Mainaig iti Libro a Samtoy

Iti maysa a napasnek a panagpaliiw, mabalin a maibilang ti kairuruar a libro a “Samtoy: Ang Aming Mga Kuwento” a maysa a napateg a panangpadas tapno maidaslag iti nalawlawa a paset ti kinarungbo ti Literatura Ilokana.

Para kadagiti Ilokano, ad-adda a marikna ken agbalin a naun-uneg ti kaipapanan ti maysa a sinurat no mabasa ken mayebkas iti bukodda a pagsasao. Adu ngamin kadagiti balikas iti Iluko wenno Ilokano ti awan ti maitutop a kaibatoganda iti sabali a pagsasao. Ngem saan met ngarud a mabalin nga isina wenno iputputong ti Literatura Ilokana, saan laeng nga iti dakdakkel a ladawan ti nailian a literatura, no di pay ket iti sangalubongan. Isu a maitutop laeng a taliawen dagiti talibagok dagitoy a sinurat uray no naipatarusda laeng iti sabali a pagsasao.

Babaen ti pannakaipatarus dagiti sarita iti sabali a pagsasao, maisaknap ti kinadaeg ti literatura dagiti Ilokano aglalo ta iti daytoy a gundaway, naipatungpal daytoy a panangiwayat babaen ti regget dagiti agtutubo a mannurat nga Ilokano. Gapu iti kinaganusda pay laeng ken kinaregtada gapu iti kinaagtutuboda, ad-adda a maipalawagda dagiti napaypayso a mapaspasamak kadagiti disso a nakayanakanda.

Mabasa iti daytoy a libro no kasano nga iladawan dagiti mannurat dagiti impormasion, kinapudno ken kasasaad ti lugarda; no kasano nga ipariknada dagiti ladawan ti biag, ken; ti panangiyam-ammoda iti aglawlaw ken dagiti paspasamak iti biag ni Ilokano. Babaen dagiti sarita, nalawag nga impaay dagiti mannurat dagiti tugot a mangiparikna ken dagiti singasing tapno maikalintegan ti kinarayray ti bukodda a puli.

Sakupen met dagiti sarita no kasano a risuten dagiti agak-akem dagiti parikut a mangipaduyakyak iti kinaasino dagiti Ilokano: ti panagpampanunotda, aramid ken kasano ti panangibilangda iti bukodda a bagi.

Iti daytoy a panangipalawag dagitoy agtutubo pay laeng a mannurat, impariknada kadagiti agbasbasa a no dadduma, agballigida ken no dadduma, pasetda met ti pannakapaay. Ditoy pay a mapneknekan a saan a maisupsupadi ti maysa nga Ilokano kadagiti dadduma a puli. Iti sabali a pannao, masapulan ken mapasingkedan met ti maysa nga agbasbasa ti bukodna a bagi ti kasasaad dagiti tattao kadagiti naipatarus a sarita.

Pinadas pay dagiti mannurat ti agaramat kadagiti makaawis a balikas tapno makaparnuayda kadagiti naisangsangayan a panagrikna ken padas dagiti agbasbasa.

Mabalin nga ibilang a maysa a wagas ti baro a panagtakuat ti panangbasa kadagiti naipatarus a sarita. Mabalin pay a kunaen nga agpaay dagiti sinurat a maysa a napateg a kasuratan wenno pammaneknek kadagiti nabayagen a natakuatan a banag ken paspasamak nga inrusrusat ken inar-arapaap dagiti Ilokano iti panagkita dagitoy nga agtutubo pay laeng a mannurat.

Iti panangbasa kadagiti sinurat, kasapulan ti naannad a panangamiris kadagiti kangrunaan nga elemento ti maysa a sarita. Babaen ti napasnek a panangbasa, maapiras dagiti napapateg a detalye ken ad-adda a maawatan ken masungbatan dagiti saludsod dagiti panagduadua.

Iti pananganag kadagiti detalye ken napnuan rikna a pangipalawag dagiti mannurat, ad-adda lumawag ti pangawattayo kadagiti kaipapanan dagiti mensahe a kayatda nga ipalawag.

Adda sumagmamano a pagkamtudan ken limitasion dagiti sarita ngem lagipentayo koma a kadawyan a panggep dagiti panangamiris iti literatura ti panangammo iti kinarikut ken pagkapsutan ti maysa a sinurat. Babaen ti nasidap a panangsaripatpat kadagitoy a panglakagan, ad-adda laeng a mapabileg ti panangraemtayo iti maysa a sinurat, ken mayonan pay ti panangipategtayo iti maysa a sarita. Iti ababa a pannao, mangipaay met ti panangamiris kadagiti pagkapsutan dagiti sarita ti ad-adu a pannakaawat ken linglingay dagiti agbasbasa.

Kanayon a maaw-awagan ti Amianan a lugar dagiti managdappat nga Ilokano. Kadawyan nga umakar-akar dagiti Ilokano kadagiti nagduduma a paset ti lubong tapno matungpal dagiti arapaapda iti nadur-as a panagbiag.

Iti panagbasa kadagiti sarita, makabirok iti baro a regta ken baro a pannakaawat kadagiti arapaap dagiti Ilokano.

