Kaso ti dengue iti Cagayan, umad-adu

Agtultuloy nga umad-adu dagiti kaso ti dengue iti probinsia ti Cagayan a nakatayanen ti pito katao gapu iti nasao a sakit manipud idi Enero agingga iti Agosto iti daytoy a tawen.

Kuna ni Dr. Carlos Cortina, provincial health officer, a nangatngato ti nasao a bilang no maidilig iti nairekord a dua a natay iti isu met laeng a panawen idi 2011.

Inako met ni Cortina a nakadadanag ti umad-adu a kaso ti dengue iti Cagayan a kadagiti naglabas a tawen, addaan iti kababaan a kaso ti dengue no maidilig kadagiti kabangibangna a probinsia iti Rehion Dos.

Kuna pay ni Cortina a sipsiputan ti provincial health office ti sibubukel a komunidad ken saan laeng a kadagiti eskuelaan ta rumrummuar iti rekordda nga uray idi Abril ken Mayo nga awan ti serrek, nangato latta ti nairekord a kaso ti dengue.

Kaaduan kadagiti mabikbiktima iti sakit ket adda iti edad 10 agingga iti 20 manipud kadagiti dadakkel nga ili iti probinsia a kas iti Tuguegarao City, Solana ken Baggao.

(Naipablaak iti Bannawag, Septiembre 17, 2012 a bilang.)

Dengue, liklikan

Binallaagan ti Department of Health (DoH) ti publiko nga ipingpinget pay ti panagannadda tapno saan ida a kapten ti sakit a dengue.

Kinuna ni Health Assistant Secretary Dr. Eric Tayag, direktor ti DOH-National Epidemiology Center (NEC), a nagtalinaed a maysa nga ipangpangruna a proyekto ti DoH ti pannakaparmek ti dengue.

(Naipablaak iti Bannawag, Hulio 23, 2012 a bilang.)

Adda metten Dengue Club

Nangbukelen iti Dengue Club ti sumagmamano a pagadalan iti pagilian tapno sangsangkamaysada a manglaban iti sakit.

Linugayan ti opisina ni Department of Education (DepEd) Secretary Armin Luistro ti sangsangkamaysa a panagtignay dagiti estudiante tapno makontrol ti panagwaras dagiti lamok a nagimet iti dengue virus.

Usaren dagiti kameng ti club ti libre nga orasda nga agdalus iti aglawlaw ken itandudo dagiti addang tapno makontrol ti lamok.

Naipablaak iti Bannawag, Setiembre 12, 2011 a bilang

Dengue Fever: Maragatas ti Nangpaimbag Kenkuana

Dengue Fever: Maragatas ti Nangpaimbag Kenkuana
Ni LEONARDO S. FAGARAGAN

SAANMI nga am-ammo a personal ni Rhea ngem nagdanagkami met idi maammuanmi ken ni Ariel S. Tabag, Poetry ken Entertainment Editor ti Bannawag, a delikado ti kasasaad daytoy misis ti gayyemna a rakista nga adda iti maysa nga ospital iti Novaliches, Quezon City gapu iti dengue fever.

“Adda kano internal bleeding-na,” kinuna ni Apo Tabag idi makasaritami. Ken nababa kano unayen ti blood platelets daytoy.

Ngem kalpasan ti sumagmamano nga aldaw, nakaangeskami iti nalukay idi ipadamagna manen a nakaruaren iti ospital ni Rhea. Naimbagan kanon.

Ket ti kunada a nangpaimbag kenkuana?

Ti ruot nga aw-awagantayo iti maragatas (tawa-tawa iti Tagalog wenno euphorbia hirta iti siensia).

Nagangerda kano iti bulong ti maragatas ket daytoy ti impapainumda ken ni Rhea malaksid iti imbilin ti doktorda nga ipatomarda. Nadamagda kano ngamin nga adun ti naag-agasan ti nasao a mula a kinapet ti dengue.

Kunada a mismo a ti doktor ni Rhea, nasdaaw met iti kellaat nga ingangato ti bilang ti blood platelets daytoy. “Talagang mabisa pala ang tawa-tawa!” kinuna kano daytoy.

Sabagay, mismo a ni Department of Health (DoH) Secretary Enrique T. Ona ti nangipakaammo sumagmamano nga aldaw kalpasanna a maibatay iti pakpakauna a pannakaamiris ti maragatas iti laboratorio, agparparang nga “addaan iti epekto” ti maragatas iti pannakaagas dagiti agsagsagaba iti dengue.

