HUNIO 30, 2014

SARITA
6 Ditoy Nangguyodan
   Juan Al. Asuncion

NOBELA
26 Bantay a Bato (13)
     Virginia A. Duldulao
32 Mission: Black Ops (36)
     Norberto D. Bumanglag, Jr.

DANIW
 30 Ken ni Crisostomo
     Benjamin P. Pacris
48 Dandaniw a Para Ubbing
      Anna Liza Madayag Gaspar/ Jobert M. Pacnis

SALAYSAY
8 Iti Hawaii: Ti Gobernador a Gayyem Dagiti Filipino
   Amy Agbayani
12 Napnapananen Dagiti Bawang?
    Neyo Mario E. Valdez
40 Napintas Daytoy a Pagidulinan iti Bin-I ti Haybrid a Pagay
    Reynaldo E. Andres

KOMIKS
16 Gayang ni Lam-ang (39)
19 Aritosan (89)
21 Miks & Tiks

KOLUM
10 Dear Doc
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
31 TIPS
34 Okeyka, Apong
36 Kosina Ilokana
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!

PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat

DADDUMA PAY
 2 Ti Makunami
 4 Tao, Lugar, Pasamak
15 Adda Kadi Pagsayaatan Dagiti Field Trip?
24 Piktorial: “Ni Mannurat nga Ilokano ken ti Kultural a Panagdur-as” (1)
28 Siled ti Kararag
29 Numero Uno a Wara Dagiti Ubbingmo?
33 Txtm8
35 Saan a ti La Adda a Pannakaur-urnos Dagiti Tugaw
37 Ti Gasatmo Ita a Lawas
38 Ammuem Pay Dagitoy

Ortograpia Ilokana

Lugayak man dagiti amin a timmulong iti pannakaurnos ti Ortograpia Ilokana ("Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano," Bannawag, Agosto 20, 2012-Oktubre 1, 2002).

Idi padpadasek pay laeng ti agsurat iti salaysay ken sarita iti Ilokano, napanak nagatendar iti Iluko Creative Writing Forum a naangay idiay Don Mariano Marcos Memorial State University, San Fernando, La Union idi 2004. Ti kangrunaan a gapu a kinayatko ti napan nagatendar ket tapno mapanko damagen no adda magatang a diksionario iti Ilokano a kas iti sinurat daydi Apo Gregorio C. Laconsay (Iluko-English-Tagalog Dictionary) wenno libro a mabalinko nga usaren a reperensia iti panagsurat iti Ilokano ngem awan kanon ti kopia ti nasao a diksionario isu nga imbalakadna a kas sunona, agbasaak nga agbasa iti Bannawag tapno masursurok ti ispeling ken estilo ti panagsurat iti Ilokano. Kasta ti inaramidko ket gapu iti dayta, nakaipadigoak metten iti sumagmamano a sinuratko iti Bannawag.

Nupay kasta, adda latta panagduaduak tunggal mangipadigoak iti sinuratko. Iti panagriknak ngamin, tultuladek laeng ti ispeling dagiti balikas nangnangruna dagiti naadaw kadagiti sabasabali a lengguahe ngem diak met ammo ti gapuna no apay a kasdiay ti ispeling dagitoy a balikas.

Gapu iti pannakaipablaak ti “Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano,” maragsakanak la unay ta addan opisial nga ortograpia ti lengguahe nga Ilokano ken nataltalged metten ti riknak maipanggep iti pannakaisurat agraman pannakausar ken pannakaisao dagiti balikas nga Ilokano.

Iti sabali a bangir, sadino ti mabalin a pakagatangak iti uppat a kopia ti “Tarabay”? Napintas nga ipasarabo kadagiti gagayyemko a mannursuro ken mannurat.