Ken kas koma iti pangusat dagitoy managdappat nga Ilokano kadagiti baro a lukat a daga, iti pangipatakderda kadagiti pagtaenganda, panagmula ken panangnamnamada iti naan-anay a kabaelanda tapno agbiagda a narang-ay iti baro a lugar, kalikagummi nga agballigi koma dagiti gagem daytoy a libro.

Kayatmi man ngarud a buloden ti pakauna ni Ariel S. Tabag a nangipatarus kadagiti sarita iti libro a “nalawlawa ken ad-adda pay a namaris a ladawan ti agur-uray kadagiti mannurat ken mangipatarus iti Literatura Ilokana tapno maisaknap daytoy iti sangalubongan,” ket iti daytoy a gundaway nga idanonko ti di magatadan a panagraemko amin kadakuada.
--JIM P. DOMINGO
Tuguegarao, Cagayan

(Naipablaak iti Bannawag, Marso 26 a bilang iti seksion a "Ti Makunami.")

Baro a libro dagiti mannurat nga Ilokano

Rimmuaren iti imprenta ti sabali pay a libro dagiti sarita dagiti mannurat nga Ilokano nga itoy a gundaway, naipatarus dagitoy iti Filipino.

Buklen ti nasao a libro, ti Samtoy, Dagiti Saritami Ditoy, Ang Aming Mga Kuwento, ti sangapulo ket tallo a sarita ken naipablaak babaen ti tulong (partial grant) ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA).

Impatarus ni Ariel S. Tabag, Showbiz ken Poetry Editor ti Bannawag, nairaman iti libro dagiti sarita dagiti agkabannuag a mannurat a pakairamanan da Juan Al. Asuncion (literary editor ti Bannawag), Arnold Pascual Jose, Aileen R. Rambaud, Joel B. Manuel, Daniel L. Nesperos, Noli S. Dumlao, Danilo B. Antalan, Roy V. Aragon, Sherma E. Benosa, Prodie Gar. Padios, Neyo E. Valdez, Mighty C. Rasing, ken ti nagipatarus.

Nailungalong ti nasao a proyekto a kas pangipatawayan dagiti mannurat nga Ilokano iti sangkailian a Filipino kadagiti gapuananda.

(Naipablaak iti Bannawag, Marso 5, 2012 a bilang.)

35 a Sarita, naisalip iti 14th AMMAFLA

Tallopulo ket lima a sarita ti naisalip iti Salip iti Sarita ti Maika-14 nga AMMA Foundation Literary Awards, kas impakaammo ti AMMAFLA Secretariat.

Dagiti naisalip a sarita agraman parbo a nagan dagiti autor:

“Puso ti Maysa a Maestra” ni Dwayn Mien, “Agtutubo, Agmurmuraykan” ni Stranger, “Dengue” ni Lina Mhok, “Ni Angelo” ni Camiguin Boy, “Ti Panagrusing ni Ayat” ni Devoted Heart;

“Talon” ni Mannalon, “Legal Wife” ni Lee T. Victoria, “Ti Maudi a Sigit” ni Milwealth, “Imon” ni Roblen Ponce, “Ni Nana Solenn” ni ohyeskaljangwu;

“Dagiti Imbati ni Proceso L. Villanueva a Lagip” ni Napisang a Plaka, “Dagiti Agsalsala a Kulalanti” ni Namnama Castillo, “Borobor” ni Sir Mata, “Bileg ti Kararag: Naliklikak ni Patay Sadiay Myanmar” ni Molave M. Avalse, “Sugal” ni Angeleigh;

“Kanonto ti Sangpetmo, Apong Lakay?’ ni Flora T. Mayo, “Dagiti Balitokko” ni Ronelyn Ramones Castillo, “Rabak ti Biag” ni Dayag T. Ammianan, “Lunod” ni Summer Love, “Pirak ken Patay” ni Azirk Yam,
“Naglunit a Silap ti Lua” ni Sage, “Daydi Bunga” ni Rycelle, “Wen, Kabsat, Pudno” ni Trixie Jhayne, “Karit ni Patay” ni MJEA, “Pannakaamiris” ni ADZ;

“Biag Babaen ti Biag ti Maysa a Nawara a Familia” ni Txirk Xhann, “Darepdep ti Naglabas” ni Sweet Girl, “Pamilia, Tawid, Naglaksidan!” ni Senyora, “Nasudi nga Ayat” ni True Beauty, “Klaymeyt Tsej” ni Lysa;

“Diary” ni Rejul_27, “Sakripisyo ni Tatang, Ingkam Sukatan” ni Arkessa, “Suminan ni Manong” ni Janaug, “Kalpasan ti Panagsagaba” ni Baltzar, R.A., ken “Dagiti Pait ni Arapaap” ni Pink Devil.

Imatonan da Alfredo ken Cherry Quibol, Francisco ken Aurora Ponce, ken da Amado ken Gloria Yoro ti AMMAFLA. Agpaay ti pasalip kadagiti agdadamo a mannurat iti Iluko a “kas pangaron iti reggetda a mangpatadem pay iti plumada.”

Agdagup met iti P25,500.00 ti premio a pagbibingayan dagiti mangabak. Nangrugi ti salip idi Mayo 23, 2011 ken naggibus itay Enero 31, 2012. Mapadayawan dagiti mangabak bayat ti Komperensia Nasional ti GUMIL Filipinas a maangay iti DMMMS-North La Union Campus, Bacnotan, La Union inton Abril 20-22.

(Naipablaak iti Bannawag, Pebrero 27, 2012 a bilang.)

