Disiembre 12, 2011

SARITA
4 Ti Bukodda a Belen
Ariel S. Tabag

NOBELA
16 Dagiti Bituen iti Imatangda (7)
Jose A. Bragado
32 El Guapito (46)
Dionisio S. Bulong

DANIW
6 Desaparecidos
Roy V. Aragon
18 No Apagkidem
Rosalie V. Calpito
22 Biag ni Lam-ang (6)
Bersion ni Leopoldo Y. Yabes

SALAYSAY
8 Gapu Ta Daytoy ti Linteg (14)
Hues Joven F. Costales (Ret.)
12 Nabalsan ni GMA?
Neyo Mario E. Valdez
38 Tilapia iti Pinagayan, Napintas a Pamastrekan
Leilanie G. Adriano
40 Baro a Barayti ti Patatas a Para iti Patad
Reynaldo E. Andres

KOMIKS
24 Miks & Tiks
26 Dagiti Bannatiran iti Bantay Maoac-oacar (48)
28 Tres Muchos (29)

KOLUM
10 Kas Kuna ni Manang Imee
14 Dear Judge
19 Dear Doc
31 Okeyka, Apong
34 TIPS
37 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
42 Padasem Daytoy, Kailian
44 Ading Kosinera

PAGLINGLINGAYAN
45 Carefully, Bump the Head, Kdp.
46 Showbiz
48 Sinniriban
48 Sapukas
48 Sudoku
48 Aggarakgaktayo

DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
7 Manipud iti Editor
15 Tao, Lugar, Pasamak
17 Siled ti Kararag
20 “Wen, Inang, Kagurguranak ni Ma’am!”
21 Naimas ti Tinubong ni Manang Flor
33 Txtm8
35 Ti Gasatmo Ita a Lawas
38 Ammuem Pay Dagitoy

Idiay Dakkel a Balay

Sarita ni RONNIE ES. AGUINALDO

Iti ipapanna iti “dakkel a daga,” idiay ayan ti “dakkel a balay,” adda naammuanna… wenno naammuanda amin…



INKIDEMKO ti panagluak tapno diak makita ti panangalun-on ti angep iti kasla nakakubukob a pag-ong nga Isla Camiguin. Kasla ngamin makitkitak ti kinaragsakmi kadagiti kapatadak a pinanawak iti isla. Agkakaatagda la ketdi manen nga agiinnangaw a kas iti masansan nga ar-aramidenmi no kasta a tiempo ti panaginana iti kastoy nga agmatuon. Wenno kasda met laeng kaniak a kasla nabayagen a naulila nupay itay laeng a nagpipinnakadakami?

Napasennaayak. Maysa laeng ti kapkapnekak: naunday a panawen ti palabsen santo manen agkikitakami— no agkikitakamto pay.

Intugotnak ni Lolo Ambo iti panagawidna idiay Villa, Santa Teresita– idiay aw-awagan idi ni tatang iti “dakkel a daga”—kalpasan a naitanemmi ni tatang idi kalman, a kas met laeng iti napagteng ni nanang idi bassitak pay. Natay gapu iti sakit a dimi napaagasan. Inlakomi ti sangkabassit a sanikua a nagrigrigatanna. Diak umannugot idi damo—a kas met iti panagkedkedko a sumurot kenkuana. Ta ania ti agur-uray a gasatko iti pangipadpadanna kaniak? Ngem naallukoynak met laeng ta inkarina a nayonannanto ti pagenrolko. Nabayagen a tinartarigagayak ti makapagtuloy nga agadal nupay duapulokon. Isu laeng ti ammok a mabalin nga igamko a mangsapul iti rang-ay nga inar-arapaap ‘di tatang.

Nalaka ti panangilako ni Lolo Ambo iti daga. Sayang. Ngem kasla awan aniamanna kenkuana. Para kenkuana, nasaysayaaten ngem ti pagnumaran ti sabali inton awanakon iti Camiguin.