--Gloria Lorenzana Agas

   97 San Geronimo Street

   Barangay Quirino

   Tagudin 2714, Ilocos Sur

Iti pannakaipablaak ti Ortograpia Ilokana, nakuna sadiay a “Patien ketdi ti KWF (Komisyon sa Wikang Filipino) a mabalin nga adda pay laeng pagkamtudan daytoy nga ortograpia…Nupay kasta, iti agdama, patien ti ahensia a daytoy ti kasikenan nga ortograpia ti lengguahe nga Ilokano….” Wen, nupay “kasikenan,” mabalin nga adda pay laeng “pagkamtudan” ti ortograpia. Dayta ti gapuna a kuna ti KWF a tangay naipablaaken ti ortograpia iti maysa a magasin a nasaknap ti sirkulasionna (iti Bannawag), sapay koma ta nabasa metten daytoy dagiti adda pakaseknanna iti lengguahetayo ket ipeksada met ti kapampanunotanda maipanggep iti daytoy nga ortograpia ta bareng maatur dagiti nagkamtudan dagiti naidatag a pagannurotan, no adda man, sakbay nga ipablaak a mismo ti ahensia daytoy a kas pampleto a maibunongto, nangruna kadagiti pagadalan (ket bareng ipaayto a kaasi ti KWF ta patulodanna ni Ma’am Gloria). Kuna ti KWF a maikkan iti gundaway ti amin a mangipeksa iti kapampanunotanda maipanggep kadagiti naidatag a pagannurotan agingga iti Oktubre 31, 2012. Ag-e-mail iti bannawagmagazine.mb@gmail.com. –Editor)

(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 22, 2012 a bilang, "Ti Makunami."

Marugian iti Agosto 20, 2012 a Bilang!

 Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano

Wen, mangrugi iti umay a bilang ti Bannawag, maiserye ti opisial nga Ortograpia Ilokana a kas impaulog ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) iti babaen ti liderato da Jose Laderas Santos, Pangulo a Komisioner, ken Atty. Concepcion H. Luis, Komisioner (a mangibagi iti lengguahe nga Ilokano).

Maibilang a maysa kadagiti kapapatgan a paset ti pakasaritaan ti lengguahe ken literatura nga Ilokano, nabukel ti opisial nga ortograpia ti pagsasao nga Ilokano babaen ti panangurnos da sigud a Managing Editor ti Bannawag Juan S.P. Hidalgo, Jr., sigud nga Editor-in-Chief ti Bannawag Dionisio S. Bulong; Dr. Francisca S. Nicolas, PSWF Director, Ilocos Region; ken Cles B. Rambaud, agdama a Managing Editor ti Bannawag.

Dakkel pay ti naitulong dagitoy nga indibidual iti pannakaurnos ti nasao nga ortograpia: Dr. Jim P. Domingo, Joel B. Manuel, Juan Al. Asuncion, Ariel S. Tabag, Sherma E. Benosa, Jose A. Bragado, Ricarte A. Agnes, Elizabeth M. Raquel ken Roy V. Aragon.

Adtoy met dagiti grupo, institusion ken sanga ti gobierno a timmulong: Bannawag; Ilokandia Literary, Historical & Cultural Society; Mariano Marcos State University; Panrehiyong Sentro ng Wikang Filipino iti Siudad ti Batac; DepEd Currimao District, Ilocos Norte; Cagayan State University-Sanchez Mira, Cagayan; GUMIL Filipinas (kangrunaanna dagiti chapters-na a GUMIL Ilocos Norte ken GUMIL Cagayan), SPADE Foundation ken ti Gobierno Probinsial ti La Union.

Manamnama met nga iruar iti mabiit ti KWF ti pampleto a nakailaonan ti sibubukel nga ortograpia iti paulo met laeng daytoy a “Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano” tapno maibunong, kangrunaanna, kadagiti amin a pagadalan a pakausaran ti Ilokano a kas pangisuro kadagiti agad-adal, kas mayayon iti programa ti DepEd a Mother Tongue Based-Multilingual Education (MTB-MLE).

Iti pannakaipaulog ti opisial nga ortograpia ti lengguahe nga Ilokano (a naibatay kangrunaanna iti ortograpia nga ar-aramaten ti Bannawag), maibilangen ti Ilokano a kas maikadua a kabukbukodan a lengguahe iti Filipinas nga addaan iti opisial nga ortograpia; umuna ti Filipino.