Bannawag -- Pebrero 27, 2012

SARITA
6 Ni Sarhento Tomas Tabucol ken Dagiti Mapukpukaw nga Ubbing
Mighty C. Rasing

NOBELA
26 Ket Indanonmi ni Kasinsin Lucreng (3)
Estela Bisquera-Guerrero
30 El Guapito (57)
Dionisio S. Bulong
34 Dagiti Bituen iti Imatangda (18)
Jose A. Bragado

DANIW
4 Ayannan Daydi Sika?
Arnold C. Baxa
14 Adda Ibagak Kenka
Cecilia Pacis-Aribuabo
16 Naa! Ti Tumaraddek a Panawen
Onofrecia I. Ibarra
28 Surat iti Sarming
Corazon F. Quiamas
32 Dua a Daniw
Jonathan B. Torricer

SALAYSAY
8 Gapu Ta Daytoy ti Linteg (24)
Hues Joven F. Costales (Ret.)
12 Isport, Kunada Ke' Riribuk Me’!
Neyo Mario E. Valdez
40 Adut’ Maapit iti Batanes Jumbo a Lasona
Reynaldo E. Andres

KOMIKS
19 Tres Muchos (40)
22 Bannatiran (59)
24 Miks & Tiks

KOLUM
10 Kas Kuna ni Manang Imee
18 Dear Doc
33 Okeyka, Apong
36 TIPS
39 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42 Padasem Daytoy, Kailian
44 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
45 Weat Paint, Kdp.
46 Showbiz
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
48 Aggarakgaktayo

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
15 No Adda Sursuro, Ad-adut’ Maadal
17 Tao Lugar Pasamak
31 Txtm8
35 Siled ti Kararag
37 Ti Gasatmo Ita a Lawas
38 Ammuem Pay Dagitoy

ALVIYA 2012

Palagip kadagiti amin a mannurat

Umuna a Pasalip ti ALVIYA iti Sarita, aggibus iti Peb. 29


Ipakaammo ti Secretariat ti ALVIYA Literary Foundation nga aggibus ti umuna a Pasalip ALVIYA iti Peb 29, 2012.

Esponsoran daytoy ni Alex V. Yadao, Founder/President ti ALVIYA Literary Foundation a tubo iti Libertad, Abulug, Cagayan nga agnanaed ita iti New York.

Imatonan met ni Freddie P. Masuli, iti pannakitinnulong ti GUMIL Cagayan, daytoy a salip.

Dagiti pagannurotan:

1. Naluktan ti salip idi Oktubre 29, 2011 a pannakayalnag ti ALVIYA Literary Foundation. Aggibus ti pasalip iti Pebrero 29, 2012.

2. Silulukat ti salip kadagiti amin a mannurat nga Ilokano ken uray pay kadagiti saan nga Ilokano ngem makasurat iti pagsasao nga Ilokano (Iluko wenno Iloko).

3. Nawaya ti makisalip a mangpili iti tema a kayatna a suraten ngem nasayaat unay no maipanggep iti panagkalkallautang wenno pannakigasanggasat (diaspora) ni Ilokano iti sabali a lugar/pagilian. Saan ketdi nga agtalimudok iti daytoy a tema dagiti kriteria iti panagpili kadagiti mangabak iti daytoy a tema ti diaspora. Kayatna a sawen nga awan ti bonus a puntos a maited kadagiti sarita nga addaan iti kastoy a tema.

4. Agatiddog ti pakisalip iti 10-25 panid iti short bond paper, naikompiuter (agusar iti Times New Roman, Font Size 12) iti doble espasio ken addaan iti maysa a pulgada a kalawa iti amin nga igid ti bond paper.

5. Maysa laeng a sarita ti mapalubosan nga isalip ti kada mannurat a makisalip.

6. Nasken a bukod a putar ti autor ti maisalip, saan pay a naipablaak iti ania man a magasin, saan pay a nangabak iti ania man a kita ti pasalip, ken saan a naipatarus manipud iti ania man a lengguahe.

7. Ti laeng parbo a nagan ti autor ti agparang iti manuskrito a maisalip. Pakuyogan ketdi ti entry iti narikpan a sobre a nakailanadan dagitoy: paulo ti sarita, parbo ken pudno a nagan, ababa a kabibiag ti autor, ken cell phone number. Saanen nga ipatulod iti e-mail ti soft copy ti impormasion a mainaig iti autor (ti linaon ti narikpan a sobre).

8. Nasken a maipatulod ti sarita iti dua a porma: a.) hard copy/printed copy, uppat a nalawag a kopia a maipatulod itoy nga adres: PASALIP ALVIYA, c/o Freddie P. Masuli, Cagayan State University, Sanchez Mira, 3518 Cagayan; ken b.) soft copy a maipatulod babaen ti e-mail iti daytoy nga e-mail account: alviya.foundation@gmail.com.

9. Nasken a maawat ti Secretariat dagiti dua a porma ti pakisalip (hard copy ken soft copy) iti di naladladaw ngem alas 11:59 ti rabii ti Pebrero 29, 2011 (oras iti Filipinas).

10. Agtalinaed ti ania man a pangngeddeng dagiti hurado ken maisubli ti gunggona ti mangabak no maduktalan kalpasanna a sinalungasingna ti Pagannurotan Bilang 6. Awanto metten ti karbengan ti autor a makisalip kadagiti sabsabali pay a pasalip ti ALVIYA.