Saan pay met ketdi a sigurado, a kas kuna ni Ona, ngem itultuloy ti Department of Science and Technology (DoST) ti panagsukisokna maipanggep iti “active ingredient” ti maragatas nga agparparang a nasamay a pangparmek iti bayrus.

Idi pay met ketdi nga ibagbaga dagiti mamati iti “herbal medicine” nga epektibo ti maragatas a pangagas kadagiti agsagsagaba iti dengue fever. Awan la ngamin ti pormal a panagsukisok dagiti sientista a mangipaneknek koma iti kinasamay daytoy.

Kas kuna dagiti nakalasat iti dengue, ti maragatas ti nangpaimbag kadakuada ta kalpasan ti panagin-inumda iti nagangran iti maragatas, ngimmato ti “blood platelets count” dagitoy.

Ibalakad dagiti herbalist (erbolario, kunatayo man laengen) a ti sibubukel a mula wenno ruot – mairaman ditan dagiti sabong, bulong, kayo ken ramutna—ti maipaburek ket ti nagpaburkan ti maipainum iti pasiente iti kaadu a maysa a tasa iti kada oras; iti kasta, makita ti napintas a pagbaliwan ti pasiente iti uneg ti 24 nga oras.

Kuna dagiti doktor a kadagiti kaso ti nakaro a dengue, agsagaba ti pasiente iti dehydration, hemorrhage (panagpadara) ken panagdaringungo, ken panagruar ti dara iti lapayag, ken panagdara dagiti gugot. Daytoy a kasasaad ti pasiente, ibungana ti anemia ken organ failure.

Innayon ni Health Secretary Ona: “Awan pay met ti nadamagmi a side-effects wenno dakes nga imbunga ti panagin-inum iti nagpaburkan iti maragatas. Ket napintas met ti panagin-inum iti daytoy ta iliklikna ti pasiente iti dehydration.”–O

Naipablaak iti Bannawag, Setiembre 12, 2011 a bilang

Kinapet ti dengue iti IS, umabot iti 2,293

Umaboten iti 2,293 ti kaso ti dengue a nairekord ti Phovincial Health team Office iti sibubukel a probinsia ti Ilocos Sur manipud Enero agingga iti agtengnga ti Agosto.

Daytoy ti impakaammo ni Provincial Heath team leader Benjie Castillo bayat ti Provincial Consultative Meeting Kontra Dengue iti Siudad ti Vigan idi Agosto 19.

Kayat a sawen daytoy a 370% ti ngimmatuan ti kaso no idilig iti 2010.

Kaaduan iti kaso a nairekord ti Siudad ti Vigan nga addaan iti 232, sumaruno ti Sto. Domingo, 201; ken nagpada iti 192 ti ili a Bantay ken Cabugao. Adda metten 12 a natay gapu iti daytoy. Karaman met kadagiti addaan iti makaalarma a panagngato ti kaso ti nasao a sakit dagiti ili ti Bantay, Vigan, Candon, Caoayan, Sta. Cruz ken Santa.

Iti panagsarita ni Gov. Luis “Chavit” Singson bayat ti programa, dinawatna ti suporta dagiti amin a sektor tapno tumulongda a manglapped iti dengue kadagiti lugarda gapu ta di ang-angaw ti didigra a paspasaren ita ti probinsia. Kinunana pay a masapul a pasayaaten pay ti programa a walking blood bank tapno adda madadaan a pangalaan iti dara no adda dagiti kaso nga emerhensia.

Indawat met ni Vice Gov. DV Savellano ang itultuloy ti kinamanagdaldalus kas kangrunaan nga igam kontra iti lamok a paggapuan ti sakit a dengue. Kuna daytoy a kasapulan ti community involvement itoy a gundaway tapno malapdan ti lalo pay a yaadu dagiti maapektaran.

Maipalagip nga indeklara ni Gov. Singson ti sibubukel nga Ilocos Sur iti babaen ti state of calamity idi Agosto 1 gapu iti panagraira ti nadakamat a sakit. (Mancielito S. Tacadena)

(Naipablaak iti Bannawag, Setiembre 5, 2011 a bilang.)

Health center, nakiddaw a maluktan para kadagiti biktima ti dengue

Kiniddaw ti Departamento ti Salun-at (DoH) kadagiti local government unit (LGUs) a luktanda dagiti health center iti lugarda uray iti agtapus ti lawas para iti dengue screening gapu iti agtultuloy a yaadu ti bilang dagiti biktima itoy a sakit.

