Ballaag kadagiti agyap-upload kadagiti sex photo ken video: kabaelan ti National Bureau of Investigation (NBI) a sapulen ti tao nga immuna a nag-upload kadagitoy.
Mainaig ti nasao a ballaag iti kaso ni Camarines Norte Gov. Edgardo Tallado a naigayunggayong ita iti sex scandal gapu iti pannakaiwaras iti Internet dagiti sex photos ken video a kaduana ti mapapati a girlfriend-na.
Kinuna ni Justice Secretary Leila de Lima nga addaanen iti kapabilidad ti NBI Cybercrime Division a mangitudo iti lugar a damo a pakay-uplodan dagiti sex photos ken video.
Ngem tapno makapaggunay ti NBI, kinuna ni De Lima a masapul ti pannakaipila ti formal complaint iti opisinana wenno saan, iti mismo nga NBI – nga iti biang ni Gobernador Tallado, kinunana nga awan pay met ti naaw-awatna a reklamo manipud iti gobernador.
Dinakamat ni De Lima a maysa ti panag-upload kadagiti sex video kadagiti adu nga aramid a maikaniwas iti pannakausar ti information and communication technology ket mapatawan iti pannusa dagiti agaramid iti daytoy, kas sagudayen ti Akta Republika Blng. 10175.
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 30, 2014 a bilang.)
November 2, 2014
Miting ti GMM: Nob. 9
Maangay ti miting ti GUMIL Metro Manila, gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Kamanilaan ken kabangibangna a probinsia, inton Nobiembre 9, 2014 iti panagsangaili da agkaingunot a Leo Fagaragan ken Dr. Zita N. Fagaragan iti pagtaenganda iti Kaunlaran Village, Caloocan City.
Mapagsasaritaan iti nasao a miting ti pannakarambak ti maika-48 nga anibersario ti gunglo inton Dis. 7, 2014 iti Child Jesus College, Caloocan City; ti proyekto daytoy a libro; ti pannakarambak ti maika-80 nga anibersario ti Bannawag; ken dadduma pay.
Para iti dadduma pay nga impormasion, ag-text iti 0927-561-7827 (ABS), wenno 0947-840-9844 (AST). (MCR)
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 10, 2014 a bilang.)
Mapagsasaritaan iti nasao a miting ti pannakarambak ti maika-48 nga anibersario ti gunglo inton Dis. 7, 2014 iti Child Jesus College, Caloocan City; ti proyekto daytoy a libro; ti pannakarambak ti maika-80 nga anibersario ti Bannawag; ken dadduma pay.
Para iti dadduma pay nga impormasion, ag-text iti 0927-561-7827 (ABS), wenno 0947-840-9844 (AST). (MCR)
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 10, 2014 a bilang.)
October 31, 2014
NOBIEMBRE 10, 2014
SARITA
6 Ti Babai iti Dagus
Juan Al. Asuncion
NOBELA
26 Dagiti Kulalanti ti Arapaap (7)
Juan S.P. Hidalgo, Jr.
30 Bantay a Bato (32)
Virginia A. Duldulao
DANIW
9 Ti Imbatim a Kalanglangko
Romel A. Pascua
27 Dama de Noche
Vincent Cab. Berroy
48 Dandaniw a Para Ubbing
Jobert M. Pacnis/ Efren A. Inocencio
SALAYSAY
10 Nasaysayaat ti Makikappia
Noli S. Dumlao
12 Ania, Nakurapay Kontra Nabaknang?
Neyo Mario E. Valdez
40 Nabunga a Karabasa ken Tabungaw, Kayatmo?
Reynaldo E. Andres
KOMIKS
17 Gayang ni Lam-ang (58)
20 Aritosan (107)
22 Miks & Tiks
KOLUM
14 Saludsodem ken ni Apo Hues
16 Dear Doc
32 Okeyka, Apong
34 TIPS
37 Kastoy, Kapid, Ditoy Hawaii
38 Kosina Ilokana
42 Padasem Daytoy, Kailian
46 Haytek!
PAGLINGLINGAYAN
44 Showbiz
47 Sinniriban
47 Sapukas
47 Sudoku
47 Agkatawa ti Mayat
DADDUMA PAY
2 Ti Makunami
4 Tao, Lugar, Pasamak
15 Anian a Nagrukbos ti Bannawag Diamond Jubilee Tree!
24 Idi Nagkasar da Kuton ken Elepante
28 Siled ti Kararag
29 Apay a Dilpatannaka ti Asom?
31 Txtm8
33 Pangisuruanton Da Apo Propesor?
35 Ti Gasatmo Ita a Lawas
36 Ammuem Pay Dagitoy
39 Kasano a Maileppas Dagiti Aramid iti Pagtaengan?
Dios ti Agngina, Bannawag!