11. Agbalin a makipagtagikua ti ALVIYA Foundation kadagiti mangabak a sarita. Ngarud, kas iti autor, maaddaan ti agpasalip iti karbengan a mangipablaak kadagitoy mangabak a sarita iti ania man a wagas a kayatna karamanen ti elektroniko ken tradisional a wagas ti panagipablaak. Dagiti gunggona : First Prize, P15,000.00; Second Prize, P12,000.00 ken Third Prize, P10,000.00. Addanto met sertipiko dagiti amin a mangabak.

12. Maiwaragawag dagiti mangabak a sarita iti umuna nga aldaw ti Abril babaen ti Internet ken mayawat dagiti premio kadagiti autor bayat ti GUMIL Filipinas National Convention iti Kalgaw 2012.

(Naipablaak iti Bannawag, Pebrero 13, 2012 a bilang.)

Salip iti Sarita ti 14th AMMAFLA, aggibus iti Enero 31

Maipalagip kadagiti agpangpanggep a makisalip iti Salip iti Sarita ti Maika-14 nga AMMA Foundation Literary Awards nga aggibus ti salip iti Enero 31, 2012.

Imatonan daytoy da Alfredo ken Cherry Quibol, Francisco ken Aurora Ponce, ken da Amado ken Gloria Yoro, kas iti sigud, agpaay ti pasalip kadagiti agdadamo a mannurat iti Iluko a “kas pangaron iti reggetda a mangpatadem pay iti plumada.”

Agdagup met iti P25,500.00 ti premio a pagbibingayan dagiti mangabak.

Adtoy ti kompleto a pagannurotan:

1. Mangrugi ti salip iti Mayo 23, 2011 ket aggibus daytoy iti Enero 31, 2012.

2. Agpaay laeng ti salip kadagiti agdadamo a mannurat iti Iluko. Itoy a pasalip, maibilang nga agdadamo ti mannurat no awan pay ti naipablaak a saritana iti Bannawag. No adda man, di koma nasursurok ngem tallo ti naipablaakna agingga iti Mayo 16, 2011 a bilang ti nasao a magasin.

3. Siwawayawaya ti autor a mangpili iti topiko ti isalipna a sarita.

4. Agatiddog ti sarita iti 10-15 a panid iti short bond paper, naimakinilia, wenno saan, naikompiuter iti doble espasio (Times Roman Medium 12 pts. iti computer), ken adda espasio wenno margin a maysa a pulgada iti amin nga igid ti papel.

5. Maysa laeng a sarita ti mabalin nga isalip ti tunggal autor.

6. Nasken nga orihinal, di pay naipablaak wenno naadaw iti ania man a sinurat ti isalip. Nasken met a saan a naipatarus ti pakisalip manipud iti sabali a lengguahe ken nasken a bukod a putar ti autor ti pakisalipna.

7. Ti parbo a nagan ti autor ti agparang a naganna a kas autor ti sarita. Ipatulod ti pakisalip iti uppat a nadalus a kopia ken pakuyogan iti narikpan a sobre a naglaon iti pudno ken parbo a nagan ti autor, paulo ti pakisalip, kaudian a ladawan ken ababa a pakasaritaan ti biag ti autor, adres ti agdama a pagnaedan, agraman e-mail address ken numero ti selpon wenno telepono a mabalin a pakakontakan iti autor. Iti rabaw ti sobre, isurat ti paulo ti sarita ken parbo a nagan ti autor.

8. Ipatulod ti pakisalip babaen ti koreo wenno personal nga idatag ti pakisalip itoy nga adres: Short Story Writing Contest, 14th AMMAFLA, c/o Bannawag, Manila Bulletin Publishing Corp., Muralla corner Recoletos Sts., Intramuros, 1002 Manila. Nasken a maawat ti Bannawag ti pakisalip iti di naladladaw ngem iti Enero 31, 2012. Saan a mairaman iti salip ti entry a maawat kalpasan dayta a petsa.

9. Dagiti gunggona: Umuna a Gunggona, P10,000.00; Maikadua, P8,500.00; ken Maikatlo, P7,000.00. Maipaayan pay dagiti mangabak iti sertipiko ti pammadayaw. Adda met karbengan dagiti hurado a mangkissay iti bilang dagiti mangabak no awan ti makapatar iti bukodda a pagbatayan dagiti mangabak. Mabalinda met ti mangparnuay iti sabali a gunggona, no kasapulan.

10. Mapakaammuanto dagiti mangabak no kaano ken sadino ti pakapadayawanda. No met matakuatan a sinalungasing ti mangabak ti Pagannurotan Blng. 2 ken/wenno 6, maibabawi ti premiona ken mapawilanton a makisalip iti ania man a pasalip ti AMMAFLA.

(Naipablaak iti Bannawag, Enero 16, 2012.)

Kaarngi ti Birhen

Sarita ni MANUEL S. DIAZ

Kasanon no maibutaktak ti palimedna?

KUMUNOLKUNOL ti tapok a simmabat ken ni Dr. Miguel Lovidad apaman a nagsardeng ti Vios a kotsena iti sango ti engraving shop iti Perez Boulevard iti Dagupan. Di man laeng timmangwa wenno timmaliaw dagiti tallo a lallaki a makumikom iti panipngeten nga uneg ti shop.

