Sigarilio, maipangina, koma, kuna ti WHO

Nasken a maipangina koma dagiti mailaklako a sigarilio iti Filipinas tapno maawan ti ganas dagiti ubbing a gumatang iti sigarilio.

Kinuna ni Dr. Susan Mercado, lider dagiti mangilablaban iti pannakapukaw koman ti sigarilio iti Western Pacific Region, a ti Filipinas ti maikadua iti kalakaan iti lakona a sigarilio iti rehion.

Maibatay iti komputasion ti “average” a presio dagiti kalatakan a brands, magatang laeng ti sangapakete a sigarilio iti P17,” kinuna ni Mercado.

“Iti Filipinas, nalaklaka payen ti sigarilio ngem ti kendi. Masapul a panunotentayo met koma ti ibunga ti maysa nga stick a sigarilio iti salun-at. No seriosotayo maipanggep iti salun-at dagiti ubbing a Filipino, masapul nga ipanginatayo ti singarilio iti agpang nga agbalin daytoy a saan a gagangay a tagilako,” kinuna ni Mercado iti komperensia nga inangay ti WHO iti Manila itay lawasna.

Ipakita ti datos ti WHO a maysa iti tallo a Filipino a lallaki nga agtawen iti 13 agingga iti 15 ti agsigsigarilio. Kayat met a sawen daytoy a 28 a porsiento kadagiti kadagiti ubbing a lallaki ti agsigsigarilio.

Mainaig iti daytoy, kiniddaw ni Dr. Soe Nyunt-U, pannakabagi ti WHO iti Filipinas, kadagiti kongresista nga ipangatoda koma ti buis ti tabako para iti pagsayaatan dagiti ubbing a Filipino. Imballaag ni Soe nga ar-aramiden dagiti kompania ti tabako ti amin tapno mabaliwan ti “sin tax law” a maad-adal ita iti Kongreso tapno maikadakkel ti buis ti sigarilio ngem saan a maapektaran ti presio ti sigarilio.

(Naipablaak iti Bannawag, Agosto 13, 2012 a bilang.)

Buis ti sigarilio ken alkohol, kayat ni PNoy a maipangato

Anamongan ni Presidente Aquino ti panggep ti Kamara a pannakaipangato ti buis ti tabako ken dagiti produkto nga adda alkoholna tapno adda pangalaan ti gobierno iti nayon a pundo ken tapno pangupay kadagiti agtutubo nga agbisio.

Iti pannakiuman kenkuana dagiti agiwarwarnak itay lawasna, kinuna ti Presidente a ti mainayon a buis iti tabako nga agdagup iti P33-bilion, mausarto met laeng a para kadagiti programa iti pannakatagiben ti salun-at ken pannakapataud dagiti nayon a pamastrekan dagiti agmulmula iti tabako.

Panggep pay ti gakat a mangipangato iti makunkuna a “sin” taxes a rakraken ti monopolio iti industria ti tabako.

Iti agdama, maymaysa laeng a kompania ti tabako ti pakailaklakuan dagiti tabako a produkto dagiti mannalon isu a saan a mailaban dagiti mannalon ti kayatda a presio ti apitda.

(Naipablaak iti Bannawag, Mayo 28, 2012 a bilang.)

Narang-ayda La Ketdi Itan

Ti Makunami
Narang-ayda La Ketdi Itan

Apay koma nga isardengtayo ti agmula iti tabako a Birhinia ket daytoy pay laeng ti kaganaran a mula iti Kailokuan? Gapu iti kadakkel ti kuarta a maal-ala ti gobierno iti buis manipud kadagiti sigarilio a maparpartuat iti Filipinas ken iti buis ti tabako nga aggapu iti ganggannaet a mailalaok iti tabakotayo tapno bumanglo ti maaramid a sigarilio, maibingbingayan dagiti probinsia nga agmulmula iti daytoy. Mapan a 15 porsiento iti buis dagiti sigarilio a maar-aramid iti Filipinas ti maibunong kadagiti nadakamat a probinsia, kas sagudayen ti RA 7171 (An Act to Promote the Development of the Farmers in the Virginia Tobacco-Producing Provinces).