Dios ti Agngina, Bannawag!
Ni MANUEL S. DIAZ
San Manuel, Pangasinan
WALOPULON ti edad ti Bannawag ket, ne, aganay met gayamen a 59 a tawen nga agsursuratak iti daytoy a magasin; nangrugi iti “Picnic” a rimmuar iti benneg dagiti agdadamo a mannurat idi 1955 idi addaak iti fourth year iti sekundaria iti Binalonan High School, Binalonan, Pangasinan.
Gapu iti Bannawag, sumurok-kumurangen a 500 dagiti sarita ken salaysayko a rimmuar iti daytoy a magasin.
Diak ilibak a produktonak ti Bannawag ket no labsen ti agsarita, eskolarnak daytoy, nangruna kadagidi panawen nga agop-opisina pay laeng daytoy iti Soler St., Santa Cruz, Manila. Managing Editor pay la daydi Manong Tante (Constante) Casabar idi. No labsen tiagsao, dimi pay nasursurat ti sarita wenno movie interview, mabalinmin a kolektaen ti bayadna a P25 wenno P30 nga ikideman ni ‘Tang David Campanano (maysa idi kadagiti kameng ti magasin a nagbalin nga editor kalpasanna) a yaramidan iti voucher nga isakadami iti accounting department tiLiwayway Publication, Inc. (nagbalin a Liwayway Publishing, Inc. kalpasanna).
Uray idi agad-adalkamin iti University of Santo Tomas a nangalaanmi iti Bachelor of Literature in Journalism (Litt.B), isamsamirami latta ti agidatag kadagiti sinuratmi. Kaaduanna nga agraranakami idi kada Gunding (Segundo Foronda), Narding Leonardo Q. Belen), Eddie (Edilberto H. Angco), Peter (La. Julian), Loring (Lorenzo G. Tabin) kdp.
Uray idi agtrabahoakon a kas working student iti UST a nangalaak iti units-ko iti Master of Arts in English, ken idi immakarak iti Ministry of Agrarian Reform iti Diliman, QC. isamsamirak latta ti pumasiar iti Bannawag, nangruna iti Sabado, nga igpilko ti maysa wenno dua a manuskrito.
Ibilangko met ti bagik nga “alumni” ti tinawen idi a pasalip iti sarita nga iti nabayag a panawen inesponsoran a mismo ti Bannawag. Gagangay a Paskua a rummuar ti resulta dagiti mangabak a sarita. Aggigiddan dagititallo a major prizes a maipablaak agraman ti komentario dagiti hurado a pakaibilangan idi da Joe Quirino, Benjamin M. Pascual, Marcelino Foronda, Angel Anden (pimmusayda aminen) ken dadduma pay a teddek tiLiteratura Ilokana.
Nagtultuloy ti pannakainanaig ti biagko iti Bannawag ket idi 2006-2007, impablaak ti magasin ti nobela daydi Carlos Bulosan (ti Binalonan, Pangasinan) a napauluan iti “America is in the heart” nga impatarusmi iti Ilokano babaen ti paulona nga “Adda iti Puso ti America.” Nailibro met daytoy babaen ti tulong ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA). Mismo a ni sigud a Presidente Gloria Macapagal Arroyo tikangrunaan a sangaili iti pannakayalnagna iti Binalonan idi 2008.
Ag-Dios ti agnginaak ngarud iti Bannawag, ta patiek a saan koma a napasamak daytoy kangangayedan a pagteng iti biagko— ti panagbalinko a mannurat— no saan a nainaw, ken tinagtagiben dagiti adun a nagpaay nga editor ken kamengna.--O
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 10, 2014 a bilang.)
Ni MANUEL S. DIAZ
San Manuel, Pangasinan
WALOPULON ti edad ti Bannawag ket, ne, aganay met gayamen a 59 a tawen nga agsursuratak iti daytoy a magasin; nangrugi iti “Picnic” a rimmuar iti benneg dagiti agdadamo a mannurat idi 1955 idi addaak iti fourth year iti sekundaria iti Binalonan High School, Binalonan, Pangasinan.
Gapu iti Bannawag, sumurok-kumurangen a 500 dagiti sarita ken salaysayko a rimmuar iti daytoy a magasin.