Timmammidaw ni Dr. Lovidad iti tawa ti nalabaga a kotse ket nagtalaytay ti tapok iti kulot a buokna. Pinadasna a miningmingan ti maar-aramid iti uneg ti pagkitikitan. Ngem gapu ta medio napuskol ti tapok a nangpalidem pay kadagiti naisurat iti saming a parupa ti pagkitikitan, dina naripar a nalaing no ania ti mapaspasamak nupay nakitana dagiti tallo a lallaki iti uneg. Iti ruar, adda pay laeng nabatbati a dekorasion ti Bangus Festival a napasamak itay bulan ti Mayo.

Inkeddengna a saanen a dumsaag iti kotse. Kasla umanayen ti panangkitana kadagiti naipalikmut a rebulto dagiti santo, martir, bannuar, anghel, kerubin, ken kitikit a tumatayab, agduduma nga ayup a kas iti ugsa, alingo, kabalio ken dadduma pay, a nakitikit manipud iti kayo ken marmol wenno nasukog ket itan, kongkreto wenno Plaster of Paris itan a rebulto.

Nabigbigna ti rebulto ni Veronica— daydi Veronica—kadagiti nadayday a rebulto. Ulo agingga iti siket laeng ti rebulto. Bust relief ti pimmusay nga asawana. Saan kadi a maikanatad ti pannakaikitikit ti sibubukel a bagi ni Veronica, manipud ulo agingga iti dapanna tapno makita ken mabigbigna ti pudpudno a langa ‘di asawana?

Pinagandarna ti Vios ket apagapaman a timmangwa dagiti tallo a lallaki. Dida man laeng nasdaaw iti panagsardeng ken ipapanaw ti kotse iti batog ti patakder. Masansan ngamin nga agsardeng ni Dr. Lovidad iti pagkitikitan no agawid idiay San Fabian manipud iti Regional Hospital a pagtrabahuanna iti Dagupan. Nasimpuonna ti panagbukel ti rupa, manipud iti rusanger a marmol agingga idi mabigbigen ti rupa daydi baketna.

Nakaruaren iti siudad ket lablabsannan dagiti nalawa a pupokan ti bangus iti agsumbangir ti highway iti Bonuan-Guesset nga agtungpal iti ili ti San Fabian. Nalangsi ti pul-oy nga ipuruak ti angin-malem manipud iti asul a danum. Pamigsaen ti angin ket uray la agbuabo dagiti banderitas iti igid ti kalsada a nayon dagiti tartaraudi nga arkos ti naudi a Bangus Festival.

Malagipna daydi isasarungkar dagiti daulo ken kameng ti Women of Charity ti San Fabian iti balayda. Daydi ti umuna nga isasarungkarda manipud idi pimmusay ni Veronica iti kanikadua a tawen.

“Napagnunumuanmi ti panangbangonmi iti maysa a monumento iti sango ti simbaan a kas pangtaginayon iti lagip daydi Doktora Veronica iti kinaimbagna ken naimpusuan a pannakipagriknana iti kasasaad dagiti kailiantayo nangruna dagiti napanglaw,” inruangan idi ni Mrs. Padua a pangulo ti Women of Charity.

“Kiddawenmi ngarud ti pammalubosyo iti pannakabangon daytoy batonlagip para iti naasi ken naimbag unay a parsua a kas iti asawayo. Tampokan daytoy a batonlagip ti rebultona. Bust relief wenno barukong nga agpangato,” panangilawlawag ni Mrs. Padua.

Apay a ni Veronica ti napiliyo? saludsodenna koma idi ngem saan a nakapagkitakit. Asino koma ti makapagkedked iti daytoy naisangsangayan a pammadayaw? Ngem idi nakapanawen ti grupo, adtoy metten ti buteng nga agingga ita mangburburibor pay laeng kenkuana.

(Ania ti mangburburibor ken ni Dr. Miguel Lovidad, kailian? Ay, ket maammuam, a, no mapankan gumatang iti Bannawag, NObiembre 28, 2011 a bilang ket makitam ti pakabuklan daytoy a sarita:D )

Ti Sikap ni Kapitana Tabtabucol

Ti Sikap ni Kapitana Tabtabucol
Sarita ni EFREN A. INOCENCIO


Aso, kalding, baka… Asino ti agaagab? Nasken a marisutna iti kabiitan a panawen ta no saan… Ay!


“AMMOK nga addan nakasagana kadakayo a mangsikmaw iti puestok,” inserioso ni Kapitana Eleanoracion Tabtabucol. “Ken ammok nga ammoyo metten nga adun a kabarangayan ti tumamtamnay kaniak gapu iti dandani inaldaw a panagpukaw dagiti dingotayo. No saan nga aso, kalding! No saan a manok, pato!”

Timmakder ti kapitana ket nagpagnapagna.

“Kas tserman ti committee on peace and order, ania ti makunam, Kagawad Carasiao?” inggaged ti kapitana a minulagatan ti makangingiit a kagawadna iti sangona.

“Apo Kapitana,” binitin ni Kagawad Margelio Carasiao ti sungbatna idinto a tinangadna ti sallabawan ti saan pay a nabobedaan a barangay hall a kunam la no dita ti nakaisuratan ti rasonna, “agyamantayo ketdi ta awan pay nagpukaw a karnero.”