“No adda kasapulam, asino ti pagtarayam ditoy?” kuna pay ni Lolo Ambo. Awan ngamin ti masao a kabagiak iti Camiguin. “Ken ania ti masakbayam ditoy?”

Adda puntos ni lolo. Naimatangak no kasano nga inlumlom ‘di tatang ti amin a sikona tapno laeng sumayaat met ti panagbiagmi. Ngem awan man laeng nagmukasanna. Ngem naragsakkami met uray bassit ken di pay nakaraman iti semento ti balaymi.

Napasennaayak iti pannakalagipko iti dayta. Kaasi pay dagiti muyong iti aglawlaw ti balay ta awanen ti mangtaripato kadagitoy. Naidawatko laengen a saan a baybay-an dagiti gagayyemko dagiti mula.

Diak immannugot nga ilakomi pati ti balaymi, wenno kalapaw a kas kuna ni tatang nupay panakkelen met iti panagkunak ken napintas a buyaen ti sumileng pay a tarikayona gapu iti nasayaat a pannakatagibenna. Intedko ti pammalubos a pagyanan pay laeng dagiti kapatadak.

Naun-uneg manen a sennaay ti pinasutko. Talaga gayam a narigat ti pumanaw. Namrayak laengen nga insurot ti panagkitak kadagiti malabsanmi a flying fish, kadagiti agtabbuga a baliena ken kadagiti agsaning-i a balalang a pasaray agparang iti sanguanak. Ket nabukel ti maysa a kari: agsubliakto iti Camiguin.

(Matungpal ngata daytoy kangrunaan nga agbibiag ti karina, Kailian? Ala, mapanmo man lukiben iti magasin, Disiembre 5, 2011 a bilang.)

Ilokano a Samiweng Para Agkasangay

Innalami lattan ti Ingles a notasionna iti YouTube, Kailian. Kastoy man:

Title of the song is "Padapadakam", the only Ilocano Birthday Song. This is the Pinili (Ilocos Norte) version. Lyrics supplied by Ely Ludy F. Bravo & Cles B. Rambaud. Abrelata Singers: Ariel S. "Asseng" Tabag & Noli S. "El Balo" Dumlao, characters of "Miks & Tiks" graphic serial. Video by: Cles B. Rambaud. Lighting Supervisor: Juan Al. Asuncion



here's the lyrics:

Padapadakam'
(Pinili, Ilocos Norte version)

Padapadakam' a siraragsak/ A kumablaaw mangipaduyakyak/ Ta nagtengan ti aldaw a pannakayanak/ Ni (nagan ti agkasangay) a napnuan gasat.

Balangat a naurnos dagiti sabsabong/ Nga umaymi kenka isaad dita ulom (adda mapan mangisaad iti korona iti agkasangay)/ Kasta met a yawatmi kenka/ 'Toy naindayawan unay a palma (adda mangyawat iti palma wenno sabsabong iti agkasangay).

Sapay iti Dios ta ilayonna koma/ 'Ta salun-atmo, biag ken regta/Ken 'ta pintasmo a nagpaiduma/ Nga ap-apalan dagiti kas kenka.

Pamaskua nga ay-ayam, naiballaag nga annadan

Pangpanggepenyo kadi a sagutan dagiti ubbing pay nga annakyo wenno dagiti annakyo iti buniag kadagiti ay-ayam itoy a Paskua?

Agannadkayo, kuna ti maysa a party-list a diputado gapu iti kunana a pannakatakuat ti kaadda ti sabidong iti adu nga ay-ayam a mailaklako iti Filipinas nangruna iti Paskua.

Mainaig itoy, kiniddaw ni CIBAC Party-list Rep. Cinchona Cruz iti Kongreso ti pannakapanday ti linteg a mangpapigsa kadagiti pagalagadan a mangsiput iti pannakailako ken pannakapartuat dagiti ay-ayam ken dadduma pay a sagut iti Paskua a saan a makapatar iti pagbatayan-iti-kinatalged nangruna kadagiti nausar a ramen iti pannakaaramidda.