Diak ilibak a produktonak ti Bannawag ket no labsen ti agsarita, eskolarnak daytoy, nangruna kadagidi panawen nga agop-opisina pay laeng daytoy iti Soler St., Santa Cruz, Manila. Managing Editor pay la daydi Manong Tante (Constante) Casabar idi. No labsen tiagsao, dimi pay nasursurat ti sarita wenno movie interview, mabalinmin a kolektaen ti bayadna a P25 wenno P30 nga ikideman ni ‘Tang David Campanano (maysa idi kadagiti kameng ti magasin a nagbalin nga editor kalpasanna) a yaramidan iti voucher nga isakadami iti accounting department tiLiwayway Publication, Inc. (nagbalin a Liwayway Publishing, Inc. kalpasanna).
Uray idi agad-adalkamin iti University of Santo Tomas a nangalaanmi iti Bachelor of Literature in Journalism (Litt.B), isamsamirami latta ti agidatag kadagiti sinuratmi. Kaaduanna nga agraranakami idi kada Gunding (Segundo Foronda), Narding Leonardo Q. Belen), Eddie (Edilberto H. Angco), Peter (La. Julian), Loring (Lorenzo G. Tabin) kdp.
Uray idi agtrabahoakon a kas working student iti UST a nangalaak iti units-ko iti Master of Arts in English, ken idi immakarak iti Ministry of Agrarian Reform iti Diliman, QC. isamsamirak latta ti pumasiar iti Bannawag, nangruna iti Sabado, nga igpilko ti maysa wenno dua a manuskrito.
Ibilangko met ti bagik nga “alumni” ti tinawen idi a pasalip iti sarita nga iti nabayag a panawen inesponsoran a mismo ti Bannawag. Gagangay a Paskua a rummuar ti resulta dagiti mangabak a sarita. Aggigiddan dagititallo a major prizes a maipablaak agraman ti komentario dagiti hurado a pakaibilangan idi da Joe Quirino, Benjamin M. Pascual, Marcelino Foronda, Angel Anden (pimmusayda aminen) ken dadduma pay a teddek tiLiteratura Ilokana.
Nagtultuloy ti pannakainanaig ti biagko iti Bannawag ket idi 2006-2007, impablaak ti magasin ti nobela daydi Carlos Bulosan (ti Binalonan, Pangasinan) a napauluan iti “America is in the heart” nga impatarusmi iti Ilokano babaen ti paulona nga “Adda iti Puso ti America.” Nailibro met daytoy babaen ti tulong ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA). Mismo a ni sigud a Presidente Gloria Macapagal Arroyo tikangrunaan a sangaili iti pannakayalnagna iti Binalonan idi 2008.
Ag-Dios ti agnginaak ngarud iti Bannawag, ta patiek a saan koma a napasamak daytoy kangangayedan a pagteng iti biagko— ti panagbalinko a mannurat— no saan a nainaw, ken tinagtagiben dagiti adun a nagpaay nga editor ken kamengna.--O
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 10, 2014 a bilang.)
October 29, 2014
Kasla Tallo a Tawa
KASLA TALLO A TAWA. Maysa laeng daytoy kadagiti natural a buya iti baet dagiti natatayag ken naadi-adi nga agduduma iti sukogda a kasla sangarimmuok nga “stalagmite” a “rock formation” iti Marag Valley a sumang-at iti maysa a bantay iti sagpat ti karayan. Maysa ita daytoy kadagiti tourist spot iti Marag Valley, Luna, Apayao a daydaywen dagiti lokal ken gangganaet a turista. Kinapudnona, iti panangidaulo ni Provincial Tourism Officer Rebekah Tamaken-Mamba, pinarangen ti Departamento ti Turismo iti probinsia ti Apayao ti panangitandudona kadagiti tourist spot iti daytoy a deppaar. Malaksid iti rock formation, addada pay kueba, underground river, dissuor ken botanical garden a pagdakiwasan ken pagpallailangan itoy met laeng a lugar. Baba: Dagiti mannurat a kameng ti GUMIL Cagayan, gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Cagayan, a nanguli iti rock formaton kalpasan ti panangisayangkatda iti maysa a seminar-workshop maipanggep iti lengguahe nga Ilokano iti nasao a lugar. (Rinetrato ken teksto da Johmar R. Alvarez ken Jobert M. Pacnis)
(Naipablaak iti Nobiembre 3, 2014 a bilang.)
Palawan, nabutosan manen a kangrunaan a pagpasiaran nga isla iti sangalubongan
Nabutosan manen ti nalatak a Puerto Princesa Subterranean River iti Palawan kas kangrunaan a pagpasiaran iti lubong.