Kasla adda nangipis-it iti silit’ sairo iti tebbeng ti kapitana. “Natural laeng nga awan ta awan met adda tarakenna a kasta ditoy lugartayo!” inggulpakna. “Agseriosokayo man! Maibabain ti sangabukel a konseho no saantayo a marisut dagita a kaso!”

“Adda kadin tuduenyo nga agar-aramid, Apo Kapitana?” binagi ni Chief Tanod Budalito Eduardo.

“Apay a siak ti pagdamagam? Siak koma ti agdamag kenka!” inkusilapna iti hepe dagiti tanod, sa nagakar-akar dagiti bulladna kadagiti kasangsangona agingga a nagsaltek ken ni Kagawad Carasiao. Kalpasanna, impatallikudna dagiti imana sa pinaglagana dagiti ramayna sa timmallikud kadagiti mitmitingenna. Isu pay laeng met ti kasla pannakariing ti rikna dagiti kameng ti konseho ket simngay ti nagduduma a reaksionda. Adda naglibbi, adda met nagmulagat nga immisem a pakairamanan ni Kagawad Carasiao. “Agparparang a nakapuytayo nga opisial gapu kadagitoy a mapaspasamak,” intuloy ti kapitana.

“Amangan no ti liderato ti kayatmo a sawen a nakapuy, Apo Kapitana,” inyisem manen ni Kagawad Carasiao.

Kellaat a simmango ni Kapitana Tabtabucol. “Saanak a nengneng tapno diak kunaen a diak pinanunot dayta a kunam, kagawad!” kinunana a bulon ti panagsammakedna iti lamisaan a pagsasanguanda. “Ammok met a kayatnak a sukatan a kapitan!”

Timpaw ti anabaab ken garikgik.

“Kayatko a sawen, kapitana, a nakapsuten ti bagim,” inyayek-ek latta ti kasla manutsutil a kagawad. “Nataengankan ket marigatankan a mangidaulo iti aramidenmi.”

“Kas koma iti ania, aber?”

“Ay, ket saan kadi nga isingsingasingko nga agronda dagiti barangay tanod a pakairamanantayo, Apo Kapitana?” agarup impannakkel ti kagawad.

Napatilmon ti kapitana iti kinuna ni Kagawad Carasiao, ngem sakbay a makadlaw dagiti kasangsangona, intaliawna ken ni Chief Tanod Eduardo a nakataltalna iti nagtakderanna a suli: “Ania ti makunam iti dayta, Hepe?”

(Ops. Amangan no makamermeriendaenka, Kailian? Mapanka man pay la tumannawag dita palengke. Ikanayonmonto metten ti gumatang iti Nobiembre 21, 2011 a bilang ti Bannawag. Ta idiay a makitam ti tuloyna. Ayos ba, Kailian?)

Naglabsing iti Pagannurotan?

Ti Makunami

Naglabsing iti Pagannurotan?

Agsuksukisokkami ita kadagiti materiales para iti thesis-mi iti masterado iti literatura a pakaaramatan dagiti sarita iti Ilokano a nangabak kadagiti nadumaduma a pasalip a pakairamanan ti Palanca Awards.

Maragsakankami iti natakuatanmi a kinangato ti kalidad dagitoy a sarita. Kaaduanna kadagitoy ti rimmuar iti Bannawag ken kadagiti libro ti GUMIL.

Kas nakunan, nangabak iti pasalip dagitoy a sarita. Ket maibatay iti pagannurotan dagiti pasalip, orihinal dagitoy a sarita ken dida pay nangab-abak iti ania man a kita ti salip iti panagsurat. Ngem natakuatak nga adda dagiti sarita, nga iti panagkunak, linabsingda daytoy a pagannurotan.

Ti dakdakamatek ket dagiti sarita ni Apo Prescillano N. Bermudez a “Bukod a Daga” a nangabak iti Maikatlo a Gunggona iti Reynald F. Antonio Awards for Iluko Literature (2004) ken naipablaak iti Bannawag (Set. 20, 2004); ken ti “Apong Gabriel, Pundador” a nangyalat iti Umuna a Gunggona iti kategoria ti sarita iti Iluko iti Palanca Awards (2004) ken naipablaak iti Bannawag (Nob. 1, 2004). Dagitoy a sarita, pasetda gayam iti maysa a nobela, ti “Dagiti Pundador” a nabiit pay a nabasak iti Bannawag. Daytoy met a nobela, nangabak iti umuna a Philippine Writers Foundation Writing Grant.

Adtoy dagiti saludsodko:

1. No nangabak met gayamen dagitoy a sarita (a naaramid a paset dagiti nobela), apay a naisalipda (ken nangabakda) iti sabsabali pay a salip iti panagsurat? Saan kadi a panaglabsing dagitoy iti pagannurotan dagiti pasalip? Agpayso a writing grant ti inabak ti “Dagiti Pundador” ngem maysa met a kita daytoy ti salip ta nakipartisipar met ditoy dagiti dadduma pay a mannurat. Saan laeng a dayta, naipaayan daytoy iti pammadayaw ken kuarta a gunggona.