Segun ken ni Dr. Eric Tayag, director ti DoH-National Epidemiology Center (NEC), kayatda a maliklikan ti sobra a panagdudupudop dagiti pasiente kadagiti ospital isu a panggepda ti maaddaan iti weekend screening.

Segun iti record ti DoH, addan 45,333 a kaso ti dengue iti pagilian manipud Enero agingga iti Agosto. Basbassit ketdi no idilig iti napalabas a tawen.

Nupay kasta, naiget latta ti panagbantay ti DoH nangruna itoy a bulan a makuna a “peak season” wenno kaaduan iti mabiktima iti nasao a sakit.

(Naipablaak iti Bannawag, Agosto 29, 2011 a bilang.)

Dengue, makontrol babaen ti panagdaldalus,kuna ti Dept. of Health

Iti laksid ti agtultuloy a yaadu dagiti mairepreport a kaso ti dengue iti pagilian, natalek ti Department of Health (DoH) nga agkuna a mabalin a makontrol ti panagwaras ti sakit, a maysa a pangta iti publiko.

Segun ken ni DoH Secretary Enrique Ona a no agtitinnulong laeng dagiti umili, makontrol ti yaadu ti kaso ti dengue.

“Pakaseknan ti amin ti dengue, ngem no agtitinnulongtayo, makontrol daytoy,” kuna ti Sekretario.

Kagiddan daytoy, kiniddaw ni Ona dagiti umili nga agtitinnulongda a mangdalus iti aglawlawda, kasta met dagiti para publiko a pagadalan, simbaan, tiendaan, ken dagiti komunidad, kas paset dagiti aktibidad ti DoH kontra iti dengue.

Impalagip ni Ona a ti kabilegan a panglaban iti nasao a sakit a maala manipud iti kagat ti lamok ket isu ti panagdaldalus ken panangdadael kadagiti lugar a mabalin a pagnaedan dagiti lamok a nagimet iti dengue.

Segun iti report ti DoH, nga iti umuna nga innem a bulan daytoy a tawen, umabot iti 27,071 dagiti kaso ti dengue iti pagilian.

Iti nasao a bilang, 172 ti kompirmado a natay.

Nababbaba ketdi ti nasao a bilang iti 4.2 porsiento no maidilig iti nairekord a 28,234 a kaso iti napalabas a tawen iti isu met laeng a tiempo.

Karaman kadagiti nabiktima ti sakit kadagiti agedad laeng iti awan pay maysa a bulan agingga iti 89 anios.

Ad-adu latta dagiti lallaki a mabiktima nga adda iti 53 porsiento iti pakabuklan a kaso gapu ta ti la pappapanan dagiti ubbing a lallaki; ngarud, masansan nga addada kadagiti lugar a pagaayat a pagnaedan dagiti lamok.

Nipablaak iti Bannawag, Hulio 4, 0 a bilang.

DoH, namallaag kontra sakit iti panagtutudo

Gapu iti ilalas-uden kadagiti bulan a matutudo, namalaag ti Departamento ti Salun-at (DoH) kadagiti umili nga agannad kadagiti sakit a mabalin a maalada iti tiempo ti tudtudo.

Partikular a binallaagan ti DoH dagiti nagannak a siguraduenda koma a natalged dagiti annak kontra kadagiti sakit a maala iti panawen ti panagtutudo, nangruna ket sumsumrek dagitoy iti eskuelaan.

Segun ken ni DoH Secretary Enrique Ona, masansan a dagiti sakit a maala iti tiempo ti tudtudo ket uyek, panateng, trangkaso, ken leptospirosis.

Namallaag met ti Sekretario nga agannad iti dengue fever a masansan met a mangbiktima iti panawen ti panagtutudo.

Balakad ni Ona a no madin ti marikrikna ti ubing, ken addaan makita a simtoma ti uyek ken panateng, dagus koman nga ikkan iti agas, ket saanen a pastreken iti eskuelaan.

Nasayaat met no agaruat kadagiti long sleeves ken leggings dagiti ubbing tapno saan a makagat iti lamok.

Innayon pay ni Ona a siguraduen koma dagiti nagannak nga adda balon dagiti ubbing a kapote ken payong a mausarda a proteksion iti tudo.

Bannawag, Hunio 27, 2011, panid 38.