Segun iti surbey nga inwayat ti Conde Nast Travel magazine, inatiw ti Palawan ti 147 a sabsabali pay nga isla iti intero a sangalubongan.
Inladawan ti magasin ti Underground River kas maysa kadagiti kaatiddogan nga underground river iti lubong, maipasiar dagiti turisa babaen ti magaudan a bangka iti karayan a pakaimatanganda kadagiti natural a rock formation.
Nairaman iti nabiit kas maysa kadagiti New Seven Natural Wonders of the World, nakagun-od ti Puerto Princesa Underground River iti grado a 88.750 iti maika-27 a Reader’s Choice Awards ti nasao a magasin.
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 3, 2014 a bilang.)
Segun iti surbey nga inwayat ti Conde Nast Travel magazine, inatiw ti Palawan ti 147 a sabsabali pay nga isla iti intero a sangalubongan.
Inladawan ti magasin ti Underground River kas maysa kadagiti kaatiddogan nga underground river iti lubong, maipasiar dagiti turisa babaen ti magaudan a bangka iti karayan a pakaimatanganda kadagiti natural a rock formation.
Nairaman iti nabiit kas maysa kadagiti New Seven Natural Wonders of the World, nakagun-od ti Puerto Princesa Underground River iti grado a 88.750 iti maika-27 a Reader’s Choice Awards ti nasao a magasin.
(Naipablaak iti Bannawag, Nobiembre 3, 2014 a bilang.)
October 23, 2014
Iti Maika-80 nga Anibersario ti Bannawag: Ta ti Bannawag, Isu Met Laeng ni Ilokano
Ni JIM P. DOMINGO
Iti napalabas a walopulo a tawen, nagtalinaed ti Bannawag a kas maysa a paratignay, maysa a burayok a nagsaksakduan ti adu nga Ilokano kadagiti adu a kapampanunotan…
NO ukradentayo dagiti panid ti Bannawag, kasla di umapay kadatayo a walopulo gayamen ti tawen daytoy “kangrunaan a magasin dagiti Ilokano.”
No madakamat ditoy dagiti Ilokano, saanna a kayat a sawen a dagiti laeng nayanak nga Ilokano ken agsasao iti Ilokano wenno Iloko. Mairaman pay ditoy dagiti Ibanag, Itawes, Gaddang, Kankanaey, Ibaloi, Itneg, Bontoc, Kalinga ken dagiti dadduma pay a puli iti Amianan a kabimbinninglay ti kultura dagiti Ilokano. Mairaman pay ditoy dagiti saan nga Ilokano nga agbasbasa ti Bannawag ken mangar-aramat iti pagsasao nga Ilokano iti pannakinaigda kadagiti dadduma a tattao iti aglawlawda.
Rambakantayo ita ti panagkasangay ti Bannawag babaen ti panangtaliaw ken panangamiristayo kadagiti napaspasamak iti napalabas, panangnanam iti panagbiag iti agdama ken panangnamnama iti naragragsak a masakbayan dagiti Ilokano.
Unibersidad ti Away
Iti biang ti Bannawag, iti uneg ti naglabas a walopulo a tawen, siniguradona ti panangparang-ay iti nasayaat a kababalin ken kabaelan dagiti mannurat, dagiti prioridad dagiti agbasbasa, kultura ken lengguahe.
Insaysayangkat dagitoy ti Bannawag tapno maitutopna ti akemna a kas ramit ti komunikasion ken panagrang-ay ta iti panaglabas dagiti adu a tawen, naglupos, simmaririt ken nagbalin a sopistikado dagiti agbasbasa iti Bannawag kangrunaan ti panangawatda kadagiti isyu a maipanggep iti gimong ken kultura.
Indandanon ti Bannawag kadagiti agnanaed kadagiti nasulinek nga away dagiti pakaseknan iti politika, iti gimong ken iti kultura, ken impapaanagna ti epekto dagiti panagkusit iti eleksion, korupsion wenno panagkunniber, pannakairurumen dagiti napanglaw ken awan gawayna, ken dadduma pay nga isyu ken di nasayaat nga aramid tapno maitandudo ti panagbalbaliw nga agturong iti naragragsak a panagbiag.
Sinuksukisok ti magasin dagiti pagduyosan wenno pakaawisan dagiti kadawyan nga umili, no ania ti kasapulan ken maitutop nga impormasion a maidanon kadakuada.