Maipakaammo met kadagiti readers ti Bannawag nga us-usaren met itan ti Bannawag ti nasao nga ortograpia, a nakailanadan ti sumagmamano a panagbalbaliw iti pannakaisurat dagiti balikas nga Ilokano, tapno mayayon met iti ortograpia a maaramat kadagiti libro iti Ilokano nga usaren wenno usarento dagiti agad-adal, nangruna iti Kinder agingga iti Maikatlo a Tukad iti elementaria. --Editor

Nangabak iti 1st ALVIYA ken 14th AMMAFLA, naammuan

Maysa nga announcer iti radio ken maysa a mangal-ala iti kinamaestro ti nangyalat iti Umuna a Gunggona iti Salip iti Sarita ti 1^st ALVIYA Literary Foundation, ken Salip iti Sarita Para Kadagiti Agdadamo a Mannurat ti 14^th AMMA Foundation Literary Awards, kas panagsaganadda.

Dagiti nangabak iti 1^st ALVIYA, kas impakaammo ti ALVIYA Secretariat nga idauluan ni Dr. Freddie P. Masuli, agdama a direktor ti GUMIL Filipinas:

Umuna a Gunggona: Danny B. Antalan, tubo iti San Nicolas, San Esteban, I.S. ngem agnaeden iti Siudad ti Candon. Pinangyalat ni Antalan, reporter/announcer iti DZTP Radio Tirad Pass, iti kangrunaan a gunggona ti saritana a “Dagiti Nangabak.”

Maikadua: Daniel L. Nesperos (“Dagiti Sabong ni Reyna Padaya”). Tubo iti San Lorenzo, San Nicolas, Ilocos Norte, maysa a book designer ni DLN ken, kas kunana, naayat nga agmulamula iti natnateng.

Maikatlo: A. Pascual Jose, tubo iti Brgy. 56, Bacsil North, Laoag City (“Idi Agresidente ni Oppong iti White Plains Subdivision”) ken kameng ti Advertising Dept. ti dati a Liwayway Publishing, Inc.

Agpapada met laeng da Antalan, Nesperos ken Pascual a nangab-abaken iti Palanca Awards.

Ti Salip iti Sarita ti ALVIYA ti maysa laeng kadagiti proyekto ti ALVIYA Literary Foundation. Ni Alex Vicente Yadao ti New York City ken Libertad, Abulug, Cagayan ti nangbangon iti ALVIYA Literary Foundation iti panggep a tumulong iti pannakasaluad ken pannakaparang-ay ti Literatura Ilokana babaen dagiti pasalip iti panagsurat, panangangay kadagiti seminar iti panagsurat, ken panagilibro kadagiti piesa ti literatura.

Dagiti naghurado: Cles B. Rambaud ti Bannawag, chair; dagiti kameng: dati nga Editor ti Bannawag Dionisio S. Bulong ken Palanca Awardee Roy V. Aragon.

Adtoy met dagiti nangabak iti 14^th AMMAFLA:

Umuna a Gunggona: Christian Dave Pascua Cajigal, agtawen iti 18, agad-adal iti Mariano Marcos State University-College of Teacher Education ken anak da Crisologo Cajigal ken dati nga Evangeline Pascua. Pinangyalat ni Christian Dave, tubo iti Barangay Badio, Pinili, Ilocos Norte, iti kangrunaan a gunggona ti saritana a “Ni Nana Solenn.”

Maikadua (“Puso ti Maysa a Maestra”): Michelle Gamueda-Rafanan, tubo iti Parioc 1^st, Candon City ken mangal-ala iti kinamaestra iti North Luzon Philippines State College iti Siudad ti Candon; duan ti bungada ken Amado G. Rafanan, da Michael Jester ken Michaella.

Maikatlo (“Talon”): Dexter Marin Fabito, agpapaay a kagawad iti barangayda a Balingit iti Pamplona, Cagayan; nagturpos iti BSIT iti Cagayan State University-Sanchez Mira, Cagayan; ken tallon ti bungada ken kaingungotna a Romaly, da Zedrix John, Zandra Nicole ken Zachary Drexler.

Dagiti esponsor: Amado ken Gloria Yoro, Francisco ken Aurora T. Ponce, ken Fred ken Cherry Quibol, agpapada nga agindegen iti Hawaii.

