salip iti daniw ni ayat; 16th AMMA Foundation Literary Awards (AMMAFLA), salip iti sarita a para kadagiti agdadamo; 12th Reynald F. Antonio Awards for Iloko Literature (RFAAFIL), salip iti daniw ken sarita a para ubbing; ken 3rd Alex Vicente Yadao Foundation Literary Awards (ALVIYA), salip iti sarita.

Mayalnag met ti libro nga Operation: Medalla Cartel ni nobelista iti Bannawag Norberto D. Bumanglag, Jr.

Adda met maangay a “Subasta ti RFAAFIL Para iti GUMIL” a pakaisubastaan ti 46 nga agdudumat a ramit a kas wagas iti panagur-or iti pondo a para kadagiti proyekto ti GF.

Mapadayawan pay a kas 2014 Pedro Bucaneg awardee ni Crisostomo M. Ilustre. Ti Pedro Bucaneg award ti kangatuan a pammadayaw a yaw-awat ti GUMIL Filipinas kadagiti mannurat nga Ilokano nga agsursurat iti Ilokano a nakaipaay iti naisangsangayan a gapuanan iti pannakaidur-as ti literatura dagiti Ilokano.

Mabalangatan met ti 2014 Mrs. GUMIL Filipinas a manamnama a pakipartisiparan dagiti amin a sanga ti GUMIL Filipinas.

Malaksid kadagitoy, maipabuya ken maipangngeg dagiti oral a kannawidan ken sala ken samiweng dagiti Ilokano.

Para iti rehistrasion, P600 ti bayadan dagiti regular a delegado, P500 kadagiti adda ID-na a senior citizen, ken P400 kadagiti adda ID-na nga estudiante (malaksid iti eskuela graduado). Maaramat ti registration fee iti kanen ken pagturogan, sertipiko, kdp. a kasapulan iti 3 nga aldaw ken dua a rabii a kombension.

Para kadagiti saludsod mainaig iti taripnong, ag-text iti 0948-986-4481 (FPM), 0927-792-7913 (APU), ken 0915-984-2149 (VVV). (Dap-ayan 2014 Secretariat)


(Naipablaak iti Bannawag, Abril 14, 2014 a bilang.)

ABRIL 14, 2014



SARITA
6 Sapulenka iti Pungto ti Bullalayaw
   Dionisio S. Bulong

NOBELA
26 Bantay a Bato (2)
     Virginia A. Duldulao
30 Mission: Black Ops (25)
     Norberto D. Bumanglag, Jr.

DANIW
9 Agkawestayo iti Nangisit iti Kaltaang ti Rabii
   John B. Buhay
28 Narsingakon
    Vincent Cab. Berroy
48 Dandaniw a Para Ubbing
      Princess Diane Dela Cruz/ Jobert M. Pacnis

SALAYSAY
10 “Daytoy ti Darak…”
     Fernando B. Sanchez
12 Ket Inaywanak Met ni Tatangko
     Neyo Mario E. Valdez
40 Tubigan 7: Ti Umuna a Biotech a Barayti ti Pagay
    Reynaldo E. Andres

KOMIKS
17 Gayang ni Lam-ang (28)
20 Aritosan (78)
22 Miks & Tiks

KOLUM
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
16 Dear Doc
32 Okeyka, Apong
34 TIPS
37 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
38 Kosina Ilokana
42 Padasem Daytoy, Kailian

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
46 In Trust We God, Kdp.
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat

DADDUMA PAY
 2 Ti Makunami
 4 Tao, Lugar, Pasamak
15 Ania Dagiti Makatiped iti Nasamay a Panangisuro da Ma’am ken Sir?
24 Calayab: Saanen a Nakalemmeng a Gameng
27 Siled ti Kararag
29 Adda Pagsayaatan ti Panagtrabaho a Kas Grupo Dagiti Estudiante
31 Txtm8
33 Kasano a Magun-od ti Disiplina iti Klase?
35 Ti Gasatmo Ita a Lawas
36 Ammuem Pay Dagitoy
39 Masursuruam Met ti Ubing nga Agbalin nga Epektibo a Lider