Ikalkalikagum ken pinaspasarut ti Bannawag ti kuriosidad dagiti umili kadagiti mapaspasamak iti aglawlawda ken tapno mapnek ti pannakawawda kadagiti napaypayso, saan nga inuulbod, ken adda pakainaiganna iti biagda nga impormasion.
Iti ngamin agdama, agliplipiasen dagiti impormasion a maidandanon kadagiti umili a ditayo pay ketdin ammo no agpayso wenno saan.
Iti napalabas a walopulo a tawen, nagtalinaed ti Bannawag a kas maysa a paratignay, maysa a burayok a nagsaksakduan ti adu nga Ilokano kadagiti adu a kapampanunotan, saan laeng kadagiti agnaed kadagiti away no di ket pay kadagiti dadakkel nga ili ken siudad ken ballasiw-taaw a pakairamanan ti Hawaii, California ken kadagiti dadduma a paset ti lubong a nakaipurpuruakan dagiti Ilokano.
Kadagiti Ilokano iti ballasiw-taaw, ibilbilangda ti Bannawag a manginanaig kadakuada iti napanawanda a lugar, tapno mailadawanda ti langa ti sigud a lugar a pinanawanda, ken pinalpalangto pay ti magasin dagiti maliplipatandan a tagipatgen ken kinangayed ti kultura ni Ilokano.
Ti Bannawag ti nangirakrakurak kadagiti mapaspasamak iti naggapgapuanda a namunganayan iti awagda iti magasin a maysa pay a paset ti Biblia dagiti Ilokano wenno kadagiti dadduma, maysa nga unibersidad dagiti tagaaway.
Kinapateg ti Kannawidan
Maysa kadagiti kangrunaan a nagapuanan ti Bannawag iti uneg ti walopulo a tawen ti panangitantandudona iti kultura Ilokana.
Mamati unay ti magasin a saan nga epektibo dagiti ipabpablaakna no maisiasi iti kultura.
Nagpapaay ngarud ti Bannawag a ramit tapno maamiris ti kultural a panagbiag dagiti Ilokano: dagiti aspekto ti tradision a kasapulan nga inaig iti moderno a panagbiag ken iti panangipamatmat kadagiti agbasbasa iti kinapateg dagiti tagipatgen, dagiti pammati ken kababalin a kasapulan iti inaldaw-aldaw a panagbiag.
Pinabileg ti magasin dagiti bambanag a mainaig iti naabel a kannawidan, literatura ken arte.
Agyamantayo iti Bannawag ta timmultulong daytoy tapno maipamatmat ken mapasingkedan ti kinapateg ti tradision ken mapabileg dagiti tagipatgen tapno maital-o dagitoy a kannawidan a pakairamanan ti kinamanagpaliiw iti aglawlaw, kinasaririt ken edukasion.
Saan kadi ngamin a ti kannawidan wenno nariingan a kultura ti mangmangted kadatayo iti naidumduma a kababalin?
Agsipud ta mamati unay ti Bannawag a maysa a naidumduma a galad wenno kababalin ti biag ti kultura a kas disenio ti panagbiag ti maysa a puli wenno maysa a komunidad, rumbeng laeng ngarud a parang-ayen daytoy.
Kadagiti panid ti magasin nga impagpaganetgetna a masapul a mamatitayo a ti nasayaat a galad ti mangitan-ok kadatayo, a ti kultura ti rumbeng a mamagkaykaysa kadatayo, saan laeng nga iti lugar a pagnanaedantayo no di ket iti sadino man a papanantayo.
Nadidigratayo ken nabibinegtayo ngaminen kadagiti pammati ken ganggannaet a tagipatgen.
Gapu iti moderno a teknolohia ken globalisasion, nagbalinen a materialistiko ken kasla kuarta lattan ti mangpatpataray iti agdama a kulturatayo nga inar-arapaap ti Bannawag nga aturen.
Iti panagkuna ti magasin, saanna a kayat a sawen a baybay-antayon ti modernisasion ket arakupentayo lattan dagiti kadaanan a wagas ti panagbiag no kasta man a maipalpalagip ti kinapateg ti kannawidan.
Ngem ketdi, masapul nga ipalagiptayo kadagiti bagbagitayo, a kas ar-arapaapen ti Bannawag a no ditay bigbigen ti napalabas, awanto a pulos ti kaipapanan ti agdama ken dinto masigurado ti pagturongan ti masakbayan.
Nasken unay nga itandudotayo dagiti nangangayed a tawid, dagiti makaay-ayo a sursuro a natawidtayo kadagiti appotayo, ta dakkel ti paset dagitoy iti puso ti kaaduan ken iti kararua ti tunggal maysa kadatayo.