Kas sagudayen ti linteg a naaprobaran idi Enero 9, 1992 (wenno dandanin 19 a tawenen ti napalabas), panggep daytoy a parang-ayen dagiti mannalon kadagiti probinsia a pakaimulmulaan ti tabako a Birhinia babaen dagiti nadumaduma a proyekto a kas kadagiti cooperative project, livelihood project, agro-industrial project, ken farm-to-market roads.

Sangapulo ket siam a tawenton a maipakpakat ti linteg inton Enero 9, 2011 ket patiek nga iti dayta a kapaut a panawen (ala, uray ibagatayon a nakurkurang ngem 19 a tawen a naipakat ti linteg), narang-ay la ketdi itan, wenno ad-addan a simmayaat ti kasasaad dagiti mannalon kadagiti probinsia a pakaimulmulaan ti Birhinia—kas panggep ti RA 7171.
--Luis Pascual, Jr.


(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 28, 2011 a bilang.)

Nagpintasen a Buya, Kunam?

Manipud iti Editor

Nagpintasen a Buya, Kunam?

ADU man itan a mannalon iti Kailokuan ti agsemsemilia iti imulada a tabako. Ket iti di agbayag, madarnapanto manen ti adu a talon ken bangkag iti Kailokuan iti nagpintas a buybuyaen a nakalanglangto a katabakuan.

Ngem no ti Framework Convention Alliance (FCA) ti mapaturay, nasaysayaat koma no awanen dagitoy a katabakuan. Ngamin ta dagiti bulong ti tabako ti maaramid a sigarilio ket segun iti gunglo (a buklen ti 350 a non-government organization manipud iti 100 a pagilian), ti panagsigarilio ti mangigubgubuay iti pannakatay ti riniwriw a tattao iti sangalubongan.

Iti agdama, addan 174 a pagilian iti sibubukel a lubong, a pakairamanan ti Filipinas, a nangpirma iti katulagan nga impaulog ti WHO-FCTC (World Health Organization-Framework Convention Alliance) mainaig iti pannakaiwayat dagiti addang tapno makissayan ti bilang dagiti agsigsigarilio iti masakupanda a lugar no di man naan-anay koman a maiwalin ti panagsigarilio iti bukodda a lugar.

Kinapudnona, iti maika-62 a sesion ti WHO Regional Committee for the Western Pacific a naangay itay nabiit iti Manila, dinayaw ti WHO-FCTC ti Filipinas kadagiti addangna kontra iti panagsigarilio a kas iti panangilabanna iti pannakaingato ti buis dagiti sigarilio—a manamnama a mangupay kadagiti mannigarilio gapu iti ingingina met ti sigarilio.

Maibatay iti rekord, kuna ti WHO-FCTC a mapan a 100 milion a tattao ti natay iti sangalubongan iti napalabas a maika-20 a siglo gapu iti tabako. Ket no agtultuloy laeng ti yaadu dagiti mannigarilio, kuna ti WHO-FCTC a mapan la ketdi a 1 bilion a katao ti matay gapu iti tabako iti maika-21 a siglo (daytoy a siglo).

Gagangay a mainanaig ti panagusar iti tabako kadagiti sakit a mangapektar iti puso ken bara; maibilang pay daytoy a makatulong iti pannakapataud ti kanser ken dadduma pay a sakit ti bara, ken iti pannakaatake iti puso ken stroke (atake iti utek), kas kuna ti FCTC.

Ala, wen, mabalin nga ammon daytoy ti adu nga agmulmula iti tabako. Ngem no kasta ti ipaay ti industria ti tabako iti salun-at, apay kano a ti Filipinas a nangpirma iti katulagan nga impaulog ti WHO-FCTC, supsuportanna met laeng ti panagmula iti ad-adu koma pay a tabako?

Makaulaw a kas met laeng iti tabako. –O

(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 14, 2011 a bilang.)