Ti Makunami: Misa de Gallo Wenno Misa de Aguinaldo?

Iti salaysay ni Apo Neyo Mario E. Valdez a “Misa de Gallo Wenno Misa de Aguinaldo?” (Dis. 19, 2011), sinaludsodna no ania nga agpayso ti rumbeng a mayawag iti misa a maramrambakan manipud iti Disiembre 16 agingga iti Disiembre 24 a pangselebrar iti panagkasangay ti Anak ti Dios. Misa de Gallo kadi wenno Misa de Aguinaldo?

Kadagiti Ilokano, ad-adu ti mangaw-awag iti daytoy a misa iti Misa de Gallo a nagramut iti sursuro nga inyallatiw dagiti Kastila kadakuada. Iti literal a pannakaipatarusna, kawitan ti kayat a sawen ti balikas a “gallo.” Ngem saan met a misa dagiti kawitan wenno para kadagiti kawitan daytoy no di ket naaramat laeng ti taraok dagiti kawitan a pagsenialan a dumtengen ti parbangon wenno ti aw-awagan dagiti Ingles iti “predawn period.” Nainanaig ti taraok ti manok kadagiti espiritual nga aramid kadagiti monasterio iti nagkauna a paset ti Katolisismo ta dagitoy ti nagsensenialan dagiti relihioso iti oras ti panagkararagda a pangipaduyakyakanda pay iti mamimpat kadagiti salmo ti panagdaydayaw.

Iti agdama, adu pay laeng ti mangar-aramat iti taraok ti manok a pagorasanda a kas kadagiti Ifugao a mangipaneknek nga uppat a daras nga agtaraok dagiti manok iti agpatnag nga iti umuna, isu ti panangipakaammo dagiti manok a dumtengen ti parbangon wenno tengnga ti rabii.

Daytoy met ti rason no apay nga aw-awagan dagiti Tagalog daytoy a misa iti “Simbang Gabi” wenno “Midnight Mass” kadagiti Ingles. Sigud ngamin a maramrambakan daytoy a misa iti tengnga ti rabii ngem napagbalinen nga iti nasapa a bigat wenno kadawyan nga iti alas kuatro ti agsapa ti pannakaannongna. Iti pannakayakar ti iskediul ti pannakarambak daytoy a misa, di met nasuksuktan ti sigud nga awagna tapno agbalin koma a “Simbang Umaga” wenno “Morning Mass” nga ad-adda met no kuan a makatikaw ta kadawyan met nga iti agsapa ti pannakaramrambak dagiti misa.

Iti bukodmi a panirigan, ad-adda a maitutop a maawagan ti misa iti mismo a bisperas ti Paskua iti “Misa de Aguinaldo”wenno “Misa Aginaldo” ta Paskua ngarud ti kaipapanan ti balikas nga “aguinaldo.” Kinapudnona, daytoy ti yaw-awag ti kaaduan nga Ilokano a nagdappat iti Tanap ti Cagayan iti daytoy a misa.

Ngem uray no kasta, mamatiak a saan nga iti panagpipinnapilit no ania ti rumbeng nga ipanagan iti daytoy a panagrambak ti pammati. Adda daytoy iti napasnek a pannakarambak ti solemnidad daytoy nga okasion.

--JIM P.DOMINGO
Siudad ti Tuguegarao

(Naipablaak iti Bannawag, Enero 2, 2012.)

Lantern Parade

LANTERN PARADE. Naiparada dagiti parol nga aramid dagiti Biguenio iti sentro ti Siudad ti Vigan bayat ti lantern parade a naangay idi Disiembre 16, 2011. Maysa daytoy kadagiti aktibidad iti pannakarambak ti Paskua iti daytoy a siudad. (Ladawan: Joey Culabat/ Teksto: Dante Tacata)

(Naipablaak iti Bannawag, Enero 2, 2012.)