Isu a no ukradentayo dagiti panid ti Bannawag, maipaspasagid latta ti kinapateg ti nasiken a panaglalangen ti kaamaan, panagkaykaysa, panangraem iti linteg, panagayat, talna, ken urnos, panaggaggaget, panangraem iti relihion wenno pammati ti tunggal maysa ken dadduma pay a nasasayaat a bambanag.
Napardas Dagiti Darikmat
Adu pay laeng ti kasla di mamati a walopulo met gayamen ti Bannawag.
Kadagiti nataengan, kaano laeng dagidi panawen nga ibasbasaan ida dagiti dadakkelda kadagiti linaon ti Bannawag.
Iti daytoy a pananglagip, mabalin nga idiligtayo ti bukodtayo a bagi iti Bannawag ket ditay koma baybay-an dagiti lumabas a darikmat nga awan pulos ti nasayaat a maaramidan.
Saan kadi nga agkurkurang a kanayon ti oras kadagiti kayattayo nga aramiden?
Ngem iti naun-uneg pay a kaipapapanan, ti oras a kankanayon a kalkalikagumantayo ti kankanayon a maab-abuso ken masaysayang.
Kayattayo man ken saan, saan a mapupuotan ti panagtayab ti oras - ken saanen a maisubli pay.
Ta uray ni Apo Dios a mismo, saannan a maisubli ti napalabas.
Ket laglagipentayo koma a kanayon a kas ipampamatmat dagiti panid ti Bannawag ken uray dagiti inaldaw-aldaw nga ar-aramidentayo a naragragsaktayo no ti napalabas ti pagsakduantayo iti adal a pakairamanan dagiti nagbiddutantayo. Saantayo koman nga uliten dagiti biddut ken parikut ti napalabas, a saantayon a maisubli pay; ngem adu dagiti leksion nga impapaayda a rumbeng laeng a pidutentayo tapno agbiagtayo a naragsak iti agdama ken tapno mapangnamnamaan met ti masakbayan.
Ta ti Bannawag, isu met laeng ni Ilokano, isu met laeng ni Samtoy a namunganay ti puso ken panunotna iti Amianan.
Agur-uray pay laeng ti lubong kadatayo.--O
(Paset ti bitla ni Propesor Jim P. Domingo, maysa a mabigbig nga International Histo-Cultural Researcher ken Science Journalist, iti pannakairubuat ti pannakarambak ti maika-80 nga anibersario ti Bannawag nga addaan iti tema “Panangbiag iti Napalabas Para iti Arapaap ti Agdama ken Masakbayan Dagiti Ilokano.” Naangay ti parambak iti Siudad ti Ilagan, Isabela itay Oktubre 18, 2014 iti pannakitakunaynay ti Departamento ti Edukasion, Schools Division of the City of Ilagan. Naipablak iti Bannawag, Nobiembre 3, 2014 a bilang.)
Iti napalabas a walopulo a tawen, nagtalinaed ti Bannawag a kas maysa a paratignay, maysa a burayok a nagsaksakduan ti adu nga Ilokano kadagiti adu a kapampanunotan…
NO ukradentayo dagiti panid ti Bannawag, kasla di umapay kadatayo a walopulo gayamen ti tawen daytoy “kangrunaan a magasin dagiti Ilokano.”
No madakamat ditoy dagiti Ilokano, saanna a kayat a sawen a dagiti laeng nayanak nga Ilokano ken agsasao iti Ilokano wenno Iloko. Mairaman pay ditoy dagiti Ibanag, Itawes, Gaddang, Kankanaey, Ibaloi, Itneg, Bontoc, Kalinga ken dagiti dadduma pay a puli iti Amianan a kabimbinninglay ti kultura dagiti Ilokano. Mairaman pay ditoy dagiti saan nga Ilokano nga agbasbasa ti Bannawag ken mangar-aramat iti pagsasao nga Ilokano iti pannakinaigda kadagiti dadduma a tattao iti aglawlawda.
Rambakantayo ita ti panagkasangay ti Bannawag babaen ti panangtaliaw ken panangamiristayo kadagiti napaspasamak iti napalabas, panangnanam iti panagbiag iti agdama ken panangnamnama iti naragragsak a masakbayan dagiti Ilokano.