2. Idi maipablaak dagitoy a sarita, apay a di naikkan iti kredito ti Philippine Writers Foundation ket nailanad koma a dagitoy a sarita, naggapuda iti nobela a “Dagiti Pundador”?
--Ana Marie S. Salting
San Mariano, Isabela

Sungbat:

Ti kinaorihinal dagiti saritami a “Bukod a Daga” ken “Apong Gabriel, Pundador” ti pagsaltekan ti pakaseknan ni Ms. Salting. Sipupudnokami nga agkuna: Orihinal a sarita dagitoy a naipundasion iti nobelami a “Dagiti Pundador.” Kastoy met ti linaon ti pagannurotan ti Palanca a nangabakan ti “Apong Gabriel, Pundador” (ilanadmi iti orihinal nga Ingles a pannakaipablaak ti Palanca iti pasalipda idi 2007):

Rule #4: A work which has been awarded a prize in another contest before 12:00 m.n. at 30 Aril 2007 is not qualified for the awards.

Kas nobela iti Iluko a naipaay ti grant iti “Dagiti Pundador” babaen ti 1st Philippine Writing Foundation Writing Grant. Aggidiat ti nobela ken sarita.

Rule #5: Published/produced works which were first published between 1 May 2006 and 30 April 2007 and/or unpublished/unproduced works may be entered in the contest except in the Screenplay category where only unproduced works may be entered.

Ti nobelami a “Dagiti Pundador,” naipablaak, babaen ti Bannawag, manipud iti Mayo 16, 2011 agingga iti Setiembre 19, 2011.

Rule #6. In submitting an entry, a contestant represents and warrants that the work is his own and that he has absolute ownership of all intellectual property rights thereto. If the entry is an adaptation of another author’s existing work, the contestant shall submit to the Foundation the written consent of the author of the existing work, allowing the contestant to adapt the work, and to enter the adaptation in the contest…

Manen, kunami, dagiti saritami a “Bukod a Daga” ken “Apong Gabriel, Pundador,” naipundasion iti obra maestra a nobelami, “Dagiti Pundador.” No apay a nangabakda, awan ti masaomi. Raemenmi ti integridad dagiti kameng ti hunta ti hurado a nangpili kadakuada.

Sawenmi a sipupudno a saankami nga intellectually dishonest. Akuenmi a dagiti sarita a “Bukod a Daga” ken “Apong Gabriel, Pundador,” clone (awan mapanunotmi a napudno a kaibatoganna iti Iluko) ti nobelami a “Dagiti Pundador.”

Mainaig itoy, dawatenmi ken ni Ms. Salting a bukibokenna koma amin dagiti sarita iti Iluko ken Filipino a nangabak iti Palanca. Saankami a masdaaw no masirarakanna a saan a dakami laeng ti nang-clone kadagiti obra maestrami.

Kamaudiananna, sawenmi ti sumaganad a mangpasingked a dagiti premiado a saritami, addaanda iti bukod a persona tapno maibilangda nga orihinal nga ababa a sarita.

Datayo a Filipino a Kristiano, naayattayo nga agsida iti karne ti baboy. Kadagupan dagiti potahe ti karne ti baboy, ti letson ti pagay-ayattayo. Kainnagawna iti lamisaan a pakaidasaranna ti letson-kawali. Agpadada a letson ken karne ti baboy ngem addaanda iti kabukbukodan a langa ken raman.
-- Prescillano N. Bermudez
San Manuel, Pangasinan

(Naipablaak iti Bannawawag, Nobiembre 21, 2011 a bilang)

Umuna a Pasalip ti ALVIYA iti Sarita, naluktanen

Para kadagiti amin a mannurat

Umuna a Pasalip ti ALVIYA iti Sarita, naluktanen

Ipakaammo ti Secretariat ti ALVIYA Literary Foundation nga agawaten kadagiti sarita para iti umuna a Pasalip ALVIYA.

Esponsoran daytoy ni Alex V. Yadao, Founder/President ti ALVIYA Literary Foundation a tubo iti Libertad, Abulug, Cagayan nga agnanaed ita iti New York.

Imatonan met ni Freddie P. Masuli, iti pannakitinnulong ti GUMIL Cagayan, daytoy a salip.

Dagiti pagannurotan:

1. Naluktan ti salip idi Oktubre 29, 2011 a pannakayalnag ti ALVIYA Literary Foundation. Aggibus ti pasalip iti Pebrero 29, 2012.

2. Silulukat ti salip kadagiti amin a mannurat nga Ilokano ken uray pay kadagiti saan nga Ilokano ngem makasurat iti pagsasao nga Ilokano (Iluko wenno Iloko).

3. Nawaya ti makisalip a mangpili iti tema a kayatna a suraten ngem nasayaat unay no maipanggep iti panagkalkallautang wenno pannakigasanggasat (diaspora) ni Ilokano iti sabali a lugar/pagilian. Saan ketdi nga agtalimudok iti daytoy a tema dagiti kriteria iti panagpili kadagiti mangabak iti daytoy a tema ti diaspora. Kayatna a sawen nga awan ti bonus a puntos a maited kadagiti sarita nga addaan iti kastoy a tema.

4. Agatiddog ti pakisalip iti 10-25 panid iti short bond paper, nai-computer (agusar iti Times New Roman, Font Size 12) iti doble espasio ken addaan iti maysa a pulgada a kalawa iti amin nga igid ti bond paper.

5. Maysa laeng a sarita ti mapalubosan nga isalip ti kada mannurat a makisalip.

6. Nasken a bukod a putar ti autor ti maisalip, saan pay a naipablaak iti ania man a magasin, saan pay a nangabak iti ania man a kita ti pasalip, ken saan a naipatarus manipud iti ania man a lengguahe.