Dagiti naghurado: Neyo Mario E. Valdez, In-House Editor ti Rex Bookstore, Inc., chair; kameng da Juan Al. Asuncion ti Bannawag ken Noli S. Dumlao, drama scriptwriter iti DZRH.

Mapadayawan dagitoy a nangabak a mannurat bayat ti Maika-44 a Komperensia Nasional ti GUMIL Filipinas inton Abril 20-22, 2012 iti Don Mariano Marcos Memorial State University, Bacnotan, La Union.

(Naipablaak iti Bannawag, Abril 23, 2012 a bilang.)

Bannawag -- Pebrero 27, 2012

SARITA
6 Ni Sarhento Tomas Tabucol ken Dagiti Mapukpukaw nga Ubbing
Mighty C. Rasing

NOBELA
26 Ket Indanonmi ni Kasinsin Lucreng (3)
Estela Bisquera-Guerrero
30 El Guapito (57)
Dionisio S. Bulong
34 Dagiti Bituen iti Imatangda (18)
Jose A. Bragado

DANIW
4 Ayannan Daydi Sika?
Arnold C. Baxa
14 Adda Ibagak Kenka
Cecilia Pacis-Aribuabo
16 Naa! Ti Tumaraddek a Panawen
Onofrecia I. Ibarra
28 Surat iti Sarming
Corazon F. Quiamas
32 Dua a Daniw
Jonathan B. Torricer

SALAYSAY
8 Gapu Ta Daytoy ti Linteg (24)
Hues Joven F. Costales (Ret.)
12 Isport, Kunada Ke' Riribuk Me’!
Neyo Mario E. Valdez
40 Adut’ Maapit iti Batanes Jumbo a Lasona
Reynaldo E. Andres

KOMIKS
19 Tres Muchos (40)
22 Bannatiran (59)
24 Miks & Tiks

KOLUM
10 Kas Kuna ni Manang Imee
18 Dear Doc
33 Okeyka, Apong
36 TIPS
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42 Padasem Daytoy, Kailian
44 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
45 Weat Paint, Kdp.
46 Showbiz
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
48 Aggarakgaktayo

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
15 No Adda Sursuro, Ad-adut’ Maadal
17 Tao Lugar Pasamak
31 Txtm8
35 Siled ti Kararag
37 Ti Gasatmo Ita a Lawas
38 Ammuem Pay Dagitoy

BANNAWAG -- Pebrero 20, 2012

SARITA
6 Babe
Roy V. Aragon

NOBELA
26 Ket Indanonmi ni Kasinsin Lucreng (2)
Estela Bisquera-Guerrero
30 El Guapito (56)
Dionisio S. Bulong
34 Dagiti Bituen iti Imatangda (17)
Jose A. Bragado

DANIW
4 Panangtubngar iti Lamiis ti Pebrero
Mighty C. Rasing
28 Nalamiis ti Rabii
Marianito F. Raquel

SALAYSAY
8 Gapu Ta Daytoy ti Linteg (23)
Hues Joven F. Costales (Ret.)
12 Ania, Aya, ti Linteg iti Bank Secrecy?
Neyo Mario E. Valdez
16 Adda Problemam, Kabsat nga OFW?
Clotilde Cariño Alzate
40 Nasamay nga Abuno ti Tayum
Reynaldo E. Andres

KOMIKS
19 Tres Muchos (39)
22 Bannatiran (58)
24 Miks & Tiks

KOLUM
10 Kas Kuna ni Manang Imee
14 Dear Judge
18 Dear Doc
33 Okeyka, Apong
36 TIPS
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42 Padasem Daytoy, Kailian
44 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
45 If the Rock is Gone, Kdp.
46 Showbiz
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
48 Aggarakgaktayo

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
15 Wen, Makaagas Met ti Atsuete!
17 Tao Lugar Pasamak
29 Ay, Nagadun Dagiti Parikut Kadagiti Away!
31 Txtm8
35 Siled ti Kararag
37 Ti Gasatmo Ita a Lawas
38 Ammuem Pay Dagitoy

Ipategtayo Koma ti Nariingan a Pagsasao

Ipategtayo Koma ti Nariingan a Pagsasao
Ni PEDRO G. ESPADA, JR.


Ta ngamin itandudo ti nariingan a pagsasao ti pannakapasantak ken panangipannakkel iti bukod a kultura…

Pammadayaw ti Google.