Unibersidad ti Away
Iti biang ti Bannawag, iti uneg ti naglabas a walopulo a tawen, siniguradona ti panangparang-ay iti nasayaat a kababalin ken kabaelan dagiti mannurat, dagiti prioridad dagiti agbasbasa, kultura ken lengguahe.
 |
| Ni mannalon Artemio T. Tabag ti Villa, Sta. Teresita, Cagayan ken ti koleksionna a Bannawag. Kunana a manipud idi 1984 agingga ita, saan pay a nangliwat a gimmatang iti kopiana a Bannawag. |
Insaysayangkat dagitoy ti Bannawag tapno maitutopna ti akemna a kas ramit ti komunikasion ken panagrang-ay ta iti panaglabas dagiti adu a tawen, naglupos, simmaririt ken nagbalin a sopistikado dagiti agbasbasa iti Bannawag kangrunaan ti panangawatda kadagiti isyu a maipanggep iti gimong ken kultura.
Indandanon ti Bannawag kadagiti agnanaed kadagiti nasulinek nga away dagiti pakaseknan iti politika, iti gimong ken iti kultura, ken impapaanagna ti epekto dagiti panagkusit iti eleksion, korupsion wenno panagkunniber, pannakairurumen dagiti napanglaw ken awan gawayna, ken dadduma pay nga isyu ken di nasayaat nga aramid tapno maitandudo ti panagbalbaliw nga agturong iti naragragsak a panagbiag.
Sinuksukisok ti magasin dagiti pagduyosan wenno pakaawisan dagiti kadawyan nga umili, no ania ti kasapulan ken maitutop nga impormasion a maidanon kadakuada.
Ikalkalikagum ken pinaspasarut ti Bannawag ti kuriosidad dagiti umili kadagiti mapaspasamak iti aglawlawda ken tapno mapnek ti pannakawawda kadagiti napaypayso, saan nga inuulbod, ken adda pakainaiganna iti biagda nga impormasion.
Iti ngamin agdama, agliplipiasen dagiti impormasion a maidandanon kadagiti umili a ditayo pay ketdin ammo no agpayso wenno saan.
Iti napalabas a walopulo a tawen, nagtalinaed ti Bannawag a kas maysa a paratignay, maysa a burayok a nagsaksakduan ti adu nga Ilokano kadagiti adu a kapampanunotan, saan laeng kadagiti agnaed kadagiti away no di ket pay kadagiti dadakkel nga ili ken siudad ken ballasiw-taaw a pakairamanan ti Hawaii, California ken kadagiti dadduma a paset ti lubong a nakaipurpuruakan dagiti Ilokano.
Kadagiti Ilokano iti ballasiw-taaw, ibilbilangda ti Bannawag a manginanaig kadakuada iti napanawanda a lugar, tapno mailadawanda ti langa ti sigud a lugar a pinanawanda, ken pinalpalangto pay ti magasin dagiti maliplipatandan a tagipatgen ken kinangayed ti kultura ni Ilokano.
Ti Bannawag ti nangirakrakurak kadagiti mapaspasamak iti naggapgapuanda a namunganayan iti awagda iti magasin a maysa pay a paset ti Biblia dagiti Ilokano wenno kadagiti dadduma, maysa nga unibersidad dagiti tagaaway.
Kinapateg ti Kannawidan
Maysa kadagiti kangrunaan a nagapuanan ti Bannawag iti uneg ti walopulo a tawen ti panangitantandudona iti kultura Ilokana.
Mamati unay ti magasin a saan nga epektibo dagiti ipabpablaakna no maisiasi iti kultura.
Nagpapaay ngarud ti Bannawag a ramit tapno maamiris ti kultural a panagbiag dagiti Ilokano: dagiti aspekto ti tradision a kasapulan nga inaig iti moderno a panagbiag ken iti panangipamatmat kadagiti agbasbasa iti kinapateg dagiti tagipatgen, dagiti pammati ken kababalin a kasapulan iti inaldaw-aldaw a panagbiag.
Pinabileg ti magasin dagiti bambanag a mainaig iti naabel a kannawidan, literatura ken arte.
Agyamantayo iti Bannawag ta timmultulong daytoy tapno maipamatmat ken mapasingkedan ti kinapateg ti tradision ken mapabileg dagiti tagipatgen tapno maital-o dagitoy a kannawidan a pakairamanan ti kinamanagpaliiw iti aglawlaw, kinasaririt ken edukasion.
Saan kadi ngamin a ti kannawidan wenno nariingan a kultura ti mangmangted kadatayo iti naidumduma a kababalin?
Agsipud ta mamati unay ti Bannawag a maysa a naidumduma a galad wenno kababalin ti biag ti kultura a kas disenio ti panagbiag ti maysa a puli wenno maysa a komunidad, rumbeng laeng ngarud a parang-ayen daytoy.