7. Ti laeng parbo a nagan ti autor ti agparang iti manuskrito a maisalip. Pakuyogan ketdi ti entry iti narikpan a sobre a nakailanadan dagitoy: paulo ti sarita, parbo ken pudno a nagan, ababa a kabibiag ti autor, ken cell phone number. Saanen nga ipatulod iti e-mail ti soft copy ti impormasion a mainaig iti autor (ti linaon ti narikpan a sobre).

8. Nasken a maipatulod ti sarita iti dua a porma: a.) hard copy/printed copy, uppat a nalawag a kopia a maipatulod itoy nga adres: PASALIP ALVIYA, c/o Freddie P. Masuli, Cagayan State University, Sanchez Mira, 3518 Cagayan; ken b.) soft copy a maipatulod babaen ti e-mail iti daytoy nga e-mail account: alviya.foundation@gmail.com.

9. Nasken a maawat ti Secretariat dagiti dua a porma ti pakisalip (hard copy ken soft copy) iti di naladladaw ngem alas 11:59 ti rabii ti Pebrero 29, 2011 (oras iti Filipinas).

10. Agtalinaed ti ania man a pangngeddeng dagiti hurado ken maisubli ti gunggona ti mangabak no maduktalan kalpasanna a sinalungasingna ti Pagannurotan Bilang 6. Awanto metten ti karbengan ti autor a makisalip kadagiti sabsabali pay a pasalip ti ALVIYA.

11. Agbalin a makipagtagikua ti ALVIYA Foundation kadagiti mangabak a sarita. Ngarud, kas iti autor, maaddaan ti agpasalip iti karbengan a mangipablaak kadagitoy mangabak a sarita iti ania man a wagas a kayatna karamanen ti elektroniko ken tradisional a wagas ti panagipablaak. Dagiti gunggona : First Prize, P15,000.00; Second Prize, P12,000.00 ken Third Prize, P10,000.00. Addanto met sertipiko dagiti amin a mangabak.

12. Maiwaragawag dagiti mangabak a sarita iti umuna nga aldaw ti Abril babaen ti Internet ken mayawat dagiti premio kadagiti autor bayat ti GUMIL Filipinas National Convention iti Kalgaw 2012.

(Naipablaak iti Bannawawag, Nobiembre 21, 2011 a bilang)

Ania Ketdin ni Inang!

Ania Ketdin ni Inang!
Sarita ni FELIX M. ESLAVA, JR.


Awan met problemada idi ken ni inangda. Agingga a dimteng ti panagbaketna a di unayen makapagpagna…

DATI a bukbukodda nga agbibiag da amang ken inang— dagiti katugangak— ditoy Pangasinan. Kadkaduaen ida idi daydi Dios-ti-aluadna a kayongko, a maysa kadagiti pito a kakabsat ni baket. Nasayaat ti linnangenda, a napaneknekak idi pay. Ngem idi na-stroke ni amang ket nabaldado tallo a tawenen ti napalabas, innala ida ti ipagko idiay Las Piñas. Ngem saan a nagbayag, pinagsinami met laeng ida iti pagnaedan. Ta nagbaliw metten ti ugali ni inang. Ti impambarmi, a pinati a dagus ni inang ta adda metten an-annayenna (marigatan a magna gapu iti reuma), tapno maaywananmi ida a nasayaat. Ngem ti kinaagpaysona, kuna ni ipag a saan a husto ti turog ni amang no agassidegda, aglalo no agkaiddada ken inang.

No saan a piliten ni inang nga ulesan ni amang no kasta a makapuot a saan a nakaules ni amang, ilukagna kano a damagen no kayat ni amang ti agkape uray tengnga ti rabii. Maysa pay, kankanayon a riknaen ni inang no umang-anges pay ni amang no kasta a matmaturogdan a puon ti masansan a pannakalukag ‘diay lakay. “Amangan no makalibas ‘ta amayo,” kanayon nga irasonna.

Napagsinami met ida a nasayaat. Ni amang ti pinili nga aywanan ni ipag, ta dida kano agkasunguan ken inang aglalo kadagiti appokona. Ania ngarud, naipabagi kadakami uray agkitakitak koma gapu kadagiti negatibo a madamdamagko maipanggep kenkuana. Sitatallugod met a kimmuyog kadakami idi agawidkami idiay Los Baños, Laguna a pagnaedanmi. Mangisursuroak sadiay idi—iti Unibersidad ti Filipinas.

Napayamanak ketdi idi agangay ta awan met ti problemami ken ni inang bayat ti panagkakabbalaymi. Natulnog, isuna laeng ta medio inlaaw ti pannakisao ta adda tultulengna. Saan a managbuya ti TV— siguro, gapu ta dina met laeng matarusan ken mangngeg unay ti uni daytoy. Pannurayna ketdi ti mapan iti kuartona nga agkupinkupin kadagiti badona uray napintas met ti pannakaurnosda. No saan, bilangenna ti kuarta nga iduldulinna. Wenno, no makalagip, binsibinsirenna dagiti alahas a naitugotna. Agsangit ti maysa a lawas a saanna nga aramiden dayta...

(Nagustuam met laeng, Kailian? Basaem la ngarud bassiten ti tuloyna iti Nobiembre 14, 2011 a bilang, panid 4.)