MAYSA kadagiti kangrunaan a pakaseknan ita dagiti pagadalan ti pannakaipasagepsep kadagiti adalanda ti panangaramat dagitoy iti nariinganda a pagsasao.

Namunganay daytoy baro a panagregget dagiti pagadalan a pannakaaramat ti nariingan a pagsasao wenno iti maaw-awagan pay iti “mother tongue” wenno “mother language” iti kinapudno a mangrugi koma maasa ti maysa nga ubing iti pagsasao nga ar-aramatenda iti pagtaengan ken iti komunidadda. Daytoy koma nariingan a dila ti mangmuli iti personal, sosial ken kultural a saguday ti maysa nga ubing nga aramatennanto iti panagdakkelna.

Iti pannakapaay ti tallopulo a tawen a pannakaisayangkat ti bilingual education iti sistema ti edukasion, napaneknekan nga adu met a paset ti kultura ti nagpegpeggad, napukpukaw ket adda payen dagiti puli ti mangibain iti bukodda a kultura. Ita laeng a naan-anay a napaneknekan a ti panangaramat iti bukod a pagsasao ti mangparugso iti pannakailungalong, pannakaanninaw ken pannakaadal ti naballigian a kababalin ken pannakayebkas ti kinangayed ti kannawidan ti maysa a puli.

Gapu iti daytoy a pannakaamiris iti kinapateg ti pannakaipaganetget ti kinapateg ti nariingan a pagsasao, nautob met ti kinapateg ti umuna a lengguahe iti pannakaparang-ay ken pannakaitandudo ti kannawidan. Babaen ti nariingan a pagsasao, nalaklaka a trataren, awaten ken makinaig ti ubing iti sabsabali a tattao.

No natarusen ti pannakaaramat dagiti ubbing iti nariinganda a pagsasao, ammoda metten ti kaipapanan dagiti balikas nga aramatenda ket iti kastoy, maipasindayagdan ti kinadaeg ti kulturada, maaramatda tapno mayallaallatiwda kadagiti dadduma a tattao ti kinabannuar dagiti appoda, makayebkas wenno makaputarda kadagiti daniw a mangpangayed iti kabibiagda ken iti lugar a pagnanaedanda. Babaen pay ti nariinganda a pagsasao, maanagda ti kinaabunaw ti natural a kinabaknang ti lugarda, maipakaammoda dagiti napapateg a pasamak iti historia, ken mairekordda dagiti dadduma a pasamak, leyenda ken dagiti sarsarita nga impatpateg dagiti appoda.

Agpayso nga adun ti nagdur-asan ti siensia ken teknolohia a kas koma iti panagaramat iti kompiuter, ngem kasapulan pay laeng nga ilungalong ti pannakaaramat ti nariingan dagiti ubbing a pagsasao kadagiti libro ken dadduma pay a pablaakan. Kasapulan pay laeng a guyugoyentayo dagiti ubbing nga agdengngeg kadagiti programa iti radio a mangar-aramat kadagiti natibo a pagsasao tapno maawis dagitoy nga ubbing a mangraem ken mangayat iti bukodda a kultura ken agnanayonto nga ipatpategda dagitoy sadino man a paset ti lubong ti pakaipurpuruakanda.
Saan kadi a nasayaat met no ikalikagumtayo kadagiti annaktayo a ti bukodtayo a pagsasao ti aramatenda iti panagsurat wenno panagteksda kadatayo, kadagiti appoda, kakabagian ken gagayyemda. Iti kastoy a mapasamak, maitandudo ken maipateg pay ti bukod a pagsasao. No aramatentayo ti bukod a pagsasao iti sadino man a lugar, saantayo a maipusing iti bukodtayo a kultura.

Iti pay panangaramattayo iti bukod a pagsasao iti sadino man a lugar wenno pasamak, mapasantak met ti bukod a kultura ket babaen itoy, ramrabakantayo ti bukodtayo a puli agraman dagiti maipatpateg a naisangsangayan a saguday a naidumduma kadagiti sabsabali a kultura. –O

(Naipablaak iti Bannawag, Oktubre 10, 2011 a bilang.)