Kadagiti panid ti magasin nga impagpaganetgetna a masapul a mamatitayo a ti nasayaat a galad ti mangitan-ok kadatayo, a ti kultura ti rumbeng a mamagkaykaysa kadatayo, saan laeng nga iti lugar a pagnanaedantayo no di ket iti sadino man a papanantayo.
Nadidigratayo ken nabibinegtayo ngaminen kadagiti pammati ken ganggannaet a tagipatgen.
Gapu iti moderno a teknolohia ken globalisasion, nagbalinen a materialistiko ken kasla kuarta lattan ti mangpatpataray iti agdama a kulturatayo nga inar-arapaap ti Bannawag nga aturen.
Iti panagkuna ti magasin, saanna a kayat a sawen a baybay-antayon ti modernisasion ket arakupentayo lattan dagiti kadaanan a wagas ti panagbiag no kasta man a maipalpalagip ti kinapateg ti kannawidan.
Ngem ketdi, masapul nga ipalagiptayo kadagiti bagbagitayo, a kas ar-arapaapen ti Bannawag a no ditay bigbigen ti napalabas, awanto a pulos ti kaipapanan ti agdama ken dinto masigurado ti pagturongan ti masakbayan.
Nasken unay nga itandudotayo dagiti nangangayed a tawid, dagiti makaay-ayo a sursuro a natawidtayo kadagiti appotayo, ta dakkel ti paset dagitoy iti puso ti kaaduan ken iti kararua ti tunggal maysa kadatayo.
Isu a no ukradentayo dagiti panid ti Bannawag, maipaspasagid latta ti kinapateg ti nasiken a panaglalangen ti kaamaan, panagkaykaysa, panangraem iti linteg, panagayat, talna, ken urnos, panaggaggaget, panangraem iti relihion wenno pammati ti tunggal maysa ken dadduma pay a nasasayaat a bambanag.
Napardas Dagiti Darikmat
Adu pay laeng ti kasla di mamati a walopulo met gayamen ti Bannawag.
Kadagiti nataengan, kaano laeng dagidi panawen nga ibasbasaan ida dagiti dadakkelda kadagiti linaon ti Bannawag.
Iti daytoy a pananglagip, mabalin nga idiligtayo ti bukodtayo a bagi iti Bannawag ket ditay koma baybay-an dagiti lumabas a darikmat nga awan pulos ti nasayaat a maaramidan.
Saan kadi nga agkurkurang a kanayon ti oras kadagiti kayattayo nga aramiden?
Ngem iti naun-uneg pay a kaipapapanan, ti oras a kankanayon a kalkalikagumantayo ti kankanayon a maab-abuso ken masaysayang.
Kayattayo man ken saan, saan a mapupuotan ti panagtayab ti oras - ken saanen a maisubli pay.
Ta uray ni Apo Dios a mismo, saannan a maisubli ti napalabas.
Ket laglagipentayo koma a kanayon a kas ipampamatmat dagiti panid ti Bannawag ken uray dagiti inaldaw-aldaw nga ar-aramidentayo a naragragsaktayo no ti napalabas ti pagsakduantayo iti adal a pakairamanan dagiti nagbiddutantayo. Saantayo koman nga uliten dagiti biddut ken parikut ti napalabas, a saantayon a maisubli pay; ngem adu dagiti leksion nga impapaayda a rumbeng laeng a pidutentayo tapno agbiagtayo a naragsak iti agdama ken tapno mapangnamnamaan met ti masakbayan.
Ta ti Bannawag, isu met laeng ni Ilokano, isu met laeng ni Samtoy a namunganay ti puso ken panunotna iti Amianan.
Agur-uray pay laeng ti lubong kadatayo.--O
(Paset ti bitla ni Propesor Jim P. Domingo, maysa a mabigbig nga International Histo-Cultural Researcher ken Science Journalist, iti pannakairubuat ti pannakarambak ti maika-80 nga anibersario ti Bannawag nga addaan iti tema “Panangbiag iti Napalabas Para iti Arapaap ti Agdama ken Masakbayan Dagiti Ilokano.” Naangay ti parambak iti Siudad ti Ilagan, Isabela itay Oktubre 18, 2014 iti pannakitakunaynay ti Departamento ti Edukasion, Schools Division of the City of Ilagan. Naipablak iti Bannawag, Nobiembre 3, 2014 a bilang.)
Subscribe to:
Posts (Atom)