Kuna ni Dip. Cruz a maibatay iti panagadal ti non-government organization nga Eco Waste Coalition, 29 porsiento kadagiti mailaklako ita nga ay-ayam ti natakuatanda nga addaan iti di nakurkurang ngem maysa a makasabidong a ramen a kas koma iti lead, chromium, mercury, cadmium, antimony ken arsenic.

Kuna ni Cruz a maibatay met iti panagadal ti International Agency for Research on Cancer iti U.S.A., natakuatan a ti chromium, makapakanser; ti cadmium, makadadael iti bara; ti cadmium ken antimony, agpada met a makapadakes iti kidney; ti mercury, makadangran iti utek, tian, resistansia, kadagiti bara, kidney, kudil ken kadagiti mata; ti met arsenic, makadangran iti tian, kadagiti bagis ken iti kudil.

(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 5, 2011 a bilang.)

Kindergarten, kapilitanton kadagiti 5-ti-tawenna nga ubbing, segun iti gakat

Manamnama ti inkapilitanton a panagatendar dagiti ag-5-ti-tawenna nga ubbing iti kindergarten, kas maibatay iti House Bill 3826 nga am-ammo pay a kas Kindergarten Education Act 2001.

Inaprobaran metten itay lawasna ti Senado ti bukodna a bersion ti gakat iti panangesponsor ni Sen. Edgardo Angara.

Gapu met itoy, maidatagen dagitoy dua a bersion (ti inaprobaran ti Kamara ken ti inaprobaran ti Senado) iti bicameral committee tapno maurnos dagiti naggigidiatanda.

Kinuna ni Sen. Angara nga iti manamnama a pannakapanday ti linteg maipanggep iti inkapilitan a panagbasa dagiti ubbing iti kindergarten, ken iti dua a tawen a mainayon a panagadal dagiti estudiante iti haiskul, ad-addanton a maitag-ay ti kalidad ti edukasion iti Filipinas.

(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 5, 2011 a bilang.)

BAGUIO CITY CHARACTER POEM WRITING CONTEST 2011

BAGUIO CITY CHARACTER POEM WRITING CONTEST 2011. Naiwayat ti Baguio City Character Poem Writing Contest 2011, iti babaen ti tema a “Sustaining the Growth of Baguio through Teamwork and Character Building,” nga inlungalong ken indauluan ni City Councilor Philian Louise Weygan-Allan, idi Nobiembre 16, 2011 iti Baguio City Hall Multipurpose Hall. Nakipartisipar ditoy ti 17 nga estudiante a nangibagi kadagiti sekundaria iti sibubukel a siudad, addaan ti salip iti lima a kababalin a pagindurogan dagiti daniw (pannakapnek, kinamanagpartuat, kinatibker pakinakem, kinaanus, kinamanagparnuay). Ni dati a Councilor Galo Weygan ti nangbuniag iti Baguio City a kas Character City babaen ti motto “Character Transformation Towards a Better Baguio.” Nakatakder iti likud dagiti nangabak iti nasao a salip, kaduada dagiti kameng ti konseho ti Baguio City a da Philian Louise Weygan-Allan ken Betty Lourdes Tabanda (maikapat ken maikalima iti kanigid), ken da Juliet Sannad a nagpaay nga emcee ken FBASECA President Milandre Rusgal a pangulo dagiti proctor. Nakatugaw iti sango dagiti kameng ti hunta dagiti hurado a da (agpakanawan): Deacon Lynne Fiag-oy, Florenda Pedro, Padma Perez ken Junley Lazaga.

(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 5, 2011 a bilang.)

Kapipintasan a Pelikula Kadagiti Rehion, Mabuya iti Philippine Arts Festival 2012

Di Pay Naluto, Naibusen
Ni ANGELO 'ELOY' PADUA

Kapipintasan a Pelikula Kadagiti Rehion,
Mabuya iti Philippine Arts Festival 2012


NO Pebrero ti mangngegmo, ania ti mapanunotmo, ‘bagis?

Siempre, ayat, aya? Bulan ni ayat. Valentino-Valentina.

Ngem kadagiti adipen ti arte, daytoy ti tiempo ti arte iti Filipinas.

Iwayat manen, ‘bagis, ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA) ti Cinema Rehiyon.

Maysa daytoy a festival dagiti pelikula, ‘bagis. Ngem saan a kasla Metro Manila Film Festival daytoy. Saan a salip. Ketdi, panangipabuya kadagiti kapipintasan a pelikula kadagiti rehion.

Kinapudnona, maikapat daytoyen a Cinema Rehiyon, ‘bagis. Ket itoy a gundaway, maangay iti Bacolod City, Negros Occidental.

* * *

Panggep ti nasao a festival ti mangipaay kadagiti apagsulbod a filmmaker kadagiti rehion a mangipakita iti naidumduma a kultura babaen dagiti pelikula a ti estoriada, agindurog kadagiti rehion ken nausar ti bukodda a lengguahe, maysa a baro a wagas ti panagipelikula gapu ta dagiti agdudupudop itan nga indie films addaandan iti pormula— naala kadagiti nasipnget nga eskinita, ken mariprippuog a pasdek iti siudad a nagnunog kadagiti tema kas iti kinakurapay ken seks.

Di ketdin baro ken naidumduma dayta, ‘bagis?

* * *

Kinapudnona, maysa ti Cinema Rehiyon kadagiti pito a kangrunaan a proyekto ti Philippine Arts Festival 2011 (PAF).

Idauluan ni Dr. Miguel Rapatan, maiwayat daytoy iti Pebrero 8 agingga iti 11, 2012.

Maipabuya ditoy dagiti abbaba ken full-length a pelikula manipud kadagiti rehion. Dagiti mapili kadagitoy, maipabuyada manen iti tampok nga aldaw ti festival. Addanto dagiti forum ken panagpapatang sakbay ti film festival.

Daytoy met a festival ti nangtignay kadagiti rehion a mangirugi met iti bukodda a a tignay iti panagipelikula. Mairaman ditoy ti Bacolod, Baguio, Cagayan de Oro, CALABARZON, Cebu, Davao, Pampanga, Samar, Western Mindanao.

Kaaduan kadagitoy a grupo, ‘bagis, ti sinupsuportaranen ti NCCA.

* * *

No madlawmo, ‘bagis, malaksid iti Baguio, awanen ti Kailokuan iti listaan.

Ay, agkutikuti koma ngaruden dagiti filmmaker nga Ilokano.

Ngem agurayka, adda kadi Ilokano a filmmaker itay?

* * *

Kunada man, ‘bagis, nga iti daytoy a festival ti pangsirpatan no ania ti masakbayan ti pelikula iti pagilian. Kayatda a mapaneknekan a malaksid iti naidumduma nga idiayada, adda kadi met laeng gunggona a maagsaw— adal ken pinansial.

Gundawayan koma ngarud dagiti Ilokano a naayat iti pelikula. Nangruna kadagiti agsirsirpat iti pagbakasionanna. Ta nakabakasionka la ngaruden, nakabuyaka pay kadagiti dekalidad a pelikula.

* * *

Tunggal Pebrero a maiwayat daytoy PAF, ‘bagis, kas paset ti National Arts Month kas mayataday iti Presidential Proclamation No. 683 a napirmaan idi 1991.

Agtaray daytoy iti sibubukel a Pebrero ket idauluan ti NCCA nga ipanguluan met da Chairman Felipe de Leon Jr. ken OIC-executive director Adelina Suemith.

Iti selebrasion itoy umay a tawen, agwerret iti tema a “Tradisyon at Inobasyon” (Tradition and Innovation) nga agpanggep nga ad-adda pay a mangital-o iti kinamanagpatuat dagiti adipen ti arte a kakailian.

Siempre, ‘bagis, addanto met dagiti ganggannaet nga adipen ti arte tapno mangibinglayda met iti ammoda, ken mangadawda met iti sirib iti nakabakbaknang nga arte ti Filipinas.—O

(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 5, 2011 a bilang.)